Mikołaj Firlej starszy
(? – 1526 Lublin)
wojewoda lubelski
rodzina
z rodziny Firlejów
syn Piotra, pisarza ziemskiego lubelskiego i Jadwigi Osmólskiej herbu Bończa
jego żoną była Anna Mielecka, mieli córkę Katarzynę
biogram
Rozpoczął swoją karierę jako dworzanin króla Kazimierza Jagiellończyka. Uczestniczył w uroczystym poselstwie do cesarza Fryderyka III, a następnie towarzyszył królewiczowi Janowi Olbrachtowi podczas wyprawy przeciw Tatarom. Wyróżnił się wówczas w bitwie pod Kopystrzyniem. Później został wysłany z misją dyplomatyczną do sułtana Bajazyda II, z którym wynegocjował dwuletni rozejm.
Firlej wziął również udział w zakończonej niepowodzeniem wyprawie Jana Olbrachta na Bukowinę. Po jej zakończeniu otrzymał urzędy chorążego krakowskiego oraz starosty lubelskiego. Jako przedstawiciel małopolskich możnowładców podpisał w imieniu Korony Królestwa Polskiego unię krakowsko-wileńską z Wielkim Księstwem Litewskim. Podczas kolejnego poselstwa do Turcji przedłużył rozejm o następne pięć lat, a po powrocie został kasztelanem lubelskim.
Podejmował także misje dyplomatyczne na Węgrzech, gdzie zabiegał o pomoc w odzyskaniu Pokucia z rąk Mołdawii. Na sejmie w Radomiu podpisał konstytucję Nihil novi, natomiast podczas sejmu w Piotrkowie zatwierdził dokument elekcyjny Zygmunta I Starego na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego. Reprezentował również województwo lubelskie na sejmie koronacyjnym. Zygmunt I powierzył mu następnie urząd wojewody lubelskiego.
Na terenach należących wówczas do wsi Syrokomla Firlej rozpoczął budowę okazałego, bastionowego zamku w Janowcu, utrzymanego w stylu późnego renesansu. Rezydencja miała swoim rozmachem przewyższyć zamek w Kazimierzu, znajdujący się po przeciwnej stronie Wisły. Prace trwały około dwudziestu lat, a budowę ukończył jego syn, Piotr Firlej.
Podczas wojny litewsko-moskiewskiej Mikołaj Firlej uczestniczył w tłumieniu buntu Michała Glińskiego. Następnie przeszedł do działań ofensywnych i pokonał wojska rosyjskie w bitwie pod Orszą. Z czasem objął urząd wojewody sandomierskiego, a później został hetmanem wielkim. Towarzyszył królowi podczas negocjacji prowadzonych na zjeździe wiedeńskim. Walczył również z Tatarami w bitwie pod Sokalem, która zakończyła się klęską wojsk polsko-litewskich.
W trakcie wojny polsko-krzyżackiej dowodził polską armią zaciężną, składającą się z 1950 kawalerzystów oraz 1800 piechurów. Rozpoczął oblężenie Królewca, lecz przerwał je po otrzymaniu informacji, że wielki mistrz Albrecht rozpoczął rozmowy pokojowe z królem Polski. Dodatkowym zagrożeniem dla polskich oddziałów było przybycie duńskich wojsk zaciężnych. Firlej wycofał się do Bydgoszczy, gdzie objął dowództwo nad siedmiotysięcznym oddziałem szlacheckiej kawalerii. Zdobył Chojnice, jednak wkrótce, na mocy decyzji sejmu, dowodzone przez niego siły zostały rozwiązane.
Mikołaj Firlej przyczynił się również do rozwoju swoich dóbr. Lokował Czemierniki na prawie magdeburskim i wzniósł tam renesansowy zamek. Był ponadto fundatorem lub dobroczyńcą dziesięciu kościołów.
Pochowany w kościele dominikanów w Lublinie.
kalendarium
1485 - dworzanin króla Kazimierza Jagiellończyka
1486 - brał udział w wielkim poselstwie do cesarza Fryderyka III
1487 - towarzyszył królewiczowi Janowi Olbrachtowi w wyprawie przeciwko Tatarom
1489 - posłował do sułtana Bajazyda II
1497 - wziął udział w wyprawie Jana Olbrachta na Bukowinę
1497-1507 - chorąży krakowski
1499 – podpisał akt unii z Litwą
1501-1510 - starosta lubelski
1502 - ponownie wysłany w poselstwo do Turcji
1502 - kasztelan lubelski
1503 - posłował na Węgry
1505 - podpisał konstytucję Nihil novi na sejmie w Radomiu
1506 XII 8 - podpisał dyplom elekcji Zygmunta I Starego na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego na sejmie w Piotrkowie
1507 - poseł na sejm koronacyjny z województwa lubelskiego
1507 - wojewoda lubelski
1507-1508 - stłumił powstanie Michała Glińskiego
1508 – dowódca armii zaciężnej w wojnie z Moskwą
1509 - lokował miasto Czemierniki na prawie magdeburskim
1514 X 16 - mianowany wojewodą sandomierskim
1515 - hetman wielki
1515 - towarzyszył królowi na zjeździe wiedeńskim
1519 - brał udział w bitwie pod Sokalem z Tatarami
1519-1521 - w czasie wojny polsko-krzyżackiej był dowódcą polskiej armii zaciężnej
1520 IX 23 – kasztelan krakowski
1520 V 28 – 1520 VII – oblegał Królewiec
1520 XI 28 - zdobył Chojnice
1522 – otrzymał tenutę Kocką (miasto Kock i 6 wsi: Górki, Luszawy, Pożarowa, Rogowa, Talczyna i Tarkawicy)
1525 - sygnatariusz aktu traktatu krakowskiego
źródła:
Janusz Bazydło, Firlej, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 5, Lublin 1989
Sebastian Adamkiewicz, Jan Firlej - marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski (ok. 1520-1574), Rozprawa doktorska napisana w Katedrze Historii Nowożytnej Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dr. hab. Zbigniewa Anusika, Łódź 2014
Adam Boniecki: Herbarz polski: wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1, T. V, Warszawa: Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda S[yn]ów), 1902
Ryszard Szczygieł, Firlej Mikołaj z Dąbrowicy, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Mariusz Lubczyński, Wykazy posłów sejmowych z lat 1507–1512, w: Kwartalnik Historyczny R. 122 nr 3 (2015)