Szwajpolt Fiol
Fail, Feyhel, Fyol, Veyl; Szwajpolt, Sebald, Świepolt,
(około 1460 - między 7 maja 1525 a 16 maja 1526 Kraków
drukarz, hafciarz, wynalazca maszyn górniczych
rodzina
pochodzenia niemieckiego, przybył z Frankonii, z Neustadt an der Aisch
biogram
Był z zawodu hafciarzem i należał do cechu złotników. Zajmował się wykonywaniem kosztownych szat kościelnych oraz obrazów haftowanych złotem, perłami i drogimi kamieniami. Interesował się także górnictwem, opracował sposób budowy rurociągów służących do odwadniania olkuskich kopalń ołowiu i srebra.
Dzięki wsparciu węgierskiego przedsiębiorcy górniczego Jana Turzona założył w Krakowie drukarnię. Dysponowała ona zestawem 230 czcionek, wykonanych pod jego nadzorem przez Rudolfa Borsdorfa z Brunszwiku. Fiol jako pierwszy na świecie wydrukował cyrylicą cztery prawosławne księgi liturgiczne: „Czasosłowiec”, czyli zbiór modlitw, oraz „Ośmiohłaśnik”, zbiór hymnów św. Jana z Damaszku, ozdobiony pierwszym w Polsce figuralnym drzeworytem „Ukrzyżowanie”. Do jego druków należały również niedatowane „Triod postnaja” i „Triod cwietnaja”, zawierające pieśni oraz modlitwy wielkopostne i wielkanocne.
Oskarżony o utrakwizm, został uwięziony. Kapituła gnieźnieńska zakazała mu dalszego drukowania nowych ksiąg oraz sprzedaży tych, które zostały już odbite. Chociaż później oczyszczono go z zarzutów, nie powrócił już do działalności drukarskiej.
Na początku XVI wieku, jako nadworny górmistrz, kierował kopalniami książąt ziębickich w Złotym Stoku. Z czasem uzyskał obywatelstwo słowackiej Lewoczy. Pod koniec życia wrócił do Krakowa, gdzie utrzymywał się z renty wypłacanej przez dom Turzonów i tam spędził ostatnie lata.
Większa liczba zachowanych druków Fiola znajduje się dziś w bibliotekach rosyjskich.
wydał:
1491 - zbiór modlitw Czasosłowiec i zbiór hymnów Ośmiohłaśnik
kalendarium
1479 - przyjęty do prawa miejskiego krakowskiego jako hafciarz złotniczy
1483-1485 - prawdopodobnie prowadził dom zajezdny przy Rynku Głównym
1489 III 9 - otrzymał przywilej królewski na eksploatację wynalezionych przez siebie maszyn do odwadniania kopalń olkuskich
1489 - w pierwszej na świecie drukarni cyrylickiej w Krakowie wytłoczył pierwsze księgi liturgiczne w języku cerkiewno-słowiańskim
1941 – oskarżono go o herezję i uwięziono
1492 I – kapituła gnieźnieńska zabroniła dalszego drukowania
1492 III – proces zakończył się uniewinnieniem drukarza
po 1499 - pracował w górnictwie i hutnictwie na Śląsku
1511 - przebywał na Słowacji
źródła:
Jan Krukowski, Fiol Szwajpolt, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Karol Estreicher, Günter Zainer i Świętopełk Fiol, Warszawa 1867
Helena Szwejkowska, Książka drukowana XV–XVIII wieku. Zarys historyczny, Wyd. 3 poprawiona, PWN Wrocław; Warszawa 1980
Antoni Mironowicz, Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów, Białystok 2003