Eryk Pomorski
(przed 11 czerwca 1382 Darłowo – 16 czerwca 1459 Darłowo)
książę pomorski, król Danii, Szwecji i Norwegii
rodzina
syn Warcisława VII i Marii meklemburskiej
Ölgemälde von Erich I. von Pommern, XV wiek, źródło: Die Greifen, autor nieznany
na chrzcie otrzymał imię Bogusław
26 października 1406 roku w Lund poślubił królewnę angielską Filipę z dynastii Lancasterów
biogram
Po objęciu samodzielnych rządów Eryk, król Danii, Norwegii i Szwecji oraz władca unii kalmarskiej, skoncentrował się na odzyskaniu dla korony duńskiej księstwa Szlezwiku, pozostającego w rękach hrabiów holsztyńskich jako lenno. Choć duński parlament opowiedział się za zwrotem tego terytorium, a decyzję tę zatwierdził król niemiecki i cesarz Zygmunt Luksemburski, wieloletnie działania wojenne nie przyniosły trwałego sukcesu. Mimo wsparcia udzielanego przez jego pomorskich krewnych – książąt Bogusława IX i Barnima VIII – Eryk nie zdołał utrzymać kontroli nad spornym obszarem i ostatecznie musiał wycofać się z kilkakrotnie zdobywanego księstwa.
W okresie swoich rządów przeprowadził szereg reform administracyjnych. Zmodernizował kancelarię królewską, rozbudowywał Kopenhagę i wspierał rozwój innych miast duńskich. Polityka ta przyczyniała się do wzrostu znaczenia Danii, lecz jednocześnie budziła niezadowolenie w pozostałych częściach unii kalmarskiej. Zarówno w Norwegii, jak i w Szwecji zarzucano królowi, że przedkłada interesy Danii nad potrzeby pozostałych królestw. Dodatkowym źródłem napięć było obsadzanie wysokich urzędów Duńczykami oraz przybyszami z Pomorza, co spotykało się z oporem miejscowych elit. Konflikty pogłębiał także charakter monarchy – Eryk uchodził za człowieka porywczego, surowego i skłonnego do sprawowania władzy w sposób autorytarny.
W czasie soboru w Konstancji doszło do zbliżenia politycznego między Danią a Polską. Po zakończeniu obrad Eryk zawarł formalny sojusz z Królestwem Polskim, poszukując przeciwwagi dla rosnących wpływów Hanzy i zakonu krzyżackiego, które postrzegał jako głównych przeciwników duńskiej dominacji na Bałtyku. W planach politycznych pojawił się również projekt małżeństwa jego kuzyna, księcia Bogusława IX, z Jadwigą, córką Władysława Jagiełły, jednak do tego związku ostatecznie nie doszło.
Sytuacja polityczna była jednak zmienna. W pewnym momencie Eryk wraz z książętami pomorskimi zawarł porozumienie z zakonem krzyżackim, przewidujące współpracę na wypadek konfliktu z Polską. W tym okresie odbył również pielgrzymkę do Ziemi Świętej. W drodze powrotnej zatrzymał się w Krakowie, gdzie uczestniczył w uroczystościach związanych z koronacją Zofii Holszańskiej, czwartej żony króla Władysława Jagiełły.
Po powrocie do Skandynawii ponownie zaangażował się w konflikt z Holsztynem i Hanzą. Długotrwała wojna wymagała ogromnych nakładów finansowych, dlatego król zdecydował się na wprowadzenie opłat dla statków przepływających przez cieśninę Sund. Był to początek systemu ceł sundzkich, który w przyszłości miał przynieść Danii znaczące dochody. Jednocześnie podwyższył podatki w swoich królestwach. W połączeniu z blokadą handlową prowadzoną przez Hanzę doprowadziło to do poważnego kryzysu gospodarczego w państwach unii kalmarskiej. Handel bałtycki uległ osłabieniu, a niezadowolenie poddanych z polityki królewskiej zaczęło gwałtownie narastać.
Szczególnie silny opór pojawił się w Szwecji. W 1434 roku wybuchło tam powstanie pod wodzą Engelbrekta Engelbrektssona, które doprowadziło do czasowego pozbawienia Eryka tronu szwedzkiego. Zawarte porozumienie przewidywało reformę unii kalmarskiej i przekształcenie jej w związek trzech równorzędnych królestw, rządzonych przez własne rady i respektujących lokalne prawa. Król nie zamierzał jednak przestrzegać tych ograniczeń. Jego próba zapewnienia sukcesji kuzynowi, księciu Bogusławowi IX, spotkała się ze sprzeciwem duńskiej rady królewskiej, zwłaszcza że książę pozostawał pod klątwą kościelną. W odpowiedzi szwedzka rada powołała Karola Knutssona Bonde na regenta, a następnie również w Danii wybuchł bunt przeciwko monarsze. W rezultacie rady Danii, Szwecji i Norwegii podjęły decyzję o detronizacji Eryka. Duńska Rada Królestwa zaproponowała koronę Krzysztofowi Bawarskiemu z dynastii Wittelsbachów, będącemu wnukiem siostry Eryka i potomkiem Waldemara IV Atterdaga.
Po utracie tronów Eryk osiadł na Gotlandii, gdzie urządził swoją siedzibę w Visby. Przez kolejne lata prowadził działalność korsarską, atakując przede wszystkim statki hanzeatyckie. Jego przeciwnicy określali go mianem pirata, natomiast zwolennicy widzieli w tych działaniach próbę odzyskania środków potrzebnych do powrotu na utracone trony. Mimo zabiegów dyplomatycznych i poszukiwania wsparcia u zakonu krzyżackiego oraz Bogusława IX nie zdołał zgromadzić sił zdolnych do odzyskania władzy w Skandynawii. Próbowano nakłonić go do przekazania Gotlandii w zamian za dożywotnie utrzymanie, jednak Eryk nie zamierzał rezygnować ze swoich ambicji. Rozważał sprzedaż wyspy Danii, Szwecji lub zakonowi krzyżackiemu, lecz sytuacja zmieniła się po skutecznej ofensywie wojsk szwedzkich, które zmusiły go do opuszczenia Gotlandii.
Po śmierci swego kuzyna Bogusława IX objął władzę w Księstwie Słupskim jako jego najbliższy krewny. Współrządy sprawował początkowo wraz z wdową po zmarłym księciu, Marią Mazowiecką, córką księcia Siemowita IV. Rezydencję ustanowił w nadmorskim Darłowie, które odtąd stało się centrum jego działalności politycznej. Jako książę słupski okazał się sprawnym administratorem. Starał się łagodzić konflikty między biskupami kamieńskimi a miastami pomorskimi, szczególnie Kołobrzegiem. Uczestniczył również jako mediator w sporze pomiędzy Gryficami a Trzebiatowem o prawa do spławu rzeką Regą. Wspólnie z księżną Marią doprowadził do małżeństwa jedynej córki Bogusława IX, Zofii, z księciem wołogoskim Erykiem II z dynastii Gryfitów, którego wyznaczył swoim następcą.
Ostatnie lata życia spędził głównie w Darłowie. Tam zgromadził znaczny skarb, obejmujący kosztowności przywiezione z Danii oraz dobra zdobyte podczas korsarskich wypraw na Bałtyku. Po jego śmierci skarb przeszedł w ręce Zofii i Eryka II. Przez wiele lat kolejni królowie duńscy bezskutecznie próbowali odzyskać te bogactwa, uznając je za własność korony. Los legendarnego skarbu pozostaje nieznany do dziś i stał się częścią pomorskiej tradycji historycznej.
Eryk Pomorski zmarł w Darłowie w 1459 roku. Został pochowany w tamtejszym kościele Najświętszej Marii Panny, obecnie noszącym wezwanie Matki Bożej Częstochowskiej. W świątyni znajduje się jego okazały grobowiec, wystawiony w XIX wieku, przypominający o niezwykłych losach monarchy, który był jednocześnie królem trzech skandynawskich królestw, korsarzem bałtyckim i ostatnim władcą z dynastii Gryfitów na tronie unii kalmarskiej.
kalendarium
1389 VI – zmienił imię na Eryk
1397-1439 - król Danii (jako Eryk VII)
1397-1439 - król Szwecji (jako Eryk XIII)
1397-1442 - król Norwegii (jako Eryk III)
1412 - objął samodzielne rządy
1419 VII - zawarł formalny sojusz z Koroną Królestwa Polskiego
1423 - wraz z książętami pomorskimi zawarł sojusz z zakonem krzyżackim
1423-1425 - udał się z pielgrzymką do Ziemi Świętej, wracając król zatrzymał się w Krakowie, gdzie z innymi władcami wziął udział w uroczystościach koronacyjnych czwartej żony króla Władysława Jagiełły – Zofii (Sonki)
1426 – powrócił do Danii
1426-1432 – prowadził wojnę z Holsztynem i Hanzą
1429 - by pokryć koszty wojny i osłabić Hanzę nałożył cła na statki przepływające przez duńskie cieśniny Sundu
1434 VIII 16 – 1435 - usunięty z tronu szwedzkiego
1449 – opuścił Gotlandię
1449 – objął władzę w księstwie słupskim
źródła:
Bogdan Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970
Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005
Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985
Zygmunt Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996