Helena Maria Fik

(29 grudnia 1903 Brzesko – czerwiec 1943 Oświęcim)

nauczycielka 

rodzina

z domu Moskwa, córka Józefa (1873-1916), adwokata, działacza ludowego

mąż Ignacy, córka Marta

biogram

           Zapisała się w pamięci swoich uczennic przede wszystkim jako utalentowana pisarka i wybitna nauczycielka literatury. Wspominano ją jako osobę niezwykle wymagającą, a zarazem głęboko oddaną pracy twórczej, która potrafiła zaszczepić młodym ludziom zamiłowanie do słowa pisanego i wrażliwość na piękno literatury.

           Największą popularność przyniosła jej nowela „Zegarmistrz Mateusz”, uznawana za jedno z najwartościowszych osiągnięć jej twórczości. Była również autorką licznych krótkich opowiadań oraz baśni i utworów przeznaczonych dla dzieci. Jej teksty wyróżniały się nastrojowością, refleksyjnością i subtelnością, wyraźnie odcinając się od schematów typowych dla ówczesnej literatury dziecięcej. Zamiast prostego morału proponowała czytelnikom zadumę nad ludzkim losem, światem wartości i codziennymi doświadczeniami.

            W życiu prywatnym odznaczała się dużym poczuciem humoru. Ceniła dowcip, satyrę i literacką parodię, chociaż podczas pracy z młodzieżą zachowywała powagę i dystans. Na lekcjach rzadko pozwalała sobie na żarty, niewiele się śmiała i sprawiała wrażenie osoby zamyślonej oraz nieco wycofanej. Pod tą pozorną powściągliwością kryły się jednak silny charakter, konsekwencja oraz wewnętrzna stanowczość, które budziły szacunek uczniów i współpracowników.

            Aktywnie uczestniczyła w życiu literackim, organizując spotkania autorskie i wieczory poświęcone literaturze. Podczas tych wydarzeń odczytywała własne krótkie opowiadania. Czyniła to w sposób niezwykle oszczędny i skupiony – spokojnym, matowym głosem, bez efektownych środków interpretacyjnych czy prób przypodobania się publiczności. Jej sposób czytania sprawiał wrażenie intymnego dialogu z własnym tekstem, a nie scenicznego występu. Swoje utwory publikowała początkowo na łamach „Gazety Literackiej”, a z czasem również w prasie codziennej, dzięki czemu jej twórczość docierała do coraz szerszego grona odbiorców. Pozostawiła po sobie dorobek literacki ceniony za dojrzałość artystyczną, oryginalność i wyjątkową atmosferę.

             W czasie II wojny światowej zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Została aresztowana przez gestapo w Krakowie, a następnie deportowana do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. W ciężkich warunkach obozowych zachorowała na tyfus i zmarła, stając się jedną z wielu ofiar niemieckiego terroru wobec polskiej inteligencji.

kalendarium

1927–1931 - nauczycielka gimnazjum w Nowym Bytomiu, a następnie gimnazjum w Pszczynie

1936–1938 - uczyła w prywatnej szkole zawodowej w Katowicach, a potem w gimnazjum w Mysłowicach

1939 IX – zamieszkała wraz z mężem w Krakowie, gdzie brała czynny udział w życiu konspiracyjnym

1942 X 28 – aresztowana przez Gestapo

źródła:

Fikowa Helena Maria (1903-1943) pisarka, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948