Jan Fischer
(29 maja 1857 Raudenbergu na Morawach – 31 października 1921 Kraków)
krakowski kupiec
rodzina
z rodziny Fischerów
wnuk Antoniego i syn Floriana II (14 XII 1819 - 27 VIII 1889), młodszego brata Jana Franciszka II. Florian ożenił się z Karoliną Hauptfleisch (22 XI 1841), z którą miał siedmioro dzieci, w tym najmłodszego syna – Jana
8 września 1883 roku zaręczył się z Marią Graff (16 X 1858 - 11 IX 1904), córką kupca krakowskiego, Edwarda
para zawarła związek małżeński 23 II 1884 roku i doczekała się czterech synów: Jana (26 I 1885 - 26 XI 1939), Jerzego (9 III 1886 – 1898), Bogusława (29 II 1887 - 24 IX 1957) i Tadeusza (1893-1896)
biogram
Na przełomie XIX i XX wieku w Krakowie działały dwa przedsiębiorstwa handlowe należące do Fischerów, oba specjalizujące się w branży papierniczej. Pierwsze mieściło się przy linii A–B Rynku Głównego, w kamienicach pod numerami 39 i 40, drugie natomiast w Pałacu Spiskim przy Rynku Głównym 34. Znakiem firmowym pierwszego sklepu była postać krakowiaka, podczas gdy drugie przedsiębiorstwo posługiwało się wizerunkiem górala trzymającego pióro. Mimo że obie firmy prowadzili członkowie tej samej rodziny, wywodzącej się z morawskiego Raudenbergu, pozostawały one wobec siebie konkurencyjne.
Sklep w Pałacu Spiskim założył Jan Fischer. Przybył on do Krakowa z rodzinnego Raudenbergu i rozpoczął praktykę kupiecką u swojego stryja Jana Franciszka II. Jego miejsce urodzenia i pochodzenie potwierdzają akta spisu ludności Krakowa z 1890 roku. Przyjazd Jana świadczy również o tym, że krakowscy Fischerowie nadal utrzymywali kontakty z krewnymi mieszkającymi na Morawach, choć od osiedlenia się w mieście Jana Franciszka, protoplasty rodu, minęło już około siedemdziesięciu lat.
Jan zdobywał dalsze doświadczenie zawodowe pod kierunkiem Jana Władysława Fischera. Samodzielną działalność rozpoczął po zakupieniu sklepu należącego wcześniej do Żychonia, mieszczącego się prawdopodobnie w kamienicy przy Rynku Głównym 34. Już po kilku latach aktywnie włączył się w życie krakowskiego środowiska kupieckiego. Został skarbnikiem Stowarzyszenia Kupców i Młodzieży Handlowej, a następnie przyjęto go do Krakowskiej Kongregacji Kupieckiej, w której, podobnie jak wielu innych przedstawicieli jego rodziny, pełnił funkcję radcy.
Według przekazu rodzinnego powstanie konkurencyjnego sklepu wiązało się z przeniesieniem starszej firmy Fischerów z Pałacu Spiskiego do kamienic przy linii A–B. Wówczas przedstawiciel drugiej gałęzi rodu, Jan, syn Floriana II, miał otworzyć w dawnej lokalizacji własny sklep papierniczy. Doprowadziło to podobno do napięć i niechęci pomiędzy obiema liniami rodziny. Nie wiadomo dokładnie, kiedy Jan Franciszek II lub jego syn Jan Władysław zaprzestali prowadzenia handlu w Pałacu Spiskim. Możliwe, że nastąpiło to dopiero po zakupieniu kamienicy przy Rynku Głównym 40, jej przebudowie i połączeniu z sąsiednim domem Pod Konikiem. Powstały wówczas odpowiednie warunki do urządzenia rozległego sklepu papierniczego i kolonialnego wraz z dużymi magazynami. Prawdopodobnie właśnie wtedy Jan Władysław zrezygnował z dotychczasowej placówki w Pałacu Spiskim, umożliwiając kuzynowi rozpoczęcie tam własnej działalności.
Pierwsze ogłoszenie reklamowe sklepu Jana Fischera, określanego jako magazyn papieru i artykułów galanteryjnych, ukazało się w „Kalendarzu Krakowskim” Józefa Czecha. Dziennik „Czas” informował również o oferowanej przez firmę nowości — papierze listowym ozdobionym cytatami z polskiej poezji narodowej, między innymi fragmentami Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Jan Fischer zasłynął ponadto jako wydawca kart pocztowych. Podczas I Słowiańskiej Wystawy Kart Pocztowych i Ilustrowanych w Krakowie otrzymał brązowy medal w kategorii nakładców.
Jedynie przez kilka pierwszych lat prowadził przedsiębiorstwo samodzielnie. Później rozpoczął współpracę z Władysławem Zajączkowskim, urodzonym 26 sierpnia 1848 roku w Wadowicach. Zajączkowski był właścicielem kamienicy przy ulicy Karmelickiej 5, w której mieszkali obaj kupcy. Lokale wynajmowali tam również inni pracownicy sklepu papierniczego z Pałacu Spiskiego, między innymi Michał Porębski, Wacław Janeczek i Fryderyk Reim. Łącznie w budynku mieszkało dziesięć osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie. Nie można wykluczyć, że przy tworzeniu spółki pomiędzy Fischerem i Zajączkowskim doszło do rozliczeń majątkowych, które mogły mieć związek ze zmianą właściciela kamienicy przy ulicy Karmelickiej. Zajączkowski początkowo występował jako jawny wspólnik Fischera, a następnie obaj podpisali umowę powołującą spółkę handlową, w której posiadali równe udziały. Od tego momentu przedsiębiorstwo działało pod nazwą „Jan Fischer i Spółka”.
Firma rozwijała się pomyślnie. W okresie współpracy z Zajączkowskim Jan Fischer zakupił sąsiadującą z Pałacem Spiskim kamienicę przy Rynku Głównym 33. Sam sklep nadal jednak funkcjonował pod numerem 34 i na początku XX wieku cieszył się dużym uznaniem krakowskich klientów. Jego dobrą opinię potwierdzają między innymi wspomnienia Eleonory z Cerchów Gajzlerowej, która po latach pisała:
„Sklep Fischerów, papierniczy, pięknie urządzony i dobrze zaopatrzony [...] Ileż tam było ślicznych rzeczy, kredek, piórników, kałamarzy, zeszytów, farb, wycinanek, papierów listowych i pamiętników oprawnych w skórę, z zameczkiem i kluczykiem”.
Z nieustalonych przyczyn współpraca Jana Fischera z Władysławem Zajączkowskim została zakończona. Fischer sprzedał wspólnikowi swoje udziały za 61 880 koron, dzięki czemu Zajączkowski stał się jedynym właścicielem przedsiębiorstwa działającego pod nazwą „Jan Fischer i Spółka”.
Po pewnym czasie Zajączkowski odsprzedał firmę innemu krakowskiemu kupcowi, Janowi Wilczyńskiemu. Nowy właściciel zmienił nazwę przedsiębiorstwa na „Jan Wilczyński, Handel papieru, przyborów piśmiennych i galanteryjnych”. Tym samym zakończyła się obecność Fischerów w działalności handlowej prowadzonej w Pałacu Spiskim. Wilczyński kontynuował sprzedaż artykułów papierniczych również w okresie międzywojennym. Firma nie przetrwała jednak wielkiego kryzysu gospodarczego i ostatecznie zakończyła działalność. Na wniosek wdowy po właścicielu, Marii Wilczyńskiej, przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru handlowego.
kalendarium
1869 IX 1 - przybył do Krakowa
1869 IX - rozpoczął praktykę handlową u swojego stryja, Jana Franciszka II
1870 - kontynuował naukę u Jana Władysława Fischera
1880 IX - kupił sklep Żychonia
1880 – rozpoczął samodzielną działalność kupiecką
1883 - zaczął współpracować z Władysławem Zajączkowskim
1884 - skarbnik Stowarzyszenia Kupców i Młodzieży Handlowej w Krakowie
1886 - pojawiła się pierwsza informacja w prasie krakowskiej o nowoczesnej wystawie sklepowej Fischerów w Pałacu Spiskim
1887 - w Kalendarzu Krakowskim Józefa Czecha zamieszczono po raz pierwszy reklamę sklepu Jana Fischera
1887 II 11 - Dziennik „Czas” donosił, że firma Jana Fischera oferuje nowość - papier listowy z cytatami z polskiej poezji narodowej
1889 VIII 29 - został przyjęty do Kongregacji Kupieckiej
1890 - z akt spisu ludności Krakowa urodził się w Raudenbergu na Morawach
1890 - w aktach spisu ludności Jan Fischer jest notowany jako właściciel budynku przy ul. Karmelickiej 5
1896 - Zajączkowski występował jako jawny wspólnik Fischera
1898-1900 – radca kongregacji
1898 IX - zawarto kontrakt, na mocy którego utworzono spółkę handlową
1898 - nabył sąsiadującą z Pałacem Spiskim kamienicę w Rynku Głównym 33
1899 - na I Słowiańskiej Wystawie Kart Pocztowych i Ilustrowanych w Krakowie otrzymał brązowy medal w kategorii „nakładców”
1910 - doszło do rozwiązania spółki
1912 I 23 - Zajączkowski sprzedał handel kupcowi krakowskiemu, Janowi Wilczyńskiemu
1937 XII 23 – spółka została wykreślona z rejestru handlowego
źródła:
Jacek Salwiński, Krakowska kupiecka rodzina Fischerów od końca XVIII do końca XX wieku, [w:] „Rocznik Krakowski”, tom LXVII, Kraków 2001
M. Kozioł, Z krakowiakiem i góralem w godle, „Tygodnik Małopolska”, nr 39 (194) z 27 IX 1992
Eleonora z Cerchów Gajzlerowa, Tamten Kraków, tamta Krynica, Kraków 1972