Dzisiejsza data:

Ludwik Flaszen

(4 czerwca 1930 Kraków – 24 października 2020 Paryż)

krytyk teatralny i literacki, reżyser 

rodzina

z rodziny żydowskiej

syn Feliksa (1893–1975) i Józefy z domu Frischer (1900–1992)

W 1957 roku zawarł związek małżeński z Kazimierą Poniecką, po rozwodzie ożenił się w 1963 roku z Ireną Kozaczka

biogram

            Przed wybuchem wojny mieszkał w Dziedzicach, stanowiących dziś część Czechowic-Dziedzic. Po rozpoczęciu II wojny światowej wraz z rodzicami wyjechał do Lwowa, skąd został deportowany w głąb Związku Radzieckiego. Początkowo przebywał w Maryjskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, położonej nad środkową Wołgą — na terenie dzisiejszej autonomicznej Republiki Mari El — a następnie w Andiżanie w Uzbekistanie. Pełnił tam funkcję przewodniczącego miejscowego koła Związku Młodych Patriotów.

            Po powrocie do Polski zamieszkał w Krakowie i rozpoczął naukę w gimnazjum humanistycznym. Po zdaniu matury studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie uzyskał tytuł magistra. Był jednym z czterech znanych wychowanków profesora Kazimierza Wyki — obok Jana Błońskiego, Andrzeja Kijowskiego i Konstantego Puzyny — zaliczanych do najwybitniejszych przedstawicieli tak zwanej krakowskiej szkoły krytyki.

            W okresie studiów działał w Związku Akademickim Młodzieży Polskiej oraz miał status kandydata na członka Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Współpracował z tygodnikiem „Przekrój”, należał do redakcji „Życia Literackiego”, a także pełnił funkcję kierownika literackiego Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Współpracował z Jerzym Grotowskim; był współzałożycielem i kierownikiem literackim Teatru 13 Rzędów, przekształconego później w Teatr Laboratorium. Wraz z zespołem odbywał podróże po krajach Europy Zachodniej, Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i Australii.

             Zapoczątkował debatę na temat schematyzmu literatury socrealistycznej, a zarazem sprzeciwiał się uproszczonym ocenom stalinowskiej przeszłości. Po wyjeździe na Zachód osiadł na stałe w Paryżu, gdzie pracował z międzynarodowym i wielokulturowym zespołem młodych aktorów. Prowadził warsztaty i staże teatralne, zajmował się również reżyserią.

             W późniejszych latach współpracował z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego oraz miesięcznikiem „Odra”. Był autorem zbiorów esejów, recenzji literackich i teatralnych, a także tłumaczem literatury. Jako pierwszy w Polsce przełożył fragmenty Problemów poetyki Dostojewskiego Michaiła Bachtina — Karnawał i literatura, O grotesce oraz Wesoła materia — opublikowane następnie na łamach „Odry”. Przetłumaczył ponadto Bajki rosyjskie, pochodzące ze zbioru Aleksandra Afanasjewa, oraz Onagra — zbiór opowiadań fantastycznych dziewiętnastowiecznych pisarzy rosyjskich. Za swoją działalność otrzymał liczne nagrody i odznaczenia.

            Pochowany na nowym cmentarzu żydowskim przy ul. Miodowej.

wybrane prace:

1958 - szkice krytyczne i felietony Głowa i mur debiut, zatrzymany przez cenzurę i przeznaczony na przemiał
1962 - przetłumaczył Bajki rosyjskie (ze zbioru Aleksandra Afanasjewa)
1967 – przetłumaczył opowiadania fantastyczne dziewiętnastowiecznych pisarzy rosyjskich Onager 
1971 - Cyrograf (wydanie rozszerzone 1974, 1999)
1983 - Teatr skazany na magię
2001 - wraz z Carlą Pollastrelli wydał w języku włoskim Il Teatr Laboratorium di Jerzy Grotowski 1959-1969, testi e materiali di Jerzy Grotowski e Ludwik Flaszen con un scritto di Eugenio Barba

2014 – Grotowski&Company. Źródła i wariacje

kalendarium

1946 - powrócił z dalekiej Azji do rodzinnego Krakowa
1948 - debiutował jako członek tzw. Krakowskiej grupy krytyków

1948-1952 – studiował filologię polską na UJ
1948-1960 - współpracował z „Przekrojem"
1951-1953 i 1955-1956 - członek redakcji „Życia Literackiego"
1951-1983 - członek ZLP
1952 - wygłosił, a następnie opublikował w "Życiu Literackim" "Nowy Zoil, czyli o schematyzmie", artykuł w którym dobitnie przedstawił wszelkie mielizny i absurdy socrealizmu
1953 - podpisał rezolucję ZLP w sprawie procesu krakowskiego
1953-1954 - kierownik literacki Teatru im. J. Słowackiego

1957-1958 - współpracował stale z tygodnikiem „Przegląd Kulturalny”, ogłaszając recenzje literackie i teatralne oraz eseje
1958 - zadebiutował jako krytyk zamieszczoną w "Przekroju" recenzją tomiku poezji Mieczysława Jastruna
1958 - laureat nagrody „Życia Literackiego"

1958-1961 - krytyk teatralny „Echa Krakowa”
1959 - współtworzył, wraz z Jerzym Grotowskim, Teatru 13 Rzędów

1965 - wraz z zespołem teatru przeniósł się do Wrocławia
1966, 1967 i 1974 - opublikował w czasopiśmie „Odra” przełożone fragmenty Problemów poetyki Dostojewskiego Michaiła Bachtina
1973 - prowadził wykłady w Dramatisches Zentrum w Wiedniu
1974 - uhonorowany odznaką „Budowniczy Wrocławia”
1976 - członek Polskiego PEN Clubu
1980 - otrzymał nagrodę miasta Wrocławia
1980-1982 - dyrektor Teatru Laboratorium

1989 - wyreżyserował samodzielnie swą pierwszą inscenizację - "Marzyciele" według Dostojewskiego
1995 - wyreżyserował "Biesy albo Mały Plutarch żywotów nieudanych wg Fiodora Dostojewskiego" w Starym Teatrze

1997 - nakręcono film dokumentalny Cyrograf nie podpisany… Ludwik Flaszen i jego wędrówki, w reżyserii Elżbiety Sitek
2000 - odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej
2009 - członek komitetu honorowego Roku Grotowskiego 2009
2009 I 12 - z rąk ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego odebrał we Wrocławiu Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
2009 III 27 - wygłosił orędzie z okazji 48. Międzynarodowego Dnia Teatru

2015 - podarował swój cenny, liczący około siedmiu tysięcy pozycji, księgozbiór Instytutowi Grotowskiego we Wrocławiu

źródła:

Ludwik Flaszen, Grotowski & Company. Źródła i wariacje, Wrocław 2014

Teatr – sztuka antraktu. Marzyciele, Wrocław 2003