Henryk Firlej
(przed 28 lutego 1574 Kraków – 25 lutego 1626 Skierniewice)
prymas
rodzina
z rodziny Firlejów
syn marszałka wielkiego koronnego Jana Firleja i Barbary Mniszech herbu własnego
ochrzczony w młodości jako kalwinista
po śmierci ojca matka i bracia wychowali go na katolika
brat przyrodni podskarbiego Jana Firleja, Mikołaja, Piotra i Andrzeja
biogram
Kształcił się najpierw u jezuitów w Ingolstadzie i Grazu, a następnie kontynuował studia w Padwie oraz Rzymie. W Wiecznym Mieście znalazł się w otoczeniu papieża Klemensa VIII. Pełnił tam funkcje pokojowca papieskiego, prałata domowego, referendarza obojga sygnatur, protonotariusza apostolskiego, a także otrzymał tytuł hrabiego rzymskiego. W Rzymie przyjął również święcenia subdiakonatu.
Do Polski powrócił wraz z nuncjuszem papieskim i z polecenia papieża został skierowany do pracy w kancelarii koronnej. Później przyjął święcenia kapłańskie. W okresie rokoszu Zebrzydowskiego opowiedział się po stronie króla i popierał jego politykę. Był także jednym z sygnatariuszy ugody zawartej pod Janowcem.
Zygmunt III Waza mianował go swoim sekretarzem, powierzając mu realizację królewskich poleceń i zadań. Firlej rozwijał również działalność fundacyjną i budowlaną. Z jego inicjatywy powstał wczesnobarokowy pałac biskupów płockich w Broku nad Bugiem. Rozpoczął także barokową przebudowę kolegiaty łowickiej, ufundował kościół w Ciernicach oraz jedną z kaplic przy kościele dominikanów w Lublinie.
Szybki rozwój kariery zawdzięczał zarówno pochodzeniu, jak i protekcji króla oraz papieża. Ważne znaczenie miały jednak również jego staranne wykształcenie, łagodne usposobienie oraz umiejętność budowania prestiżu wokół własnej osoby. Po śmierci został pochowany w kolegiacie łowickiej, w cynowym sarkofagu.
kalendarium
1594 - scholastyk krakowski
1595 - w Rzymie przyjął święcenia subdiakonatu
1596 - wrócił do Polski, sekretarz królewski
1598 - przyjął święcenia prezbiteriatu
1600 – podpisał akt włączenia Estonii do Polski
1605 – referendarz koronny
1606 - w czasie Rokoszu Zebrzydowskiego wspierał króla
1606 X 7 - podpisał ugodę pod Janowcem
1607-1617 - prepozyt płockiej kapituły katedralnej
1612 - prepozyt komendatoryjny miechowski
1613-1618 – podkanclerzy koronny
1616 – otrzymał biskupstwo łuckie
1617-1624 - biskup płocki
1617–1624 - z jego inicjatywy wybudowano wczesnobarokowy pałac biskupów płockich w Broku nad Bugiem
1624-1626 - arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski
1625 - rozpoczął przebudowę w stylu barokowym kolegiaty łowickiej
źródła:
Władysław Czapliński, Henryk Firlej, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948
Henryk Gmiterek, Firlej Henryk, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Sebastian Adamkiewicz, Jan Firlej - marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski (ok. 1520-1574), Rozprawa doktorska napisana w Katedrze Historii Nowożytnej Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dr. hab. Zbigniewa Anusika, Łódź 2014