Marcin Fox

Foxius

(około 1534 Kraków – 3 sierpnia 1588 Kraków)

lekarz, doktor medycyny

rodzina

rodzina wywodziła się ze Szkocji

syn krakowskiego mieszczanina, złotnika Józefa Foxa

biogram

          Studia rozpoczął w Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał stopień magistra sztuk wyzwolonych. Następnie wyjechał do Włoch i podjął studia medyczne na Uniwersytecie Bolońskim. W Bolonii otrzymał doktorat z medycyny, a na mocy przywileju cesarza Karola V, po wniesieniu odpowiedniej opłaty na rzecz miejscowego kolegium lekarskiego, nadano mu godność szlachecką określaną jako dignitas equestris. Przedłużający się pobyt za granicą spowodował, że uchwałą Akademii Krakowskiej pozbawiono go prawa prowadzenia wykładów. Podczas studiów bolońskich poznał wybitnego włoskiego przyrodnika Ulissesa Aldrovandiego. Nawiązana wówczas współpraca, podtrzymywana również drogą korespondencyjną, trwała blisko dziesięć lat. Po powrocie do kraju prowadził wspólnie z Mikołajem Firlejem poszukiwania szczątków zwierząt prehistorycznych w Kazimierzu nad Wisłą. Został także nadwornym lekarzem Firlejów.

            Po przybyciu do Krakowa wystąpił o przyjęcie do miejscowego Wydziału Lekarskiego. Zgodnie z obowiązującymi zasadami przeprowadził publiczną dysputę, której przysłuchiwali się między innymi jego pacjent i protektor Jan Firlej, wojewoda krakowski, kanclerz koronny Walenty Dembiński oraz inni zaproszeni goście. Po pomyślnym zakończeniu postępowania został inkorporowany do Wydziału Lekarskiego i objął katedrę ufundowaną przez Macieja z Miechowa. Wykłady prowadził w kamienicy zakupionej dla uniwersytetu przez Piotra z Poznania. Należał do delegacji profesorów Akademii Krakowskiej wysłanej do króla Stefana Batorego w celu upomnienia się o zaległe należności przysługujące uczelni z dochodów żup solnych. Dwukrotnie powierzano mu urząd rektora Akademii. Na trzy miesiące przed śmiercią otrzymał nominację na lekarza królewskiego.

            Chociaż nie pozostawił znaczącego własnego dorobku pisarskiego, przyczynił się do rozwoju nauk przyrodniczych. Utrzymywał stałe kontakty ze swoim bolońskim mistrzem Ulissesem Aldrovandim, słynnym lekarzem, przyrodnikiem, filologiem, filozofem i historykiem, którego współcześni nazywali nowym Arystotelesem. Przesyłał mu cenne okazy pochodzące z ziem polskich, uzupełniając je wiadomościami z zakresu rodzimej fizjografii i najdawniejszych dziejów. Wśród przekazanych materiałów znajdowały się między innymi minerały z Wieliczki i Olkusza, naczynia wykonane z bursztynu oraz tablice z wizerunkami zwierząt. Dzięki tej współpracy wiedza o przyrodzie ziem Rzeczypospolitej docierała do jednego z najważniejszych europejskich ośrodków badań przyrodniczych XVI wieku.

kalendarium

1554-1562 – studiował w Akademii Krakowskiej

1562 – magister nauk wyzwolonych

1564 - wyjechał na studia lekarskie na Uniwersytet w Bolonii

1566 XII 16 - na mocy uchwały Akademii Krakowskiej za zbyt długi pobyt zagranicą stracił prawo nauczania

1568 III – odbył promocję na doktora medycyny w Bolonii

1569 - prowadził wraz z Mikołajem Firlejem wykopaliska zwierząt prehistorycznych w Kazimierzu nad Wisłą

1572 V 20 - zgłosił się do inkorporacji lekarskiej

1573 VII 8 - nostryfikował dyplom lekarski na Akademii Krakowskiej

1573 VII 9 - nastąpiło wcielenie go do Wydziału Lekarskiego

1573 XI 16 - zatrudniony jako wykładowca katedry medycyny

1583 - wszedł w skład delegacji profesorów Akademii do króla Stefana Batorego

1585-1586 - dwukrotnie wybrany rektorem Akademii

1588 V - mianowany lekarzem królewskim

źródła:

Henryk Barycz, Marcin Fox (zm. 1588), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VII, 1948

Leon Wachholz, Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego i jego grono nauczycielskie (1364-1918), Kraków 1935

Paulina Oszajca, Zbigniew Bela, Ulisses Aldrovandi, jego kolekcja przyrodnicza oraz związki z polskimi uczonymi, 2013