Józef Tomasz Fischer
(11 stycznia 1908 - 28 lipca 1984 Toronto)
krakowski kupiec
rodzina
z rodziny Fischerów
syn Jana Józefa i Zuzanny z Jawornickich
brat Jana Michała
biogram
Józef Tomasz i Jan Michał spędzili pierwsze lata życia częściowo w rodzinnej kamienicy przy krakowskim Rynku Głównym, a częściowo w należącym do Fischerów dworku w podkrakowskich Bronowicach, gdzie mieszkał także ich dziadek Jan Władysław. W tym okresie bronowicki majątek stopniowo tracił jednak swoją dawną świetność. Fischerowie sprzedawali kolejne parcele, a największą część posiadłości odstąpili krakowskiej Spółce Przemysłowo-Rolniczej.
Mimo zmniejszania się rodzinnych dóbr Bronowice nadal pozostawały ważnym miejscem życia rodzinnego i towarzyskiego. Chłopcy wraz z rodzicami zamieszkali tam na stałe, a ich nauką zajmował się prywatny nauczyciel Zygmunt Masłoń. W dworku często gościli krewni i przyjaciele Fischerów, między innymi dziadkowie chłopców ze strony matki, Józef i Anna Jaworniccy, nazywany „wujem” Stanisław Szarski, brat Antoniego i Adama oraz członek drużyn strzeleckich, a także Tadeusz Federowicz, późniejszy dyrektor Miejskiej Kasy Oszczędności. Był on mężem Zofii, siostry Jana Józefa, uchodzącej za jedną z najpiękniejszych kobiet w Krakowie.
Sytuacja rodziny zmieniła się zasadniczo po wybuchu pierwszej wojny światowej. Dwór w Bronowicach został zajęty przez wojska austro-węgierskie, natomiast Jan Józef rozpoczął służbę w armii. Wraz ze swoim siostrzeńcem Stanisławem Federowiczem wyruszył na front samochodem marki Delaunay-Belleville. Józef Tomasz i Jan Michał przenieśli się wówczas do kamienicy ich dziadka Józefa Jawornickiego przy Rynku Głównym 46. Pobyt ten trwał jednak krótko, ponieważ w związku z ewakuacją Krakowa rodzina wyjechała na Morawy, do miejscowości Wagstadt, obecnie Bílovec. Austriaccy żołnierze stacjonowali zarówno w budynkach mieszkalnych, jak i gospodarczych należących do Fischerów w Bronowicach. Specjalna komisja wojskowa z udziałem przedstawicieli cesarsko-królewskiego starostwa oszacowała poniesione szkody. Uzyskanie odszkodowania okazało się jednak trudne, o czym świadczą pisma kierowane przez Jana Władysława Fischera do krakowskiego starostwa z prośbą o wypłatę należnej rekompensaty.
Po powrocie z Moraw Fischerowie ponownie zamieszkali w swojej kamienicy przy Rynku Głównym, a obaj bracia kontynuowali naukę w gimnazjum. W okresie dzieciństwa i młodości do grona ich najbliższych przyjaciół należeli członkowie rodzin Merunowiczów i Ciechanowskich, Władysław Jaworski, syn Zygmunta, oraz Andrzej i Stanisław Siedleccy, dzieci profesora Michała Siedleckiego, bliskiego przyjaciela Jana Józefa.
Po powrocie ojca z Francji codzienne życie chłopców odzyskało wcześniejszy rytm. Nauka szkolna przeplatała się z wakacyjnymi wyjazdami, między innymi do pobliskiego Ojcowa. Wraz z ojcem po raz pierwszy odwiedzili także polskie wybrzeże, udając się do Gdańska i Gdyni. Jan Józef zapisał synów do Oddziału Wioślarskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie. Wspólnie odbywali wyprawy łodzią w górę Wisły.
Józef Tomasz związał swoją przyszłość zawodową z przedsiębiorstwem kolonialnym należącym do jego dziadka Józefa Jawornickiego. Po śmierci właściciela firmę „M. Jawornicki” przejął jego syn Stanisław, wuj Józefa Tomasza i profesor filozofii. Nie posiadał jednak ani szczególnego zamiłowania, ani zdolności do prowadzenia interesów handlowych, dlatego sprzedał swoje udziały siostrzeńcowi. Po zrzeczeniu się przez Zuzannę Fischerową wszelkich roszczeń do sklepu kolonialnego Jawornickich Józef Tomasz został jego jedynym właścicielem.
W czasie gdy Jan Michał odbywał służbę w jednostkach artyleryjskich, Józef Tomasz kształcił się w szkole podchorążych w Łobzowie. Podczas kampanii wrześniowej, podobnie jak brat, trafił do niemieckiej niewoli. Według relacji Jana Michała został z niej zwolniony dzięki fikcyjnej diagnozie wystawionej przez krakowskich lekarzy. Następnie przez Węgry przedostał się do Francji. Józef Tomasz służył w Brygadzie Strzelców Podhalańskich, a później uczestniczył w działaniach wojennych w Afryce i we Włoszech. Po zakończeniu drugiej wojny światowej pozostał na emigracji, dzieląc los wielu Polaków, którzy zdecydowali się osiedlić poza krajem. Wyjechał do Kanady, gdzie założył rodzinę i mieszkał aż do śmierci. Kilkakrotnie odwiedzał Kraków, lecz były to jedynie krótkie pobyty. Nigdy nie zdecydował się na stały powrót do Polski.
kalendarium
1901 – Fischerowie zaczęli sprzedawać kolejne działki w Bronowicach
1911 – Fischerowie odprzedali krakowskiej Spółce Przemysłowo-Rolniczej największą część majątku
~1911 – Jan i Józef wraz z rodzicami na stałe zamieszkali w Bronowicach
1914 - dwór w Bronowicach zajęło wojsko austriackie
1914 - Jan i Józef zamieszkali w kamienicy dziadka – Józefa Jawornickiego - w Rynku Głównym 46
1914 IX – 1915 – przebywali do wiosny na Morawach w miejscowości Wagstadt (dziś. Bilovec)
1915 - zamieszkali w swojej kamienicy w Rynku i kontynuowali naukę w gimnazjum
1917 X – Jan Władysław kierował do C.K. Starostwa w Krakowie pisma z prośbą o wypłatę odszkodowań
1918 XI - Jan Józef Fischer wrócił z Francji
1919 - Fischerowie zaczęli korzystać z plaży sekcji wioślarskiej AZS-u
1921 – Jan i Józef razem z ojcem wyprawili się po raz pierwszy nad polskie morze, do Gdańska i Gdyni
1921 - po śmierci Jawornickiego, właścicielem firmy „M. Jawornicki” był jego syn, Stanisław Jawornicki
1932 V 11 – zakupił udziały od Stanisława Jawornickiego
1932 VII – po zrzeczeniu się wszelkich pretensji do sklepu kolonialnego Jawornickich przez Zuzannę Fischerową został wyłącznym właścicielem firmy „M. Jawornicki”
po 1945 - wyjechał do Kanady
źródła:
Jacek Salwiński, Krakowska kupiecka rodzina Fischerów od końca XVIII do końca XX wieku, [w:] „Rocznik Krakowski”, tom LXVII, Kraków 2001