Jan Kanty Federowicz
(6 sierpnia 1858 Kraków – 13 lipca 1924 Kraków)
kupiec, polityk, prezydent Krakowa
rodzina
z rodziny kupieckiej
syn radnego krakowskiego Jana Nepomucena (14 V 1820 Chlina, gubernia radomska – 10 XII 1896) i Eleonory z Chłasków (20 II 1826 Kraków – 18 VII 1901)
Jan Kanty Federowicz, przed 1901, źródło „Głos Narodu” Ilustrowany. Dodatek bezpłatny do „Głosu Narodu” Nr 3 z 5 października 1901, "Nowości Illustrowane" 4/1913, autor nieznany
poślubił Zofię (1864-1912), córkę Jerzego Michała Goebla (starszego zboru ewangelickiego, krakowskiego radnego)
brat Tadeusza, prawnika i działacza gospodarczego
biogram
Odebrał wykształcenie w c.k. Wyższej Szkole Realnej w Krakowie, a po jej ukończeniu podjął studia w Akademii Handlowej w Pradze, jednej z najważniejszych uczelni ekonomicznych monarchii austro-węgierskiej. Dążąc do zdobycia praktycznego doświadczenia w handlu międzynarodowym, odbywał staże i praktyki kupieckie w Bordeaux, Bremie oraz Warszawie, poznając funkcjonowanie największych europejskich ośrodków handlowych.
Po powrocie do Krakowa przejął kierownictwo rodzinnego przedsiębiorstwa, specjalizującego się w hurtowym handlu winami oraz towarami kolonialnymi. Dzięki energii i przedsiębiorczości rozwinął działalność firmy, poszerzając jej ofertę między innymi o produkcję win musujących. W tym zakresie współpracował z renomowaną węgierską firmą Palugay, co przyczyniło się do umocnienia pozycji przedsiębiorstwa na rynku galicyjskim.
Obok działalności gospodarczej aktywnie uczestniczył w życiu publicznym Krakowa. Należał do grona najbardziej zaangażowanych przedstawicieli środowiska handlowego i przemysłowego, działając w licznych organizacjach gospodarczych oraz stowarzyszeniach kupieckich. Z czasem coraz silniej angażował się również w działalność samorządową i polityczną. Początkowo związany był ze środowiskiem konserwatywnym, jednak później, wraz z prezydentem Krakowa Juliuszem Leo, znalazł się w gronie twórców liberalno-demokratycznego nurtu politycznego, skupionego wokół nowo powstałego klubu demokratów.
Szczególnie ważny okres jego działalności przypadł na lata odradzania się państwa polskiego po I wojnie światowej. Jako prezydent Krakowa kierował miastem w niezwykle trudnym czasie odbudowy struktur państwowych oraz wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919–1921. W pierwszych miesiącach niepodległości musiał zmierzyć się przede wszystkim z problemami aprowizacyjnymi, niedoborami żywności i trudnościami gospodarczymi, które dotykały mieszkańców miasta po latach wojny.
Równocześnie prowadził aktywną działalność parlamentarną. W Sejmie Ustawodawczym II Rzeczypospolitej przewodniczył centrowemu Klubowi Pracy Konstytucyjnej, skupiającemu posłów wywodzących się z dawnej Galicji. Pracował również w najważniejszych komisjach sejmowych, m.in. Aprowizacyjnej, Skarbowo-Budżetowej oraz Kontroli Długów Państwowych. Był także członkiem Rady Obrony Państwa, uczestnicząc w działaniach związanych z ochroną niepodległości kraju w czasie wojny z Rosją bolszewicką.
Federowicz odgrywał znaczącą rolę w życiu gospodarczym Krakowa. Pełnił funkcję prezesa Izby Handlowo-Przemysłowej w Krakowie, kierował również Towarzystwem Turystycznym i zasiadał w Radzie Kolejowej. Szczególnie zasłużył się dla rozwoju szkolnictwa ekonomicznego, przyczyniając się do utworzenia w Krakowie Szkoły Handlowej oraz do budowy jej nowoczesnego gmachu, który służył kolejnym pokoleniom uczniów i przedsiębiorców. Należał do zamożniejszych obywateli miasta. Był właścicielem kamienicy przy ulicy Szczepańskiej 3 oraz własnej rezydencji przy ulicy Studenckiej 1. Dom ten powstał na miejscu rozebranej z jego inicjatywy tzw. baszty Kościuszki, stanowiącej pozostałość dawnych fortyfikacji miejskich.
Jan Kanty Federowicz zapisał się w historii Krakowa jako przedsiębiorca, samorządowiec i polityk, który potrafił połączyć działalność gospodarczą z pracą na rzecz rozwoju miasta i odradzającego się państwa polskiego. Jego aktywność obejmowała zarówno sferę handlu i przemysłu, jak i edukację, samorząd oraz życie publiczne II Rzeczypospolitej.
Jego portret pędzla T. Axentowicza znajduje się w krakowskim magistracie. Jego imieniem nazwano ulicę w dzielnicy VIII Dębniki prowadzącą od ul. Karola Bunscha do ul. Mochnaniec.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim (kwatera 28, rząd zachodni, grobowiec rodzinny Federowiczów).
kalendarium
1822 - objął po ojcu firmę specjalizującą się w handlu winem i towarami kolonialnymi
1896–1924 – członek Rady Miejskiej
1901–1914 – poseł na Sejm Krajowy galicyjski
1904 XII 19 – Rada powołała go w skład komisji dla rozszerzenia granic miasta
1907 – wraz z J. Leo przeszedł do nowo utworzonego klubu liberalnych demokratów
1907-1912 – wiceprezes Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego
1912-1924 – prezes Towarzystwa Strzeleckiego Krakowskiego
1913-1916 - prezes Izby Handlowo-Przemysłowej w Krakowie
1914 - jako przedstawiciel demokratów był członkiem sekcji zachodniej Naczelnego Komitetu Narodowego
1916–1918 – jako pierwszy wiceprezydent Krakowa kierował referatem aprowizacyjnym
1918 III 6 - 1924 VII 13 - prezydent miasta Krakowa
1918 XI 7 - w patriotycznym przemówieniu na sesji Rady ogłosił, że władze miejskie działają dla dobra państwa polskiego
1919 I 26 – wybrany do Sejmu Ustawodawczego
1920 VII 1 – członek utworzonej Rady Obrony Państwa
1920 – rozpoczął produkcję win szampańskich
1923 V 2 – otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
1924 VII 15 – uroczyście pochowany na Cmentarzu Rakowickim
2014 VII – patron ulicy w Krakowie
źródła:
Karol Rolle, Jan Kanty Federowicz, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948
Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010) Kraków 2010
Piotr Hapanowicz, Prezydent Krakowa Jan Kanty Federowicz, Res Gestae. Czasopismo Historyczne 2024 (19)
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 3, Kraków 1979
Jacek Salwiński, Federowicz Jan Kanty (1858-1924), [w:] CD Kraków na starej fotografii 1846-1918, Kraków 2010