Józef Fischer

Fiszer

(1840 lub 1841 Chomsk – 28 kwietnia 1914 Kraków)

drukarz, nakładca, śpiewak, kantor 

biogram

           Urodził się w Chomsku, miejscowości należącej wówczas do ważnych ośrodków żydowskiego osadnictwa na Polesiu. Związał swoje dorosłe życie z Krakowem, gdzie prowadził działalność zawodową zarówno w dziedzinie drukarstwa, jak i muzyki synagogalnej. Szczegóły dotyczące jego rodziny, wykształcenia, nauki zawodu oraz daty przybycia do Krakowa pozostają dotychczas nieustalone.

           Przez wiele lat pełnił funkcję nadkantora w krakowskiej synagodze reformowanej Tempel, położonej przy ulicy Miodowej. Był cenionym śpiewakiem religijnym, a ponadto zajmował się nauczaniem śpiewu. Łączył więc działalność gospodarczą z ważną funkcją w życiu religijnym i kulturalnym krakowskiej społeczności żydowskiej.

          Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku założył w Krakowie własną drukarnię. Oficyna Fischera specjalizowała się przede wszystkim w drukach przeznaczonych dla społeczności żydowskiej. Znaczną część jej produkcji stanowiły publikacje hebrajskojęzyczne: dzieła religijne, rabiniczne, historyczne oraz czasopisma naukowo-literackie. Drukarnia wykonywała jednak również książki w języku polskim, między innymi opracowania historyczne, przewodniki, poradniki i literaturę piękną.

           Występował zarówno jako wykonawca cudzych zamówień drukarskich, jak i samodzielny nakładca. Anna Gruca zidentyfikowała 17 publikacji wydanych własnym nakładem jego drukarni. Liczba ta nie obejmuje całej produkcji typograficznej zakładu, ponieważ liczne książki były drukowane na zlecenie autorów, księgarzy i innych wydawców. Do własnych przedsięwzięć Fischera należały między innymi publikacje kierowane do polskojęzycznych czytelników żydowskich, poświęcone Adamowi Mickiewiczowi, Tadeuszowi Kościuszce i Berkowi Joselewiczowi, a także podręcznik historii biblijnej i zasad judaizmu.

           Zachowane druki świadczą, że oficyna obsługiwała różne środowiska. Z jednej strony wydawała polskojęzyczne książki o tematyce świeckiej, z drugiej zaś tłoczyła hebrajskie prace rabiniczne i historyczne o znaczeniu międzynarodowym. W świetle zachowanych egzemplarzy drukarnia Fischera była jednym z miejsc łączących krakowski rynek wydawniczy z rozwijającą się nowoczesną kulturą żydowską Europy Środkowo-Wschodniej.

           Firma funkcjonowała także po jego śmierci, jej właścicielem został Maurycy Fischer, a drukarnia mieściła się przy ulicy Grodzkiej 62. Publikacji powstałych w późniejszym okresie nie należy jednak automatycznie zaliczać do osobistego dorobku Józefa Fischera — są one świadectwem kontynuacji przedsiębiorstwa noszącego jego nazwisko.

wybrane prace:

1885 - nakładem i drukiem Fischera ukazał się Pojedynek. Jego reguły i przykłady Witołda Bartoszewskiego. W tym samym roku oficyna wydrukowała hebrajskie dzieło Abrahama Zeewa Wolfa Frenkla Mesziw ha-halacha

1890 - drukarnia wydała między innymi pracę Wilhelma Feldmana Stosunek Adama Mickiewicza do Żydów oraz Przewodnik po Krakowie i jego okolicach

1892 - w oficynie wydrukowano pracę Simona Bernfelda Rabenu Saʿadyah gaʾon oraz źródłowe opracowanie Feivela Hirscha Wetsteina dotyczące historii Żydów w Polsce i Krakowie

1893 - druk dzieła Chaima Natana Dembitzera Kelilat yofi, poświęconego historii rabinów Lwowa oraz żydowskich uczonych w Polsce i na Litwie

1894 - w serii „Czytelnia dla Ludu Żydowskiego” ukazała się książeczka Wilhelma Feldmana O Tadeuszu Kościuszce i Berku Joselewiczu

1911 - własnym nakładem oficyny ukazała się Historia biblijna oraz zasady wiary i moralności Salomona Spitzera

kalendarium

przed 1879 - osiadł w Krakowie. Dokładna data jego przybycia, edukacja i początki pracy zawodowej nie są znane

1879-1880 - założenie albo rozpoczęcie działalności drukarni

1898-1913 - drukarnia Fischera tłoczyła hebrajskie czasopismo literacko-naukowe Ha-Eshkol

1937 - po śmierci założyciela drukarnia nadal działała, jej właścicielem był Maurycy Fischer

źródła:

Anna Gruca, Działalność wydawnicza drukarń krakowskich w okresie autonomii galicyjskiej, [w:] Ludzie i książki. Studia i szkice bibliologiczno-biograficzne. Księga pamiątkowa dedykowana Profesor Hannie Tadeusiewicz, red. Ewa Andrysiak, Łódź 2011

Anna Gruca, Problemy drukarstwa galicyjskiego na przełomie XIX i XX wieku w ocenie Związku Właścicieli Drukarń Galicji Zachodniej, „AUPC. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia”, t. 20, 2022

Majer Bałaban, Historja Żydów w Krakowie i na Kazimierzu 1304–1868, t. 2: 1656–1868, Kraków 1936

Eugeniusz Duda, The Jews of Cracow, Cracow 1999