Franciszek Ksawery Fierich
(2 grudnia 1860 Kraków – 8 września 1928 Warszawa)
prawnik, specjalista postępowania cywilnego
rodzina
syn Edwarda, profesora prawa, i Ksawery z Kołodziejskich
Franciszek Fierich (1860-1928), 1924, źródło: "Nowości Illustrowane" 30/1924, (https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/127909), autor nieznany
młodszy brat Maurycego
żona Helena Malwina z Hupków (1876-1916), dzieci: Janina (1886-1916), mąż Władysław Jakub Molicki; Maria (1898-1943), mąż Władysław Horodyński; Jerzy (1900-1965), żona Helena Jęcznyk
biogram
Po ukończeniu Gimnazjum św. Jacka w Krakowie i zdaniu egzaminu maturalnego rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po uzyskaniu dyplomu odbył aplikację adwokacką, zdobył stopień doktora oraz podjął pracę jako adiunkt sądowy w Krakowie. Równocześnie pogłębiał wykształcenie na uniwersytetach w Berlinie i Monachium. Jego dorobek naukowy zaowocował dwiema habilitacjami: pierwszą z prawa handlowego i wekslowego, opartą na rozprawie O prawie żądania zabezpieczenia z powodu niepewnej płatności dłużnika głównego według ustawodawstwa wekslowego austriackiego, oraz drugą z austriackiej procedury cywilnej na podstawie pracy O władzy dyskrecjonalnej sędziego w ustnym postępowaniu cywilnym, jako środku skupienia materiału procesowego.
Po uzyskaniu habilitacji został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kierownikiem Katedry Procedury Cywilnej, którą kierował aż do śmierci. Wielokrotnie powierzano mu najwyższe funkcje akademickie – trzykrotnie wybierano go dziekanem Wydziału Prawa, pełnił urząd prorektora, a następnie rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prowadził wykłady z austriackiego i polskiego postępowania cywilnego, prawa handlowego oraz prawa wekslowego, organizował również seminaria przeznaczone dla sędziów i adwokatów, łącząc działalność naukową z praktyką prawniczą.
Był redaktorem „Czasopisma Prawniczego i Ekonomicznego”, a także aktywnie uczestniczył w życiu publicznym Krakowa jako wieloletni radny miejski. W okresie sprawowania funkcji rektora zasiadał jako poseł w Sejmie Krajowym Galicji, a następnie został członkiem austriackiego Trybunału Stanu.
Szczególne miejsce w jego działalności zajmowały prace nad unifikacją prawa odrodzonej Rzeczypospolitej. Brał czynny udział w pracach Komisji Kodyfikacyjnej RP, której został prezydentem. Kierował również Sekcją Postępowania Cywilnego oraz przewodniczył Komitetowi Redakcyjnemu Procedury Cywilnej. Dzięki jego zaangażowaniu powstały rozwiązania prawne, które odegrały kluczową rolę w ujednoliceniu systemu prawnego państwa po latach zaborów.
Za wybitne osiągnięcia naukowe został wybrany członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, następnie członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności oraz członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Należał również do Towarzystwa Naukowego we Lwowie. W uznaniu zasług dla nauki i polskiego ustawodawstwa odznaczono go Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.
W swoich badaniach koncentrował się przede wszystkim na procedurze cywilnej, prawie handlowym oraz historii prawa cywilnego. Był gorącym zwolennikiem polubownego rozstrzygania sporów i rozwijania instytucji arbitrażu oraz ugody, czego ślady znalazły odzwierciedlenie w rozwiązaniach przyjętych w polskim kodeksie postępowania cywilnego. Wraz z Augustem Erwinem Balasitsem opracował pierwszy polski podręcznik postępowania cywilnego Nauka o sądach cywilnych i procedura cywilna, a ponadto opublikował liczne rozprawy poświęcone zagadnieniom prawa procesowego.
Do końca życia pozostawał niezwykle aktywny w pracach Komisji Kodyfikacyjnej RP. Zmarł nagle wskutek zawału serca podczas jednego z jej posiedzeń, dosłownie w trakcie wykonywania obowiązków związanych z przygotowywaniem nowych aktów prawnych. Jak wspomina sekretarz Komisji Kodyfikacyjnej Emil Stanisław Rappaport: Prof. Fierich „[p]adł, jak żołnierz na posterunku, w przerwie nocnej między całodziennym posiedzeniem komitetu redakcyjnego procedury cywilnej, a takiemże posiedzeniem wyznaczonym na dzień następny” (E.S. Rappaport, Przemówienie nad grobem…, s. 592). .
Do grona jego najwybitniejszych uczniów należeli między innymi Władysław Leopold Jaworski, Stanisław Wróblewski oraz Adam Vetulani, którzy kontynuowali rozwój polskiej nauki prawa. Pozostawił po sobie również trwały ślad jako społecznik i dobroczyńca środowiska akademickiego – ofiarował grunt we wsi Pławna koło Ciężkowic pod budowę domu wypoczynkowego dla studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, znanego później jako Kolonia Akademicka im. Franciszka Ksawerego Fiericha.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera Ab, rząd zachodni, miejsce 3, grobowiec rodzinny).
wybrane prace:
1891 - O władzy dyskrecjonalnej sędziego
1892 - O obecnym zadaniu sądów polubownych
1896 - O spoczywaniu procesu cywilnego. Studium procesowe
1896 - Próbny proces trybunalski
1896 - O zastosowaniu ustaw procesowych pod względem miejsca i czasu
1900 - O bezwzględnej niewłaściwości sądów zwyczajnych
1900-1903 – Nauka o sądach cywilnych i procedura cywilna (t. 1-2, z Augustem Erwinem Balasitsem)
1903 - O interwencji ubocznej w świetle teorii o stosunku procesowym
1908 - Prawo wekslowe w Polsce na podstawie konstytucji sejmowych z 1775, 1776, 1778, 1780
1917 - Sąd trzeciej instancji i najwyższy sąd sejmowy na tle całokształtu organizacji sądownictwa Rzeczypospolitej Krakowskiej
1924 - Projekt polskiej procedury cywilnej w świetle nauki o stosunku procesowym
1926 - Obligatoryjna odpowiedź na pozew w projekcie polskiej procedury cywilnej
kalendarium
1878 – zdał maturę w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie
1878-1882 - studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim
1882-1883 - odbył praktykę jako adwokat
1883 - obronił doktorat
1883-1892 - pracował jako adiunkt sądowy w Krakowie
1886 – studiował w Berlinie
1889 - habilitował się w zakresie prawa handlowego i wekslowego
1892 - uzyskał habilitację z austriackiej procedury cywilnej
1892 - profesor nadzwyczajny
1892-1928 - kierownik Katedry Procedury Cywilnej Uniwersytetu Jagiellońskiego
1898–1899 - prowadził seminaria dla sędziów i adwokatów z praktyki austriackiej procedury cywilnej
1900-1918 - redagował „Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne”
1901/1902, 1906/1907, 1915/1916 - dziekan Wydziału Prawa
1905-1926 – radny Miasta Krakowa
1906 - profesor zwyczajny
1908 - członek korespondent AU (późniejszej PAU)
1908 – odznaczony Orderem Żelaznej Korony III klasy
1908/1909 i 1919 – rektor Uniwersytetu
1908-1912 – poseł do Sejmu Krajowego
1909–1910 - prorektor Uniwersytetu
1912-1918 - członek austriackiego Trybunału Stanu
1916 – radca dworu
1917 – przebywał w uzdrowisku w Szczawnicy
1919 - członek czynny PAU
1919-1928 - Prezydent Komisji Kodyfikacyjnej RP
1920 – członek Towarzystwa Naukowego we Lwowie
1920 – wybudowano dom wypoczynkowy dla studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego
1921 - członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego Warszawskiego
1923 V 2 - odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą orderu „Odrodzenia Polski"
źródła:
A. Śródka, P. Szczawiński, Biogramy uczonych polskich, Wrocław 1983
Maciej Drobnik, Fierich Franciszek Ksawery, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków 2018
Franciszek Ksawery Fierich 1860-1928, [w:] Krzysztof Pol, Poczet prawników polskich, Warszawa 2000
Jan Gwiazdomorski, Fierich Franciszek Ksawery (1860-1928), [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948
Stanisław Gołąb, Ś. P. Xawery Fierich. Wspomnienie pozgonne, Gazeta Sądowa Warszawska 1928, nr 38
Stanisław Włodyka, Franciszek Ksawery Fierich (1860-1928), Kwartalnik Prawa Prywatnego 1999 z. 2
Franciszek Fierich (1860-1928), „Nowości Ilustrowane”, r. XXI, Kraków 26 lipca 1924, nr 30