Aleksander Fredro
(20 czerwca 1793 Surochów koło Jarosławia – 15 lipca 1876 Lwów)
komediopisarz, poeta, pamiętnikarz
rodzina
hrabia, syn Jacka, austriackiego hrabiego, i Marianny z Dembińskich
Aleksander Fredro, 29 stycznia 1870, źródło Polona.pl, autor Szajnok, Teodor (1833-1894)
poślubił Zofię hr. Skarbkową, z domu Jabłonowską
dzieci: syn Jan Aleksander - komediopisarz; córka Zofia - późniejsza hrabina Szeptycka, była matką między innymi biskupa Andrzeja Szeptyckiego i generała Stanisława
biogram
Aleksander Fredro otrzymał niezbyt gruntowne wykształcenie domowe, typowe dla młodzieży dorastającej w ziemiańskim dworze. Wstąpił następnie do armii Księstwa Warszawskiego i uczestniczył w kampaniach napoleońskich. Podczas odwrotu wojsk francuskich dostał się do niewoli rosyjskiej, z której zdołał zbiec. Po zakończeniu służby wojskowej powrócił do Galicji i zamieszkał w rodzinnym majątku w Beńkowej Wiszni pod Lwowem.
Włączył się również w życie publiczne. Zasiadał w galicyjskim Sejmie Stanowym, a podczas Wiosny Ludów w 1848 roku wszedł w skład lwowskiej Rady Narodowej. W późniejszym okresie wraz z rodziną wyjechał do Paryża, gdzie poznał Adama Mickiewicza oraz utrzymywał kontakty ze środowiskiem politycznym Hotelu Lambert. Po powrocie do Galicji osiadł na Chorążczyźnie we Lwowie. Stopniowo wycofywał się z działalności publicznej. Chociaż został wybrany posłem do Sejmu Krajowego, po kilku miesiącach zrzekł się mandatu.
Jadąc na kurację do Karlsbadu zatrzymał się w Krakowie, w hotelu Pollera. Wielbiciele jego talentu przyjęli go niezwykle serdecznie i wydali na jego cześć uroczysty obiad. Potem Fredro skomentował swój pobyt w Krakowie w jednej z fraszek:
W Krakowie jak w niebie -
Każdy kontent ale z siebie.
Fredro jest uznawany za najwybitniejszego polskiego komediopisarza. Tworzył z wieloletnimi przerwami, a części swoich utworów przez długi czas nie publikował ani nie wystawiał. Jedną z przyczyn takiej decyzji były nieprzychylne oceny krytyków. Jego dorobek obejmuje kilkadziesiąt dzieł scenicznych: jednoaktówki, komedie wieloaktowe, farsy, groteski i wodewile.
Głównym tematem jego komedii obyczajowych było codzienne życie szlachty galicyjskiej w pierwszej połowie XIX wieku. Pisarz stworzył galerię wyrazistych postaci, obdarzonych indywidualnym językiem, temperamentem i charakterystycznymi słabościami. Znakomicie konstruował sytuacje komiczne, a zarazem uchodził za mistrza obserwacji obyczajowej i portretu psychologicznego.
Jego komedie weszły do kanonu polskiej literatury dramatycznej i do dziś pozostają ważną częścią repertuaru teatralnego. Fredro pisał ponadto wspomnienia, wiersze, bajki i aforyzmy. Jego twórczość została przełożona na wiele języków, między innymi angielski, francuski, niemiecki, rosyjski, czeski, rumuński, węgierski i słowacki.
wybrane utwory:
1815 - debiut komediowy Intryga naprędce (wystawiona 1817)
1816 - debiut wierszem Kupido bankierem
1819 - Pan Geldhab (wystawiona 1821)
1821 - Mąż i żona (wystawiona 1822)
1822 - Cudzoziemszczyzna (wystawiona 1824)
1822 - Nowy Don Kiszot, czyli sto szaleństw (wodewil) (wystawiona 1824)
1823 - Pierwsza lepsza (wystawiona 1824)
1825 - Nikt mnie nie zna (wystawiona 1826)
1825 - Damy i Huzary (wystawiona 1825)
1826 - Gwałtu, co się dzieje! (wystawiona 1832)
1826-1832 - Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca (wystawiona 1833)
1832 - Pan Jowialski (wystawiona 1832)
1832-1833 - Zemsta (wystawiona 1834)
1833 - Ciotunia (wystawiona 1834)
1835 - Dożywocie (wystawiona 1835)
1844-1848? - pamiętnik Trzy po trzy (wydany 1877)
1852-1854 - Wielki człowiek do małych interesów (wystawiona 1877)
1854-1855 - Wychowanka
1857 - Dwie blizny
1859 - Pan Benet
1862 - Godzina litości
1869-1874 - wiersze liryczne i zbiór aforyzmów Zapiski starucha
1874 - Teraz
utwory przypisywane:
Baśń o trzech braciach i królewnie
XIII Księga Pana Tadeusza
najobszerniejsze wydanie:
1955-1980 - Pisma wszystkie (tom 1-15)
kalendarium
1809 - wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego
1812 - brał udział w kampanii moskiewskiej Napoleona, otrzymał wówczas Złoty Krzyż Virtuti Militari
1813 - 1814 - przebył całą kampanię napoleońską jako oficer ordynansowy w sztabie cesarza
1814 - odznaczony Krzyżem Legii Honorowej
1814 - wystąpił o dymisję z wojska
1815 - osiadł w rodzinnym majątku Bieńkowa Wisznia pod Lwowem
1828 XI 8 - ożenił się z hrabiną Z. Skarbkową
1829 - członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk
1832 - członek galicyjskiego Sejmu Stanowego
1833-1842 - jako deputat Wydziału Stanowego opiekował się instytucjami naukowymi i zgłaszał projekty gospodarcze
1839 - honorowy obywatel miasta Lwowa
1848 - we Lwowie wszedł do Rady Narodowej
1850-1855 - wraz z rodziną mieszkał w Paryżu
1860 VI 2 – zatrzymał się w Krakowie
1861 - wybrany posłem na Sejm Krajowy
1873 - członek Akademii Umiejętności
źródła:
Kazimierz Wyka, Fredro Aleksander [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 1984, vol. I, s. 276-278
Literatura Polska, PWN, Warszawa 1985
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000
Aleksander Fredro w culture.pl