Mikołaj Firlej z Dąbrowicy
(około 1530-1601)
kasztelan biecki
rodzina
z rodziny Firlejów
najstarszy syn Jana (1521-1574), wojewody i starosty krakowskiego, marszałka wielkiego koronnego, i Zofii Boner, córki Seweryna (1486-1549)
rodzeństwo: Jan (1560-1614), kasztelan wojnicki, starosta lubelski, żona Gertruda Opalińska (1569-1602); Piotr (1560-1619), wojewoda lubelski, żona Jadwiga Włodek (1573-1609); Jadwiga (?), mąż Jan Mniszech (1541-1612); Barbara (1560-1607); Elżbieta Krystyna (?); Zofia (?), mąż Andrzej Sędziwój Ostroróg; Andrzej (1572-1609), kasztelan radomski, żona Barbara Kozińska (1560-1591); Anna (1570-1600), mąż Jan Zbigniew Ossoliński (1555-1623), Henryk (1574-1626), prymas
poślubił:
1 - żona Elżbieta Ligęza (1550-1594), ślub w 1577 roku, dzieci: Mikołaj (1588-1636), senator, starosta lubelski i kazimierski, wojewoda sandomierski, 1. żona Regina Oleśnicka, dzieci: Elżbieta, Henryk, Stanisław, Jan, Andrzej, Krystyna, Anna, Zbigniew; 2. żona Maria Mohiła (1591-1638) dzieci: Katarzyna, mąż Łukasz Kopeć, dworzanin królewski, kasztelan brzeski i senator; Zofia, mąż Jan Gostomski, senator, wojewoda brzeski, inowrocławski i kaliski; Anna, mąż Krzysztof Wedel-Tuczyński, kasztelan poznański
2 - żona Agnieszka Tęczyńska (1578-1644), herbu Topór, mieli syna Jana (1590-1640), starosta wolbromski
biogram
Wychował się w duchu kalwinizmu, jednak podczas podróży do Rzymu potajemnie przeszedł na katolicyzm. W Bolonii poznał wybitnego przyrodnika Ulissesa Aldrovandiego. Po powrocie do Polski, wspólnie z Marcinem Foxem, profesorem Akademii Krakowskiej, prowadził badania w okolicach Kazimierza Dolnego, gdzie odkryli liczne skamieniałości prehistorycznych zwierząt.
Firlej wszedł w skład uroczystego poselstwa wysłanego do Henryka Walezego przebywającego w Paryżu. Po jego ucieczce z Polski, w okresie bezkrólewia, opowiedział się za kandydaturą Maksymiliana II Habsburga. Uczestniczył również w misji dyplomatycznej do Wiednia, podczas której zaproponowano cesarzowi objęcie polskiego tronu. Z czasem poparł jednak Stefana Batorego, a nowy król odwdzięczył mu się licznymi nadaniami. Za zgodą monarchy Firlej lokował na prawie magdeburskim swoje prywatne miasto Radomyśl Wielki.
Należał do grona bliskich współpracowników Jana Zamoyskiego i Zygmunta III Wazy. Zorganizował zjazd szlachty małopolskiej w Wiślicy, a także przyczynił się do opanowania Krakowa przez Zygmunta III.
Był właścicielem odziedziczonej po matce, doskonale utrzymanej rezydencji w Balicach. Zasłynął również jako opiekun i mecenas kultury oraz nauki.
kalendarium
1569 – odbył podróż do Rzymu
1569-1601 – starosta kazimierski
1570 – posłował na sejm walny z województwa lubelskiego
1572 - posłował na sejm walny z województwa krakowskiego
1573 – posłował na sejm konwokacyjny
1573 I 28 – podpisał konfederację warszawską
1573 - posłował wraz z innymi do Francji po Henryka Walezego
1575 – podpisał elekcję Maksymiliana II Habsburga
1576-1589 - kasztelan biecki i referendarz koronny świecki
1577 – wybrany deputatem sądów ultimae instantiae województwa sandomierskiego
1581 – za zgodą króla lokował na prawie magdeburskim swoje prywatne miasto Radomyśl Wielki
1585-1600 – starosta nowokorczyński
1587 - zasłużył się w obronie Krakowa przed wojskami arcyksięcia Maksymiliana
1587 – marszałek sejmiku konfederacji województwa krakowskiego
1589 III 9 – sygnatariusz ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym
1589 – wraz z kardynałem Jerzym Radziwiłłem odbył poselstwo do cesarza Rudolfa II Habsburga, w celu zaprzysiężenia pokoju zawartego z I Rzecząpospolitą
1589–1601 - wojewoda krakowski
1592 – w czasie sejmu inkwizycyjnego występował przeciwko Zygmuntowi III
1592 - gościł w Balicach Annę Austriaczkę
1594 – przywrócił kościołowi w Bydlinie (przez jego ojca Jana zamienionego około 1570 roku na zbór ariański) poprzedni charakter, nadając mu nazwę Świętego Krzyża
1596 - gościł w Balicach legata papieskiego, kardynała E. Gaetano
1598 - starosta wolbromski
1599 - starosta pilźnieński
źródła:
Kazimierz Lepszy: Firlej Mikołaj h. Lewart (†1601), [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 7: Firlej Jan – Girdwoyń Kazimierz, Kraków 1948-1958
Janusz Bazydło, Firlej, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 5, Lublin 1989
Ryszard Szczygieł, Firlej Mikołaj z Dąbrowicy, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Sebastian Adamkiewicz, Jan Firlej - marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski (ok. 1520-1574), Rozprawa doktorska napisana w Katedrze Historii Nowożytnej Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dr. hab. Zbigniewa Anusika, Łódź 2014
Wiesław Śladkowski. Sąd „ultimae instantiae” trzech województw: sandomierskiego, lubelskiego i podlaskiego 1574 – 1577. Rocznik Lubelski 3, 1960
Posłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013
Adam Boniecki: Herbarz polski: wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1, T. V, Warszawa: Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda S[yn]ów, 1902