Ignacy Fik
Ignacy Gojan, Andrzej i inne
(4 kwietnia 1904 Przeciszów koło Wadowic – 27 listopada 1942 Kraków)
poeta, publicysta, krytyk literacki, działacz polityczny
rodzina
z rodziny robotniczej
syn Macieja, robotnika budowlanego, i Pauliny z Kluzków
Ignacy Fik (1904-1942), przed 1942, źródło: Photographed from Stanisław Jaworski: Awangarda. Warszawa 1992, p. 127
brat Eugeniusza
w roku 1936 poślubił: Helena Maria z domu Moskwa, ojciec Marty
biogram
Ukończył Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Wadowicach, a następnie rozpoczął studia z zakresu filologii polskiej i filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Edukację kontynuował później na Uniwersytecie Lwowskim, rozwijając zainteresowania literaturoznawcze i filozoficzne. Już w okresie studiów angażował się w działalność społeczną i ideową. Należał do Związku Harcerstwa Polskiego oraz współtworzył środowisko akademickiej organizacji lewicowej „Życie”, skupiającej młodzież o poglądach społecznie zaangażowanych.
Z harcerstwem związany był szczególnie blisko. Przez pewien czas kierował krakowską VI Drużyną Harcerską, jedną z najstarszych nieprzerwanie istniejących drużyn w Polsce, która współcześnie działa przy Szkole Podstawowej nr 4 im. Romualda Traugutta w Krakowie. Działalność wychowawcza i praca z młodzieżą stanowiły ważny element jego aktywności jeszcze przed rozpoczęciem kariery zawodowej.
Po uzyskaniu stopnia doktora podjął pracę nauczyciela języka polskiego w szkołach średnich. Uczył kolejno w Borszczowie, Pińczowie, Brzeżanach, Oświęcimiu i Mysłowicach, zyskując opinię pedagoga o szerokich zainteresowaniach humanistycznych. Równolegle rozwijał działalność naukową i literacką. Zajmował się krytyką literacką, publicystyką oraz twórczością poetycką, publikując artykuły i wiersze w prasie oraz należąc do krakowskiego Związku Literatów.
Od lat studenckich pozostawał związany z ruchem radykalnej lewicy. Był współorganizatorem Związku Pionierów, działał w Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, uczestniczył w przedsięwzięciach organizowanych przez Komunistyczną Partię Polski, a także angażował się w działalność Klubów Demokratycznych w Krakowie i Katowicach. Współpracował z prasą o profilu lewicowym, publikując między innymi na łamach „Naszego Wyrazu” i „Sygnałów”, gdzie zamieszczał artykuły poświęcone literaturze, kulturze i zagadnieniom społecznym.
Po wybuchu II wojny światowej włączył się w działalność konspiracyjną. Był jednym z organizatorów komunistycznej grupy „Rewolucja”, redagował podziemne pismo „R” („Rewolucja”), które w 1940 roku przekształcono w dwutygodnik „Polska Ludowa”. Pełnił funkcję sekretarza Komitetu Okręgowego Polskiej Partii Robotniczej w Krakowie oraz współredagował wydawany przez tę organizację konspiracyjny organ prasowy pod tym samym tytułem. Jednocześnie uczestniczył w tajnym nauczaniu oraz podejmował działania na rzecz podtrzymania życia kulturalnego w okupowanym mieście.
W działalności literackiej pozostawał wierny marksistowskiej interpretacji zjawisk społecznych i kulturowych. Opublikował szereg rozpraw z zakresu krytyki literackiej, w których oceniał współczesną literaturę z perspektywy materializmu historycznego i zaangażowania społecznego. Był również autorem tomów poetyckich, łączących refleksję społeczną z osobistymi doświadczeniami i przeżyciami.
Działalność konspiracyjna doprowadziła do jego aresztowania przez gestapo. Osadzony został w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie, gdzie przeszedł brutalne śledztwo. Po jego zakończeniu został rozstrzelany przez okupanta niemieckiego, stając się jedną z ofiar terroru wymierzonego zarówno w polski ruch oporu, jak i środowiska inteligenckie oraz polityczne.
wybrane publikacje:
1930 - rozprawa Uwagi nad językiem Cypriana Norwida
1938 - O żywą treść demokracji
1938 - Rodowód społeczny literatury polskiej, wydanie skonfiskowane przez cenzurę, wznowione w 1946 roku
1939 - Dwadzieścia lat literatury polskiej 1918-1938, wydanie skonfiskowane, wznowione w 1949 roku 1961 - Wybór pism krytycznych
tomy wierszy:
1932 - Kłamstwa lustra
1932 - Przemiany
1936 - Plakaty na murze
1940 - Przymierze, wydanie konspiracyjne
kalendarium
1915-1921 - uczęszczał do klas I-V gimnazjum w Wadowicach
1918 – działał w Związku Harcerstwa Polskiego
1920 - brał udział jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej
1923 - ukończył gimnazjum w Krakowie
1923-1927 - studiował polonistykę i filozofię na UJ
1925 – aresztowany za działalność lewicową, przebywał przez kilka miesięcy w krakowskim wiezieniu św. Michała
1926 - za artykuł "O punkt wyjścia", uderzający w panujący ustrój polityczny zamieszczony w "Jednodniówce Akademickiego Koła St. Harcerstwa" został usunięty z ZHP
1927-1928 - studiował na Uniwersytecie Lwowskim
1927 – praktykant w Borszczowie
1928/1929 – uczył języka polskiego, łaciny i propedeutyki filozofii w Gimnazjum im. H. Kołłątaja w Pińczowie
1929/1930 – odbył roczną służbę wojskową w Cieszynie i Biedrusku
1930/1931 – w Prywatnym Gimnazjum i Liceum Koedukacyjnym im. S. Konarskiego w Oświęcimiu
1932 – uzyskał dyplom nauczyciela szkół średnich
1932 – przyjęty do Związku Zawodowego Literatów Polskich
1934 – odbył podróż do Włoch
1934 - debiutował jako krytyk artykułem „o reportażu” w 5 numerze „Gazety Artystów”
1936-1937 - publikował na łamach lewicujących inteligenckich czasopism: w „Sygnałach lwowskich” oraz krakowskim „Albo-albo”
1937-1939 - współorganizator i działacz Klubu Demokratów w Krakowie i Katowicach
1938/1939 - pracował jako nauczyciel w Mysłowicach
1939 - współzałożyciel (wraz z M. Lewińskim) i redaktorem pisma "R"
1942 I 24 – w jego mieszkaniu przy ul. Mazowieckiej odbyło się zebranie, podczas którego „Polska Ludowa” zgłosiła akces do PPR
1942 II 8 - sekretarz Komitetu Okręgowego PPR w Krakowie
1942 X 21/21 - aresztowany przez Gestapo
1948 - pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy
1991 - nazwę ulicy jego imienia w IV dzielnicy Prądnik Biały, łączącą ulicę Opolską z ulicą Dożynkową zmieniono na ulicę imienia Józefa Mackiewicza
źródła:
Jacek Chrobaczyński, Ficek Ignacy, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Bohaterowie hufca. Ignacy Fik i Mieczysław Lewiński. Kraków: Związek Harcerstwa Polskiego. Komenda Hufca Kraków-Krowodrza 1974
M. Stępień: Ignacy Fik 1904-1942. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1975
A. Włodek: O Ignacym Fiku. „Życie Literackie” 1954 nr 17
W. Sadkowski: Kim był Ignacy Fik? „Kultura” 1964 nr 16
A. Nowak: Żywe tradycje: Ignacy Fik. „Argumenty” 1983 nr 40