Michał Falkener

Michał Wrocławski lub Michael de Wratislava,  Michał z Wrocławia

(około 1460 Wrocław – 9 września 1534 Kraków)

filozof, teolog, astronom, duchowny 

rodzina

urodził się na Śląsku w rodzinie zamożnych niemieckich mieszczan

biogram

           Studia rozpoczął w Akademii Krakowskiej, gdzie zdobył stopień bakałarza, następnie licencjata sztuk wyzwolonych, a w końcu uzyskał tytuł magistra. Już w okresie studiów dał się poznać jako wybitnie uzdolniony uczony, co otworzyło mu drogę do kariery akademickiej. Związał całe swoje życie z krakowską uczelnią, należąc do grona najwybitniejszych profesorów przełomu XV i XVI wieku. Na Akademii Krakowskiej prowadził wykłady z szerokiego zakresu nauk, obejmującego astronomię, astrologię, matematykę, fizykę, logikę, gramatykę i retorykę. Wykładał również filozofię scholastyczną i arystotelesowską, ciesząc się opinią znakomitego nauczyciela. Wśród jego słuchaczy znajdowali się późniejsi uczeni europejskiej sławy, z których najsłynniejszym był Mikołaj Kopernik. Dzięki erudycji i wszechstronności należał do najważniejszych przedstawicieli krakowskiego środowiska intelektualnego swojej epoki.

           Po przyjęciu do Collegium Minus awansował do prestiżowego grona profesorów Collegium Maius, stanowiącego elitę uniwersytetu. Następnie podjął studia teologiczne, uwieńczone uzyskaniem stopnia doktora teologii. Na tym polu zasłynął jako autor i redaktor tekstów religijnych, opracowując zbiory psalmów, hymnów, kantyków kościelnych oraz utworów prozy liturgicznej. Jego działalność przyczyniła się do rozwoju kultury religijnej i piśmiennictwa kościelnego w Polsce.

            Dwukrotnie wybierano go na stanowisko dziekana (rektora) Wydziału Sztuk Wyzwolonych, co świadczyło o dużym autorytecie, jakim cieszył się w środowisku akademickim. Przez kilka lat kierował również Bursą Niemiecką, jedną z najważniejszych instytucji studenckich Krakowa, obejmując tę funkcję po słynnym uczonym Janie z Głogowa.

            W swoich poglądach filozoficznych pozostawał przede wszystkim zwolennikiem tomizmu. Nie był jednak przedstawicielem ortodoksyjnej szkoły św. Tomasza z Akwinu, gdyż obok tradycyjnych argumentów perypatetycko-tomistycznych uznawał także ontologiczny dowód na istnienie Boga sformułowany przez św. Anzelma z Canterbury. Świadczy to o jego intelektualnej otwartości i gotowości do łączenia różnych nurtów myśli średniowiecznej. Choć wyrósł z tradycji scholastycznej, pozostawał równocześnie pod wpływem rodzącego się humanizmu. Interesował się literaturą klasyczną i współczesną mu twórczością humanistyczną, znał dzieła starożytnych autorów i poświęcał im wykłady. Szczególnie wysoko cenił walory językowe, stylistyczne i artystyczne literatury antycznej, dostrzegając w nich wzór dla współczesnej kultury intelektualnej.

          Znaczącą część jego dorobku stanowiła działalność wydawnicza. Opracowywał komentarze, przedmowy i redakcje dzieł religijnych oraz zbiorów pieśni kościelnych, przyczyniając się do ich rozpowszechnienia. Interesował się również astrologią, która wówczas stanowiła uznawaną gałąź wiedzy akademickiej. Już w latach 1494–1495 ukazały się drukiem jego prognostyki astrologiczne, należące do najwcześniejszych tego rodzaju publikacji wydanych w Polsce.

           Był także znanym bibliofilem. Zgromadził bogaty księgozbiór obejmujący dzieła teologiczne, filozoficzne, matematyczne i astronomiczne. Pragnąc wesprzeć rozwój nauki, przekazał swoją prywatną bibliotekę Akademii Krakowskiej, wzbogacając zbiory uczelni i zapewniając kolejnym pokoleniom studentów dostęp do cennych dzieł.

          Dzięki działalności dydaktycznej, naukowej i wydawniczej należał do najwybitniejszych przedstawicieli późnośredniowiecznej nauki krakowskiej. Łączył tradycję scholastyczną z nowymi prądami humanistycznymi, a jego wpływ na rozwój intelektualny Akademii Krakowskiej oraz formację takich uczonych jak Mikołaj Kopernik zapewnił mu trwałe miejsce w historii polskiej kultury i nauki.

            Pochowany w Krakowie, w kościele św. Floriana na Kleparzu.

wybrane prace:

1494–1495 - drukowane astrologiczne prognozy

1495 - Iudicium Cracoviense. Lipsk

1506, 1507, 1513 - Introductorium astronomie Cracoviense elucidans Almanach

1509, 1511, 1515 - Introductorium Dyalecticae quod congestum logicum appellatur

1516 - Expositio hymnorumque interpretatio pro iuniorum eruditione. Kraków, Zbiór psalmów, hymnów i chorałów z literacko-krytycznym wstępem oraz filozoficzno-teologicznymi komentarzami

1518 - Epithoma figurarum in libros physicorum et De anima Arystotelis. Kraków

1521 - Epithoma conclusionum theologicalium: pro introductione in quator libros sententiarum magistri Petri Lombardi. Kraków

1530 - Prosarum dilucidatio ac earundem interpretatio... Pro Studiorum Eruditione. Kraków Zbiór tekstów kościelnych, zarówno rymowanych, jak i nierymowanych, z komentarzem

kalendarium

1478 - rozpoczął studia artystyczne na Akademii Krakowskiej

1481 - uzyskał licencjat

1488 – obronił pracę magisterską

1493-1494 – wykładał astronomię

1495 - wstąpił do Collegium Minus

1499 i 1505 - dziekan wydziału sztuk wyzwolonych

1512 – wstąpił do Collegium Maius

1512 - dołączył do wydziału teologicznego

1517 – doktor teologii i profesor Akademii Krakowskiej

1521 – współpracował przy reformie statutów Wydziału Teologicznego

źródła:

Ludwik Nowak, Michael Falkener de Vratislavia, Congestum logicum, Introductonium dialecticae, wydane przez Akademia Teologii Katolickiej (Akademia Teologii Katolickiej), 1990

Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, tom 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964

Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii, tom 1, Warszawa 1978