Jan Flis
(20 lipca 1912 Nowy Sącz – 9 grudnia 1993 Kraków)
geograf, geomorfolog
rodzina
z rodziny o tradycjach prawniczych i nauczycielskich
syn adwokata dr. Stanisława Flisa (1872-1933) i Marii z Olszewskich (zm. 1943)
dziadek ojczysty pochodzenia chłopskiego był nauczycielem gimnazjalnym
dziadek macierzysty Tadeusz Olszewski - adwokatem i burmistrzem Nowego Sącza
rodzeństwo: Maria (nauczycielka gimnazjum, uczestniczka tajnego nauczania, więziona przez Niemców), Stanisława (adwokat, uczestniczka konspiracji, więziona przez Niemców, zam. Kalczyńska), Zofia (nauczycielka) oraz Tadeusz (1909-1927)
4 lipca 1939 roku zawarł związek małżeński z Jadwigą Grochowalską (1912-1995) nauczycielką. Miał córki: Małgorzatę (zamężną: Mościńska) i Teresę (zamężną: Mach) oraz syna Jana Tadeusza (1950-1954)
biogram
Edukację rozpoczął w Szkole Powszechnej im. Adama Mickiewicza, następnie uczęszczał do I Państwowego Gimnazjum im. Jana Długosza w Nowym Sączu, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. Później podjął studia z geografii i pedagogiki na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W okresie studenckim aktywnie działał w harcerstwie. Pełnił funkcję drużynowego 3. Krakowskiej Drużyny Harcerzy, z którą zorganizował i poprowadził obóz w Białym Dunajcu. Zdobył stopień podharcmistrza, a następnie został hufcowym harcerzy w Nowym Sączu. Należał również do akademickiej drużyny starszoharcerskiej „Watra” oraz Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Aktywnie uczestniczył ponadto w działalności Koła Geografów UJ.
Studia ukończył ze stopniem magistra filozofii w zakresie geografii. Karierę zawodową rozpoczął jeszcze przed uzyskaniem dyplomu, obejmując stanowisko młodszego asystenta na Uniwersytecie Jagiellońskim. Z czasem zrezygnował jednak z pracy naukowej i podjął zatrudnienie jako nauczyciel w gimnazjum i liceum w Starachowicach. Uzyskał uprawnienia do nauczania geografii i geologii w średnich szkołach ogólnokształcących oraz zawodowych. Po zakończeniu pracy w Starachowicach przeniósł się do Warszawy. Związał się tam z Biurem Planowania Regionalnego Ziem Górskich oraz redakcją Słownika Geograficznego Państwa Polskiego i Krajów Sąsiednich. Jednocześnie uczył geografii w Prywatnym Gimnazjum i Liceum Stowarzyszenia Dyrektorów Szkół Średnich Ogólnokształcących i Zawodowych, a także w Gimnazjum i Liceum im. Jana Zamojskiego. Dzięki zdolnościom pedagogicznym, młodzieńczemu zapałowi i rozległej wiedzy potrafił stworzyć w wymagającym środowisku szkolnym atmosferę opartą na życzliwości i wzajemnym zaufaniu. Sprawował również opiekę nad młodzieżowymi kołami krajoznawczymi.
Prowadził także działalność naukową i publicystyczną. Na łamach czasopisma „Sprawy Morskie i Kolonialne” opublikował artykuł poświęcony ukształtowaniu wybrzeży Morza Bałtyckiego oraz jego wpływowi na żeglugę. Był ponadto autorem opracowania dotyczącego terenów letniskowych i wypoczynkowych środkowej części Karpat, zamieszczonego w „Roczniku Ziem Górskich”, oraz artykułu o Sądecczyźnie, ogłoszonego w „Roczniku Sądeckim”. W ostatnim roku poprzedzającym wybuch II wojny światowej pracował społecznie jako młodszy asystent w Katedrze Antropogeografii Uniwersytetu Warszawskiego. Przygotował i złożył rozprawę doktorską, jednak rozpoczęcie działań wojennych uniemożliwiło mu przeprowadzenie przewodu doktorskiego.
Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się ochotniczo do oddziałów broniących Lwowa. Jako kanonier pułku artylerii lekkiej uczestniczył w walkach pod Lwowem i Brzuchowicami. Po kapitulacji przekroczył granicę polsko-węgierską. Na Węgrzech zaangażował się w organizowanie polskiego szkolnictwa, a następnie pracował w harcerskim obozie dla młodzieży uchodźczej w Somlószölles-Szikszó, gdzie kierował działalnością dydaktyczną gimnazjum i liceum. W miarę rozwoju działań wojennych przedostał się wraz z grupą młodzieży przez „zieloną granicę” do Jugosławii. Przez Zagrzeb i Belgrad dotarł do Konstantynopola, skąd wyruszył przez Anatolię do Mersyny w pobliżu Tarsu. Następnie na pokładzie statku „Warszawa” dopłynął do Palestyny. W Haifie wstąpił do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. W szeregach brygady uczestniczył w kampanii libijskiej, walcząc między innymi pod Tobrukiem, Bardiją i El Ghazalą. Po jej zakończeniu powrócił do Palestyny. Ukończywszy szkołę podchorążych, został przeniesiony do II Korpusu Polskiego, z którym przeszedł kampanię włoską, biorąc udział w walkach pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią. Następnie znalazł się w Wielkiej Brytanii, gdzie pełnił służbę w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. W tym okresie opublikował na łamach „Bellony” swój pierwszy powojenny artykuł, zatytułowany „Związek geograficzny dorzecza Odry z Polską”. Służbę wojskową zakończył w stopniu porucznika.
Po powrocie do kraju został nauczycielem w Publicznej Średniej Szkole Handlowej oraz dyrektorem Zasadniczej Szkoły Zawodowej nr 2 w Nowym Sączu. Następnie objął stanowisko starszego asystenta w Instytucie Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jednocześnie prowadził zajęcia w Wyższej Szkole Nauk Społecznych, Akademii Górniczo-Hutniczej i Wojewódzkim Ośrodku Doskonalenia Kadr Nauczycielskich, a później także w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. Przygotował wówczas dwuczęściowy skrypt z kartografii i topografii, czyli przedmiotów, których nauczał. Ogłosił ponadto osiem artykułów w czasopiśmie „Poznaj Świat” oraz trzy broszury w serii wydawniczej „Wiedza Powszechna”.
Stopień doktora filozofii uzyskał na podstawie rozprawy „Kras gipsowy Niecki Nidziańskiej”, wydanej następnie przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Po doktoracie opublikował liczne prace dotyczące geografii fizycznej, dydaktyki geografii oraz nauczania na poziomie akademickim. Otrzymał tytuł zastępcy profesora Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, a następnie tytuł docenta, przyznany przez Centralną Komisję Kwalifikacyjną dla Pracowników Nauki. Jako etatowy docent WSP odbył półroczny staż zagraniczny UNESCO w Abisynii. W kolejnych latach kierował Katedrą Geografii Fizycznej WSP, a przez trzy kadencje sprawował urząd dziekana Wydziału Geograficzno-Biologicznego. Jego działalność organizacyjna i dydaktyczna na tym stanowisku spotkała się z dużym uznaniem środowiska akademickiego. Z jego inicjatywy do programu studiów wprowadzono wakacyjne praktyki terenowe oraz przedmiot poświęcony ogólnej geografii fizycznej. Opracował także programy nauczania wielu przedmiotów prowadzonych na kierunku geograficznym w WSP i WSN. Uważał, że najważniejszym zadaniem nauczyciela akademickiego jest kształcenie studentów. Prowadził wykłady z kartografii i topografii, geomorfologii, geografii fizycznej Polski, hydrografii, oceanografii, biogeografii oraz ogólnej geografii fizycznej.
Aktywnie uczestniczył również w działalności Polskiego Towarzystwa Geograficznego, w którym wygłaszał liczne prelekcje. Był przewodniczącym krakowskiego oddziału tej organizacji, członkiem Wydziału Nauki, a później Sekcji Geografii Szkolnej Zarządu Głównego. Sprawował ponadto opiekę nad Kołem Naukowym Studentów Geografii WSP. Gdy Rada Państwa przyznała mu tytuł profesora nadzwyczajnego nauk przyrodniczych, jego dorobek obejmował już 83 oryginalne opracowania naukowe, w tym liczne skrypty i podręczniki. Był współorganizatorem Instytutu Geografii WSP, a następnie jego dyrektorem. Równocześnie kierował Zakładem Dydaktyki Geografii oraz Zaocznym Studium Doktoranckim. Pełnił również funkcję przewodniczącego Komitetu Redakcyjnego czasopisma „Geografia w Szkole”, a także wiceprzewodniczącego Komitetu Głównego i jury Olimpiady Geograficznej, odpowiadając między innymi za przygotowywanie zadań konkursowych. Promował rozprawy doktorskie i sprawował opiekę naukową nad przewodami habilitacyjnymi z zakresu dydaktyki geografii.
Do jego najbardziej znanych publikacji należał wielokrotnie wznawiany „Szkolny słownik geograficzny”. W swoich badaniach koncentrował się przede wszystkim na treściach nauczania geografii fizycznej, sposobach porządkowania wiedzy geograficznej uczniów, wychowawczych funkcjach geografii oraz nauczaniu problemowym. Nieprzerwanie interesował się również dydaktyką szkoły wyższej. Po przejściu na emeryturę nadal pozostawał związany z uczelnią: początkowo prowadził zajęcia w ramach godzin zleconych, a następnie pracował w wymiarze jednej trzeciej etatu. Jego dorobek naukowy obejmował łącznie 134 publikacje. Wypromował ponad 300 magistrów i 13 doktorów. Ważną część jego spuścizny stanowią podręczniki akademickie, zwłaszcza „Geografia fizyczna części świata”, „Kartografia w zarysie” oraz „Wstęp do geografii fizycznej”. Przyczynił się również do upowszechnienia zagranicznej literatury naukowej, tłumacząc z języka angielskiego prace J.N. Bakera, P.E. Strzeleckiego i O’Della.
Należał do Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. W Oddziale PTTK „Beskid” pełnił funkcję wiceprezesa, był także członkiem redakcji „Wierchów”. Podczas licznych podróży odwiedził 23 kraje Europy, Azji i Afryki. Do jego zainteresowań należały filatelistyka i numizmatyka. Zgromadził pokaźną kolekcję znaczków, przede wszystkim o tematyce przyrodniczej, oraz zbiór monet.
Do końca życia zachował pełną sprawność intelektualną. W pracy naukowej konsekwentnie dbał o rzetelność i poprawność merytoryczną, a swoje krytyczne opinie wypowiadał jasno i odważnie. Pozostawał przy tym człowiekiem skromnym, niezwykle pracowitym i wymagającym wobec siebie. Rzetelna praca, połączona z pasją badawczą i dążeniem do doskonałości, stanowiła istotę jego działalności zawodowej i naukowej.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXXI, rząd 4, miejsce 6).
wybrane prace:
1936 - opublikował na łamach "Spraw Morskich i Kolonialnych" artykuł na temat ukształtowania wybrzeży Bałtyku i jego znaczenia dla żeglugi
1939 - opublikował dwa artykuły: o obszarach letniskowo-wypoczynkowych środkowej części Karpat na łamach "Rocznika Ziem Górskich" i o Sądecczyźnie na łamach "Rocznika Sądeckiego"
1947 - na łamach "Bellony" opublikował artykuł pt. "Związek geograficzny dorzecza Odry z Polską"
1954 - Kras gipsowy Niecki Nidziańskiej
1964 - Geografia fizyczna świata
1966 - Kartografia w zarysie
1969 - Wstęp do geografii fizycznej
1977 - Szkolny słownik geograficzny
kalendarium
1922 – ukończył Szkołę Powszechną im. A. Mickiewicza
1930 – zdał maturę w I Państwowym Gimnazjum im. Jana Długosza w Nowym Sączu
1930 - czynny członek Koła Geografów UJ
1930-1935 - studiował geografię i pedagogikę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego
1930 X – 1931 X - drużynowy 3. Krakowskiej Drużyny Harcerzy
1931 III 12 - otrzymał stopień podharcmistrza
1931 III – 1932 II - hufcowy harcerzy w Nowym Sączu
1933 IX - młodszy asystent na UJ
1934 - uzyskał stopień magistra filozofii w zakresie geografii
1935 - nauczyciel w gimnazjum i liceum w Starachowicach
1936 - uzyskał dyplom nauczyciela szkół średnich ogólnokształcących i zawodowych w zakresie geografii i geologii
1936 - przeniósł się do Warszawy
1938-1939 - asystent w Katedrze Antropologii Uniwersytetu Warszawskiego
1939 IX - ochotnik w oddziałach walczących broniących Lwowa
1939 XI - przekroczył granicę węgierską
1943 - odznaczony Africa Star
1944 - odznaczony Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Monte Cassino
1945 - odznaczony Medalem Wojska, Italy Star, Defence Medal i Medal for the War 1939-1945
1946 - trafił do Wielkiej Brytanii
1947 VII – powrócił do Polski
1948 – członek ZNP
1948 IX - starszy asystent w Instytucie Geografii UJ
1951 - uzyskał stopień doktora filozofii
1952 - w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie
1954 XII 31 – tytuł zastępcy profesora WSP w Krakowie
1955-1957 - przewodniczący oddziału krakowskiego Polskiego Towarzystwa Geograficznego
1956 IV 27 – docent WSP w Krakowie
1957-1972 - kierownik Katedry Geografii Fizycznej WSP
1959 - tłumaczył z języka angielskiego prace J.N. Bakera
1959 - odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi
1960 - tłumaczył z języka angielskiego prace P.E. Strzeleckiego
1960 - etatowy docent w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie
1960 – wyjechał do Abisynii
1960-1971 – kierownik Katedry Geografii Fizycznej WSP
1960-1962 i 1964-1967 - przez trzy kadencje dziekan Wydziału Geograficzno-Biologicznego
1961 - tłumaczył z języka angielskiego prace O'Della
1964 – odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
1964-1982 - otrzymał szereg nagród Rektora WSP
1967 - otrzymał nagrodę II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe
1970 VII 10 - Rada Państwa nadała mu tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego nauk przyrodniczych
1971-1976 – organizator i dyrektor Instytutu Geografii WSP
1974-1978 - kierownik Zaocznego Studium Doktoranckiego
1971-1984 - kierownik Zakładu Dydaktyki Geografii
1973 - Zasłużony Nauczyciel PRL
1976 - odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej
1979 - odznaczony Medalem i Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Geograficznego
1982 IX – przeszedł na emeryturę
1982-1984 - pracował na uczelni na godzinach zleconych
1984-1988 – pracował w wymiarze 1/3 etatu
1985 - odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
1998 – uczczony tablicą pamiątkową w budynku krakowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego
1998 XII 9 - w gmachu I Liceum Ogólnokształcącego im. J. Długosza w Nowym Sączu została odsłonięta tablica ku czci prof. J. Flisa
źródła:
Jan Lech, Flis Jan, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Banaśkiewicz-Cabaj Krystyna, Cabaj Wacław: Jan Flis, [w:] "Wierchy" R. 62, 1996
Sławomir Piskorz, Mariola Tracz, Słownik biograficzny polskich dydaktyków geografii, Kraków 1999