Fischerowie

krakowska rodzina kupiecka 

           Ród Fischerów przybył do Krakowa z niewielkiej morawskiej miejscowości Raudenberg, znanej dziś jako Roudno, położonej w pobliżu Freudenthal, obecnego Bruntálu. Członkowie rodziny osiedlili się w Krakowie na stałe i przez kolejne pokolenia trwale zapisali się w dziejach miasta oraz Polski.

           Rodzinną firmę kupiecką założył Jan Franciszek Fischer (1773–1815). Po jego śmierci przedsiębiorstwo przejął jego brat, Florian Joachim (1779–około 1851). Następnie firmą zarządzał Jan Franciszek (1808–1880), po nim jego syn Jan Władysław (1846–1920), a kolejnym sukcesorem został Jan Józef (1873–1942). Później działalność przejął jego syn, Jan Michał (1906–1975). Z kolei Jan Fischer (1857–1921) utworzył sklep działający pod nazwą „Jan Fischer i Spółka”. 

           Po zakończeniu drugiej wojny światowej na Zachodzie pozostali Jan Michał i Józef Tomasz Fischerowie. W Krakowie z najbliższej rodziny mieszkały już tylko Zuzanna Fischerowa i jej synowa Irena. Obie zajmowały mieszkanie w kamienicy przy Rynku Głównym 39. Jesienią 1984 roku Irena przeniosła się do Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie pod Warszawą, gdzie pozostała do śmierci 24 października 2001 roku. Jej odejście uznawane jest za symboliczne zamknięcie dziejów głównej krakowskiej linii Fischerów.

           Jedną z najważniejszych zasług Ireny Fischerowej było staranne zgromadzenie ocalałych pamiątek rodzinnych i stopniowe przekazywanie ich do Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Do pierwszych darów należały portret Jana Józefa Fischera namalowany w 1921 roku przez Juliusza Grossego oraz miniaturowa lada Krakowskiej Kongregacji Kupieckiej, wręczona Janowi Władysławowi Fischerowi podczas obchodów stulecia rodzinnego przedsiębiorstwa.

           W 1965 roku do muzealnych zbiorów trafiły dwa portrety synów Jana Józefa, wykonane w 1919 roku przez Vlastimila Hofmana. W 1976 roku Irena przekazała portret Zuzanny z Jawornickich Fischerowej, namalowany przez Marylę Płonowską. Szczególnie osobistą pamiątką był pierścionek wykonany przez Jana Michała w obozie jenieckim Gross-Born w 1942 roku z okazji dziesiątej rocznicy ślubu z Ireną. Fischerowa ofiarowała go muzeum w 1984 roku, krótko przed przeprowadzką do Skolimowa.

             Wśród licznych rodzinnych dokumentów przekazanych przez Irenę do biblioteki Muzeum Historycznego Miasta Krakowa szczególne znaczenie ma maszynopis wspomnień Jana Michała Fischera, powstały w Londynie w latach siedemdziesiątych XX wieku. Opracowanie składa się z dwóch części: zarysu dziejów rodu od końca XVIII wieku oraz wspomnień autora, obejmujących okres od dzieciństwa do 1945 roku. Rękopiśmienna wersja pracy została złożona w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, natomiast maszynopis, przygotowany prawdopodobnie przez Irenę Fischerową, znalazł się w zbiorach muzealnych.

          Wspomnienia Jana Michała nie są wolne od pomyłek, braków, literówek i nieścisłości, mimo to pozostają wartościowym źródłem do poznania historii rodziny Fischerów oraz życia Krakowa w XIX i XX wieku. Autor opracował je na emigracji w Wielkiej Brytanii, wykorzystując cztery podstawowe źródła informacji: listy Tadeusza Fischera, wnuka Jana Fischera, mieszkającego przy ulicy Kochanowskiego 19; wiadomości przekazane przez Wiktorynę z Ciechanowskich Kostkową, kuzynkę jego matki; relacje Stanisława Federowicza, krewnego Fischerów zamieszkałego przy ulicy Biskupiej 10; a także korespondencję prowadzoną z Ireną Fischerową.

          Najobszerniejszy jak dotąd wybór rodzinnych pamiątek zaprezentowano krakowskiej publiczności na wystawie „Między Hanzą a Lewantem. Kraków europejskim centrum handlu i kupiectwa”. Ekspozycję przygotowały Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Krakowska Kongregacja Kupiecka. Można ją było oglądać w kamienicy Hipolitów od 8 grudnia 1995 do 31 marca 1996 roku.

            Zbiory ofiarowane przez Irenę Fischerową uzupełniono między innymi obrazem przedstawiającym śmierć Floriana Fischera, powstałym około połowy XIX wieku i zakupionym w 1987 roku w Państwowym Przedsiębiorstwie „Desa”. Pokazano również dokumenty, fotografie i przedmioty związane z drugą linią rodu, wywodzącą się od Jana Fischera. Materiały udostępnili Andrzej Fischer i jego ojciec Tadeusz, przedstawiciele gałęzi rodziny mieszkającej od 1900 roku przy ulicy Kochanowskiego 19.

             Tadeusz Fischer, żyjący w latach 1916–1997, był synem Bogusława, geografem oraz przewodnikiem tatrzańskim, beskidzkim i terenowym. Przez wiele lat pracował w Bibliotece Głównej Politechniki Krakowskiej. Przez kilkadziesiąt lat zbierał informacje dotyczące dziejów własnej rodziny, korzystając z wycinków prasowych, napisów na nagrobkach, dokumentów oraz rozmów z przedstawicielami spokrewnionych rodów. Zgromadzone przez niego materiały stanowią cenne źródło wiedzy o jednej z interesujących krakowskich rodzin kupieckich czasów nowożytnych i najnowszych. Nie zostały jednak przez niego opracowane do druku i zachowały się jedynie w postaci rękopisów, znajdujących się obecnie w posiadaniu jego syna Andrzeja.

            Andrzej Fischer, urodzony w 1962 roku, ukończył w 1987 roku studia historyczne w krakowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej. Pełnił funkcje sekretarza i wiceprzewodniczącego Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego, przez wiele lat był skarbnikiem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, a także pracował w Krakowskim Gabinecie Numizmatycznym przy Rynku Głównym 7. Stał się głównym opiekunem rodzinnych archiwaliów oraz depozytariuszem ponad dwustuletniej tradycji krakowskich Fischerów.

źródła:

Jacek Salwiński, Krakowska kupiecka rodzina Fischerów od końca XVIII do końca XX wieku, [w:] „Rocznik Krakowski”, tom LXVII, Kraków 2001

Jacek Salwiński, Kreacja obiektu muzealnego na przykładzie ekspozycyjnych losów lady Fischerów ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa”, t. 22, 2004 

Jacek Salwiński, Fischer Jan Władysław (1846-1920), kupiec krakowski, [w:] CD Kraków na starej fotografii 1846-1918, Kraków 2010