Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Golddrop Telnet

Ocena użytkowników: 0 / 5

Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

          Nazwa Czyżyny, dawniej Cyrino, Cirin, Cirini, Czyrzyn, Czyrzyny ma charakter dzierżawczy, przezwiskowy, pochodzi od nazwy osobowej Czyra, pisownia wyrazu powstała pod wpływem wyrazu czyż, Czyzów.

           Wieś Czyżyny była położona 6 km na północny - wschód od centrum Krakowa, przy dawnych drogach handlowych z Krakowa: przez Mogiłę na Ruś (trakt biegł w przybliżeniu wzdłuż dzisiejszej al. Jana Pawła II) oraz do Wiślicy. Graniczyła od północnego - zachodu i zachodu z Rakowicami, od północnego - wschodu z Bieńczycami, od południowego - zachodu z Dąbiem, od południa z Łęgiem, od południowego - wschodu z Mogiłą.

            Zabudowa wsi miała charakter zwarty, typu śródplacowego. Najstarsze skupisko osadnicze w Czyżynach znajdowało się w rejonie dzisiejszych ulic Woźniców, Łowniczej, J. Tuwima, Fr. Wężyka.

           W średniowieczu pomiędzy Dąbiem a Czyżynami w pobliżu traktu mogilskiego wzmiankowana była wieś (siedlisko) Praczów (Pracze), która należała do klasztoru cystersów w Koprzywnicy, następnie do klasztoru w Mogile.

           Od czasów średniowiecza Czyżyny przynależały do parafii św. Bartłomieja w Mogile. W dniu 15.04.1951 została erygowana parafia pod wezwaniem Judy Tadeusza w Czyżynach.

           Wieś Czyżyny stanowiła własność książęcą oraz rycerską, po raz pierwszy wzmiankowana w źródłach w 1217 jako Cyrino. W tym właśnie roku książę Leszek Biały podarował klasztorowi Bożogrobowców w Miechowie karczmę w miejscu zwanym Cyrino (Czyżyny). W 1238 książę Henryk I Brodaty nadał klasztorowi Cystersów w Mogile dział Truskilewic w Czyżynach, następnie w 1250 potwierdził wspomniane nadanie książę Bolesław Wstydliwy. W 1244 biskup krakowski Prandota z Białaczewa nadał klasztorowi mogilskiemu dziesięciny z wsi Czyżyny. W połowie XIII wieku Więcław, kapelan kościoła św. Wojciecha w Krakowie sprzedał swoją część Czyżyn klasztorowi mogilskiemu. W 1294 król Wacław II zezwolił klasztorowi mogilskiemu lokować na prawie niemieckim szereg wsi, w tym Czyżyny, powyższy dokument potwierdził w 1336 król Kazimierz Wielki. W 1345 w Czyżynach rozlokowały się wojska króla czeskiego Jana Luksemburskiego z zamiarem opanowania Krakowa. W 1348 wzmiankowany jest w Czyżynach wielki kamienny most nad bagnem Czyżyny (palus Czirzini) przy szlaku handlowym na Ruś, w pobliżu ówczesnej granicy pomiędzy Czyżynami, a Dąbiem. W 1348 król Kazimierz Wielki zezwolił klasztorowi mogilskiemu na założenie karczmy przy moście Kamiennym, z czasem karczma nosiła nazwę Kamiennej.

            Według opisu Jana Długosza z 1470 - 1480 wieś stanowiła własność klasztoru w Mogile. Wieś liczyła 7 łanów kmiecych, znajdowały się tu 2 karczmy. W 1568 została zawarta ugoda pomiędzy miastem Krakowem, a opatem mogilskim Marcinem Białobrzeskim (zm. 1586) biskupem sufraganem krakowskim, o możliwości wypasu bydła na błoniu miejskim przy Czyżynach. W 1572 podczas zarazy morowego powietrza zakonnicy mogilscy opuścili zabudowania klasztorne i tymczasowo osiedli w zbudowanych chatach wiejskich nad brzegiem wielkiego stawu we wsi Czyżyny. W 1652 we wsi wybuchł wielki pożar. W 1655 nad stawem Czyżyńskim stacjonował oddział starosty nowomiejskiego Dembińskiego. W czasie wojny szwedzkiej wieś została w znacznym stopniu zniszczona.

            W dniu 16.VI.1787 w Czyżynach został uroczyście powitany przez szlachtę województwa krakowskiego król Stanisław August Poniatowski.

            W 1789 Czyżyny pozostawały w rękach klasztoru Cystersów w Mogile; wraz z Łęgiem liczyły 627 mieszkańców, 102 domy. Znajdował się tu dwór z folwarkiem, karczma oraz 100 chałup.

            Na zachodnich obrzeżach wsi pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku został wzniesiony przez Austriaków fort reditowy Pszorna „15”.

            W 1870 Czyżyny z Łęgiem liczyły 838 mieszkańców. Obszar dworski liczył 357 morgów i nadal należał do klasztoru O.O. Cystersów w Mogile. Gromada posiadała 1240 morgów ziemi.

            Od 1876 istniała jednoklasowa szkoła ludowa w Czyżynach. Na przełomie XIX i XX wieku znajdował się w Czyżynach dwór z zabudowaniami folwarcznymi, karczma, młyn parowy, tartak, cegielnia Zofii Sitkowej. Od 1899 funkcjonowała stacja kolejowa na linii Kraków – Kocmyrzów, a od 1900 kursowały przez Czyżyny pociągi relacji Kraków - Mogiła.

            W 1894 mieszkańcy wsi wznieśli murowaną kapliczkę Chrystusa Frasobliwego.

            W 1918 powstało, częściowo na terenie północnych Czyżyn, lotnisko wojskowe, od 1923 lotnisko cywilne w Rakowicach - Czyżynach. W 1923 w pobliżu zachodniej granicy Czyżyn na terenie Rakowic powstały duże zakłady przemysłu zbożowego należące do spółki komandytowej „Łuszczarnie i Młyny Krakowskie Wasserberger i S-ka”. W latach 1929 - 1930 został wybudowany nowy budynek szkoły. W 1931 wieś liczyła 210 budynków oraz 2010 mieszkańców. We wschodniej części Czyżyn został wybudowany w latach 1936 - 1938 nowoczesny zakład fermentowni, należący do Polskiego Monopolu Tytoniowego. Rozbudowa zakładu nastąpiła w latach pięćdziesiątych XX wieku. W 1953 uruchomiono Wytwórnię Papierosów w Czyżynach, późniejsze Zakłady Przemysłu Tytoniowego w Krakowie, obecnie Philip Morris Polska SA.

            W listopadzie 1952 uruchomiono linię tramwajową łączącą Rondo Mogilskie, Czyżyny oraz Centrum Administracyjne Nowej Huty. W 1963 zlikwidowano ze względu na rozbudowę miasta lotnisko w Rakowicach - Czyżynach oraz linię kolejową Kraków - Kocmyrzów. W 1963 na terenie zlikwidowanego lotniska założono Muzeum Lotnictwa i Astronautyki. Decyzja o likwidacji lotniska stworzyła też duże możliwości rozwoju osiedlowego budownictwa mieszkaniowego, m. in. w latach sześćdziesiątych XX wieku powstało osiedle Kolorowe, w latach 1977 – 1988 powstało os. Dywizjonu 303, w latach 1979 - 1984 powstało nowoczesne osiedle II Pułku Lotniczego (część północna), część południowa osiedla w latach 1985 - 1990 wg projektu W. Cęckiewicza, M. Czerwińskiej i K. Szopińskiej. Budynki mieszkalne 4 – 11-kondygnacyjne w technologii wielkopłytowej i ślizgowej wg projektu M. i J. Chronowskich oraz S. Golonki. Na osiedlach zbudowano 2 szkoły, 4 przedszkola, żłobek, 2 przychodnie lekarskie oraz pawilony handlowo – usługowe.

           W latach 70. XX wieku powstały domy studenckie Politechniki Krakowskiej, wg projektu T. i M. Mańkowskich, Z. Nowakowskiej, na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku na terenie Czyżyn powstał zespół budynków naukowo - dydaktycznych i socjalnych Akademii Wychowania Fizycznego (projekt L. Filar z zespołem) oraz wybudowano budynki Wydziału Mechanicznego Politechniki Krakowskiej (projekt W. Cęckiewicz z zespołem).

           W 1998 koło terenów Politechniki wyznaczono park technologiczny.

           Czyżyny włączono do Krakowa dekretem Generalnej Guberni z 1941 jako XLIV dzielnicę katastralną, do 1951 należały do dzielnicy Grzegórzki, następnie do dzielnicy Nowa Huta. Od 1991 tworzą XIV dzielnicę samorządową.

Zabytki:

           W latach 1936 - 1939 został wybudowany przy dzisiejszej ul. Wężyka 6 kościół pod wezwaniem św. Judy Tadeusza Apostoła w Czyżynach. Kościół powstał dzięki inicjatywie księdza Józefa Zastawniaka, proboszcza mogilskiego oraz pomocy księdza biskupa Adama Stefana Sapiehy.

           Na terenie dawnego fortu Pszorna w latach sześćdziesiątych XX wieku powstał duży Park Kultury i Wypoczynku, obecnie Park Lotników Polskich. Jedyny duży kompleks zielony założony w Krakowie po II wojnie światowej (celem było izolowanie Krakowa od Nowej Huty). W parku wznosi się Pomnik Lotników Polskich poległych w latach 1939-1945 (pomnik zaprojektował i wykonał w 1989 wybitny krakowski rzeźbiarz Bronisław Chromy) oraz pomnik Chwała lotnikom (1970, głaz z inskrypcją).

           W 1995 na os. Dywizjonu 303 oddano do użytku kościół św. Brata Alberta, wzniesiony wg projektu W. Cęckiewicza.

Dodatkowe informacje