Firlejowie
rodzina możnowładców herbu Lewart
Władysław Łokietek nadał im wieś Dąbrowica koło Lublina, stanowiącą później podstawę ich majątku. Za pierwszego znanego przedstawiciela rodziny uchodzą bracia Dzierżko i Ostasz, podstoli krakowski. Na początku XIV wieku Firlejowie osiedlili się na ziemi lubelskiej, choć ich pierwotną siedzibą rodową były Bejsce, wieś położona w powiecie pińczowskim. W drugiej połowie XIV wieku oraz na początku kolejnego stulecia boczne gałęzie rodu zadomowiły się w Mełgwi, Markuszowie i Motyczu, a także w miastach ziemi sandomierskiej. Największy rozkwit znaczenia Firlejów przypadł na XVI i XVII wiek.
Główna linia rodu, Lewarci, związana była z Dąbrowicą. Już w 1409 roku jej przedstawiciele używali określenia „de Dambrowicza”, natomiast w 1439 roku pojawiła się forma nazwiska „Phirley”. Dąbrowica, jako najważniejsza siedziba rodzinna, przechodziła zwykle na najstarszego syna. Pod koniec XVII wieku dobra oddano w dzierżawę. Linia Firlejów związana z Dąbrowicą wygasła w 1737 roku wraz ze śmiercią Marianny Sapieżyny, córki ostatniego właściciela Dąbrowicy, Józefa Firleja.
Na przełomie lat 1737–1738 majątek przeszedł w ręce Ewy Liniewskiej, a następnie Januszewskich. W 1792 roku właścicielem dóbr był Józef Potocki, później zaś Stanisław Lingenau, adiutant księcia Józefa Poniatowskiego. Na początku XIX wieku majątek znalazł się w posiadaniu kolonistów niemieckich. W latach 1915–1917 należał do Berka Zalcmana, a około 1924 roku do ojców jezuitów. Następnie dobra dąbrowickie rozparcelowano i sprzedano. W 1950 roku majątek został przejęty przez Państwowy Fundusz Ziemi; jedynie trzy hektary ziemi włączono do nowo utworzonej parafii rzymskokatolickiej.
Piotr Firlej, wojewoda ruski, rozpoczął w 1553 roku budowę nowej rezydencji w Dąbrowicy. Przedsięwzięcie kontynuował jego syn Mikołaj, wojewoda sandomierski i starosta lubelski. Budowę ukończono w 1565 roku.
Wielu przedstawicieli Firlejów zajmowało w dawnej Rzeczypospolitej wysokie urzędy państwowe, wojskowe i kościelne. Początek świetności rodu dał Mikołaj (?-1526), wojewoda lubelski. Do rodu należeli m.in., hetman wielki koronny, Piotr Firlej, zmarły w 1553 roku wojewoda lubelski, Jan Firlej (1521–1574), marszałek wielki koronny, Andrzej Firlej (zm. 1585), kasztelan lubelski, Mikołaj Firlej (zm. 1588), wojewoda lubelski, Mikołaj Firlej (zm. 1601), wojewoda krakowski, Jan Firlej (zm. 1614), podskarbi, Andrzej Firlej (zm. 1649), wojewoda sandomierski, Henryk Firlej (1574–1626), prymas Polski, oraz Henryk Firlej (zm. 1635), biskup przemyski i poznański.
Niemal wszyscy wybitniejsi członkowie rodu zdobywali wykształcenie za granicą, przede wszystkim we Włoszech. Od początku XVI wieku Firlejowie posiadali liczne miasta i wsie, m.in. Bochotnicę, starostwo kazimierskie z Kazimierzem Dolnym, Janowiec, Kock, Lubartów, Firlej i Czemierniki, a w późniejszym czasie także Łęczną oraz inne dobra.
Do rodziny Firlejów należała okazała kamienica (obecnie Rynek Główny 9), odziedziczona po Bonerach.