Andrzej Fischinger
(29 kwietnia 1929 Kraków – 18 czerwca 2005 Kraków)
historyk sztuki
rodzina
syn dr Stefana Fabiana (1897 Okocim – 1969 Kraków) i Marii Krystyny z domu Leo (1898 Kraków – 1988 Kraków),
26 lipca 1957 roku poślubił Barbarę Dunin-Sulgostowska herbu Łabędź (ur. 1931 Lwów), mieli córkę Annę Marię (ur. 1958 Kraków), bezpotomna
biogram
Andrzej Fischinger ukończył szkołę powszechną w Brzesku, a następnie kontynuował naukę w tajnym gimnazjum w Krakowie. Po zakończeniu wojny rozpoczął studia w reaktywowanym przez prof. Adama Bochnaka Zakładzie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego praca magisterska poświęcona była kaplicy Myszkowskich przy kościele Dominikanów w Krakowie.
Karierę zawodową rozpoczął w Państwowych Zbiorach Sztuki jako instruktor w Dziale Oświatowym. W kolejnych latach zajmował stanowiska asystenta, adiunkta, kustosza oraz kuratora, pełniąc jednocześnie funkcję głównego inwentaryzatora. Następnie został kierownikiem Działu Złotnictwa, a po śmierci prof. Jerzego Szabłowskiego objął stanowisko wicedyrektora Państwowych Zbiorów Sztuki oraz konserwatora zabytków Wawelu.
Jako główny inwentaryzator przeprowadził gruntowne uporządkowanie dokumentacji muzealnej. Założone wówczas księgi inwentarzowe do dziś stanowią podstawowy zapis stanu posiadania Zamku Królewskiego na Wawelu. Osobiście opracował także najcenniejsze zabytki złotnictwa znajdujące się w wawelskich zbiorach. Współpracując z prof. Jerzym Szabłowskim, uczestniczył w tworzeniu najważniejszych ekspozycji muzealnych, między innymi Skarbca Koronnego, wystawy poświęconej dziejom Wawelu oraz aranżacji arrasów zygmuntowskich po ich powrocie z Kanady.
Po objęciu funkcji konserwatora zabytków Wawelu opracował szeroko zakrojony program prac konserwatorskich na wzgórzu. Był również autorem programu największej w dziejach kompleksowej odnowy Wawelu. Swoje doświadczenie wykorzystywał także w działalności Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, uczestnicząc w pracach jego prezydium i wnosząc istotny wkład w ratowanie zabytków całego miasta. Po przejściu na emeryturę nadal pozostawał związany z Zamkiem Królewskim na Wawelu, pracując aż do śmierci jako konsultant do spraw konserwatorskich.
Równolegle z działalnością muzealną i konserwatorską rozwijał aktywność naukową. Na Uniwersytecie Jagiellońskim obronił rozprawę doktorską zatytułowaną „Santi Gucci architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku”. Praca, oparta na gruntownych badaniach źródłowych i wnikliwej analizie formalnej, zachowała swoją wartość naukową również w późniejszych latach. Część przedstawionych w niej hipotez doczekała się z czasem potwierdzenia w źródłach, między innymi przypisanie Santi Gucciemu przebudowy nagrobka królewskiego w kaplicy Zygmuntowskiej.
Fischinger prowadził szeroko zakrojone badania nad sztuką XVI wieku. Zajmował się między innymi twórczością malarza Kaspra Kurcza, a wspólnie z Piotrem Krakowskim opracował monografię mauzoleum Ligęzów w kościele Bernardynów w Rzeszowie. Wraz z Józefem Lepiarczykiem przedstawił natomiast propozycję rekonstrukcji attyki kamienicy Bonerowskiej w Krakowie. Miał także znaczący udział w przygotowaniu wawelskiego tomu „Katalogu zabytków sztuki w Polsce”. Ważnym obszarem jego zainteresowań było również złotnictwo, ze szczególnym uwzględnieniem środowiska gdańskiego.
W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku koncentrował się przede wszystkim na badaniach nad początkami renesansu w Polsce, zwłaszcza nad problematyką wawelską. Do najważniejszych jego prac należały opracowania dotyczące nagrobka króla Jana Olbrachta, dzieł Bartłomieja Berrecciego i jego warsztatu, rzeźby figuralnej kaplicy Zygmuntowskiej oraz pałacu króla Aleksandra. Publikacje te wniosły nowe ustalenia do badań nad zagadnieniami kluczowymi dla historii sztuki polskiej, mającymi jednocześnie znaczenie w szerszym kontekście europejskim.
Andrzej Fischinger należał do najwybitniejszych krakowskich znawców renesansu. Pozostawił po sobie ponad pięćdziesiąt publikacji – książek i artykułów dotyczących historii sztuki, konserwacji zabytków, złotnictwa oraz muzealnictwa. Był również autorem i współautorem wielu scenariuszy wystaw organizowanych w Polsce i za granicą. Do jego ostatnich prac należała współtworzona publikacja wydana z okazji setnej rocznicy odzyskania Wawelu. Istotną częścią jego działalności było także zaangażowanie społeczne. Od początku aktywnie uczestniczył w działalności NSZZ „Solidarność”. Do momentu delegalizacji związku kierował komisją zakładową działającą na Wawelu, a ponadto był członkiem komisji rewizyjnej Zarządu Regionu.
Za zasługi dla muzealnictwa i ochrony zabytków został uhonorowany wysokimi odznaczeniami państwowymi. Otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a następnie Krzyż Oficerski tego orderu, wręczony mu przez prezydenta Lecha Wałęsę.
Dorobek naukowy Andrzeja Fischingera na trwałe wpisał się w polskie badania nad sztuką renesansu i manieryzmu. Pozostał jednak zapamiętany nie tylko jako wybitny historyk sztuki, muzealnik i konserwator, lecz również jako człowiek o niezwykłej inteligencji, subtelnym poczuciu humoru i wielkiej życzliwości wobec innych.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim (Kwatera AB, rząd północny, miejsce 5).
wybrane prace:
1956 – Kaplica Myszkowskich w Krakowie
1957 - opracowanie twórczości malarza Kaspra Kurczą
1957 - monografia mauzoleum Ligęzów w kościele Bernardynów w Rzeszowie (wspólnie z Piotrem Krakowskim)
1957 - propozycja rekonstrukcji attyki kamienicy Bonerowskiej w Krakowie (wspólnie z Józefem Lepiarczykiem)
1962 – Skarbiec koronny na Wawelu
1965 - udział w przygotowaniu wawelskiego tomu Katalogu zabytków
1969 - Santi Gucci. Architekt i rzeźbiarz królewski
1973 - rozprawa na temat nagrobka króla Jana Olbrachta
1974 - rozprawa na temat nagrobków wykonanych przez Bartłomieja Berrecciego i jego warsztat
1976 - Sztuka dworu Wazów w Polsce. Court Art of Vasa Dynasty in Poland
1978 - rozprawa na temat rzeźby figuralnej kaplicy Zygmuntowskiej
1979 – Polska-Węgry tysiąc lat przyjaźni z Wacław Felczak
1982 - Skarbiec Koronny na Wawelu. Przewodnik.
1990 - rozprawa na temat pałacu króla Aleksandra
2000 – Złotnictwo dawnych Prus Królewskich i Książęcych w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu z Dariuszem Nowakiem
2005 - Zamek królewski na Wawelu. Sto lat odnowy (1905-2005), Paweł Dettloff, Andrzej Fischinger, Marcin Fabiański
2009 - Dzieje budowy renesansowego zamku na Wawelu około 1504-1548 Tom I
kalendarium
1940 - ukończył szkołę powszechną w Brzesku
1942-1945 - uczęszczał do tajnego gimnazjum w Krakowie
1945 – zdał małą maturę
1947 - zdał egzamin dojrzałości
1948 - rozpoczął studia w Zakładzie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego
1949 V 1 - instruktor w Dziale Oświatowym w Państwowych Zbiorach Sztuki
1952 – przedstawił pracę magisterską
1957-1979 - kurator z funkcją głównego inwentaryzatora
1965 - obronił na Uniwersytecie Jagiellońskim rozprawę doktorską
1980-1981 – przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” na Wawelu
1980 - otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
1981 VII - członek komisji rewizyjnej Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność”
1984-2005 – wiceprezes TMHiZK
1990 - wicedyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu
1990 – aktywny członek SKOZK
1991 – rozpoczęto program działań konserwatorskich na Wawelu
1995 – otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
1997 - przeszedł na emeryturę
2006 – w pałacu Erazma Ciołka odsłonięto tablicę upamiętniającą A. Fischingera
źródła:
Jan K. Ostrowski, Andrzej Fischinger 1929- 2005, Rocznik Krakowski, t. LXXII, 2006