Grzegorz de Crescentio
Gregorius de Crescentiis
(około 1170-1180 – 11 maja około 1227)
kardynał, legat papieski
biogram
Pochodził ze znanego rzymskiego rodu Crescentii (Crescenzi), jednego z najważniejszych rodów patrycjuszowskich Rzymu od X do XIII wieku. Jego kariera kościelna przypadła na okres intensywnej odbudowy pozycji papiestwa po sporze o inwestyturę oraz na czas papieży Innocentego III, Honoriusza III i Grzegorza IX.
Najbardziej znany jest z działalności legackiej, zwłaszcza w Królestwie Węgier, gdzie odegrał kluczową rolę w papieskiej polityce wobec dynastii Arpadów (jego misje węgierskie miały duże znaczenie dla umocnienia władzy papieskiej w Europie Środkowej), a także z krótkiej, lecz dobrze udokumentowanej misji na ziemiach polskich (Wrocław, Kraków). Obecność w Polsce jest istotnym świadectwem wczesnych relacji polsko-kurialnych
Za pontyfikatu Honoriusza III został wyniesiony do godności kardynalskiej. Jako kardynał sprawował tytuł Sanctae Mariae in Aquiro lub Sancti Theodori, co wynika z rozbieżności w starszej literaturze; najpewniejszy wydaje się tytuł Sanctae Mariae in Aquiro. Jego podpisy widnieją na dokumentach dotyczących reform kościelnych, potwierdzeń wyborów episkopalnych oraz dyspens papieskich.
Jako wysłannik papieża Honoriusza III objeżdżał Czechy, Morawy, Miśnię, Danię i Polskę.
Gdy przybył do Krakowa, biskup Iwo Odrowąż postanowił, w porozumieniu ze św. Jackiem i jego towarzyszami, skorzystać z obecności dostojnika Kościoła, i wyznaczył na dzień św. Grzegorza, patrona kardynała, całą uroczystość poświęcenia kościoła oraz objęcia klasztoru przez Braci. Uroczystość miała wspaniały przebieg i wywołała wielkie wzruszenie wśród wiernych. Pod jej wpływem bratanek kardynała Grzegorza, słynny profesor prawa kanonicznego w rzymskiej uczelni, Jakub de Crescentiis poprosił o przyjęcie do krakowskiego zgromadzenia.
Jakub był wzorowym zakonnikiem i oddał później polskim Dominikanom i polskiemu Kościołowi wielkie usługi, czego dowodem jest list Grzegorza IX, pisany dziesięć lat później, w którym to liście papież powierza Jakubowi sprawę biskupstwa na Rusi.
kalendarium
około 1170–1180 - prawdopodobna data urodzenia (wnioskowana z wieku notariuszy Kurii i późniejszej kariery)
przed 1199 - w Kurii Rzymskiej pełni funkcję subdiaconus et notarius papae
1199–1200 - pierwsza legacja do Królestwa Węgier: mediacja w konflikcie Andegawenów i książąt Arpadów, interwencje dotyczące obsady stanowisk kościelnych, działania na rzecz wzmocnienia wpływów papiestwa
1200–1206 - powrót do Kurii, praca administracyjno-prawna, sygnuje dokumenty jako notarius
1207 - druga legacja do Węgier: rozstrzyga spór o obsadę arcybiskupstwa w Kaloczy (Calocsa), potwierdza papieskie prawo do ingerencji w elekcje biskupie, prowadzi korespondencję dyplomatyczną między Rzymem a królem Andrzejem II
5 marca 1216 - prawdopodobna data kreacji kardynalskiej (kardynał-diakon), otrzymuje tytuł S. Maria in Aquiro (według większości nowszych badaczy)
1216–1226 - okres intensywnej działalności w Kurii Rzymskiej, jako kardynał sygnuje liczne bullae papieskie
1220–1223 - kolejna legacja północnoeuropejska (najpewniej delegacja ad causas politicas). W początkach 1223 roku przebywa we Wrocławiu, następnie w Krakowie, co czyni go jednym z pierwszych kardynałów potwierdzonych źródłowo na ziemiach polskich
1223 III 12 - uczestniczył w poświęceniu krakowskiego kościoła św. Trójcy przez biskupa Iwo Odrowąża
1226–1227 - ostatnie wzmianki o jego działalności w dokumentach kurialnych
11 maja około 1227 - zgon odnotowany w nekrologach
źródła:
T. Fedeles, The Life and Hungarian Legations of Cardinal Gregorius de Crescentio, „Specimina Nova Pars Prima Sectio Mediaevalis” X 2019
J. Szymański OP, Kościół polski a Stolica Apostolska w XIII wieku
Regesty dokumentów papieskich z lat 1198–1227
Artykuły w: „Orientalia Christiana Cracoviensia”, „Archivum Historiae Pontificiae”