Maria Epstein
imię zakonne Magdalena
(2 sierpnia 1875 Pilica – 6 września 1947 Kraków)
pielęgniarka, filantropka, zakonnica
rodzina
z zamożnej polsko-żydowskiej rodziny
córka Leona Józefa (1834-1903), bankiera, przemysłowca, właściciela Pilicy, i Marii (1844-1905) z domu Skarżyńskiej herbu Bończa, z rodziny ziemiańskiej
s. Magdalena Maria Epstein OP, około 1935, źródło: archiwum dominikanek, autor nieznany
miała trzech braci przyrodnich i liczną rodzinę
biogram
Na chrzcie otrzymała imiona Maria Aniela Wiktoria, należała do grona najwybitniejszych polskich działaczek społecznych, organizatorek nowoczesnego pielęgniarstwa oraz kobiet, które swoją działalnością wywarły trwały wpływ na rozwój opieki zdrowotnej w Polsce. Przyszła na świat w Pilicy, gdzie została ochrzczona w kościele parafialnym św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. Wkrótce po jej narodzinach rodzina przeniosła się do Krakowa, zamieszkując w okazałej klasycystycznej kamienicy przy ulicy Sławkowskiej 32, znanej później jako Pałac Badenich.
Dorastała w zamożnym i kulturalnym środowisku, które zapewniło jej staranne wykształcenie. Otrzymała wszechstronną edukację odpowiadającą standardom arystokratycznych i inteligenckich domów przełomu XIX i XX wieku. Znała kilka języków obcych, interesowała się literaturą, sztuką i muzyką, a także biegle grała na fortepianie. Wychowanie oparte na wartościach chrześcijańskich oraz głęboka wrażliwość społeczna sprawiły, że po śmierci rodziców postanowiła poświęcić swoje życie służbie potrzebującym.
Pierwsze doświadczenia w działalności dobroczynnej zdobywała w Stowarzyszeniu Panien Ekonomek oraz w Sekcji Stowarzyszenia Pań Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo. Organizacja ta prowadziła pomoc dla ubogich, chorych i bezdomnych, zapewniając im wsparcie materialne, żywność oraz odzież. Dzięki swojej energii i zdolnościom organizacyjnym Maria Epstein szybko została jej prezeską. Następnie zaangażowała się również w działalność Katolickiego Związku Polek w Krakowie, organizując czytelnie, tanie kuchnie i inne formy pomocy dla robotników oraz najuboższych mieszkańców miasta. Wspólnie z Siostrami Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo, zwanymi szarytkami, podjęła działania mające na celu rozwój opieki medycznej dla ubogich. W budynkach klasztornych przy ulicy św. Filipa wyremontowano istniejące ambulatorium, w którym udzielano podstawowej pomocy lekarskiej, a następnie utworzono niewielki szpital przeznaczony dla osób niemających dostępu do profesjonalnej opieki zdrowotnej.
Największym dziełem jej życia okazało się jednak stworzenie nowoczesnego szkolnictwa pielęgniarskiego. Z jej inicjatywy i przy znaczącym wsparciu finansowym powstała w Krakowie pierwsza na ziemiach polskich szkoła pielęgniarska. Maria Epstein objęła stanowisko jej kierowniczki, organizując program nauczania i kształcenie przyszłych pielęgniarek według nowoczesnych europejskich standardów. Wybuch I wojny światowej przerwał rozwój tej placówki, ale nie zahamował jej działalności społecznej. Wstąpiła do Czerwonego Krzyża i bezpośrednio zaangażowała się w pomoc rannym żołnierzom. Pracowała na terenach objętych działaniami wojennymi w okolicach Będzina i Olkusza, służyła w punktach opatrunkowych, szpitalu legionowym w Rabce oraz szpitalach epidemicznych pod Tarnowem. Organizowała także ruchome kolumny sanitarne, docierające do najbardziej potrzebujących miejsc.
Szczególną rolę odegrała w organizowaniu krótkoterminowych kursów sanitarnych dla ochotniczek. Absolwentki szkoły pielęgniarskiej prowadziły szkolenia, dzięki którym setki kobiet mogły podjąć służbę w szpitalach wojskowych i punktach medycznych. Wspólnie z Anną Rydlówną kierowała tym przedsięwzięciem, jednocześnie pracując w grupie chirurgicznej prof. Rutkowskiego oraz w punktach sanitarnych funkcjonujących przy dworcu kolejowym w Krakowie. Równie aktywnie uczestniczyła w działalności Komitetu Książęco-Biskupiego, który organizował pomoc dla ofiar wojny. Komitet prowadził szpitale epidemiczne, punkty szczepień i stacje dezynfekcyjne, odgrywając ważną rolę w walce z chorobami szerzącymi się podczas konfliktu. Za swoją ofiarną służbę została odznaczona cesarskim Dyplomem Czerwonego Krzyża II klasy oraz odznaczeniem wojennym.
Po zakończeniu wojny podjęła próbę wznowienia działalności szkoły pielęgniarskiej. Trudności finansowe zmusiły ją jednak do czasowego zamknięcia placówki. Nie zrezygnowała jednak z realizacji swojej misji. Jako pielęgniarka uczestniczyła także w powstaniach śląskich, niosąc pomoc rannym i chorym. Za swoją działalność otrzymała honorowy dyplom podpisany przez Wojciecha Korfantego.
Zdeterminowana, by odbudować szkolnictwo pielęgniarskie, zainteresowała swoim projektem amerykańską Fundację Rockefellera. Dzięki uzyskanemu wsparciu finansowemu oraz zgodzie władz polskich doprowadziła do utworzenia Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Zawodowych, które zostało przyjęte do Międzynarodowej Rady Pielęgniarek. Największym sukcesem było otwarcie Uniwersyteckiej Szkoły Pielęgniarek i Higienistek przy ulicy Kopernika 25 w Krakowie. Objęła funkcję jej dyrektorki i przez wiele lat troszczyła się zarówno o poziom nauczania, jak i formację moralną oraz duchową uczennic. Z jej inicjatywy w szkole powstała m.in. kaplica. Obecnie budynek ten jest siedzibą Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum.
W szczytowym momencie swojej kariery społecznej podjęła decyzję, która zaskoczyła wielu współczesnych. Zrezygnowała ze stanowiska dyrektorki szkoły i wstąpiła do klauzurowego klasztoru dominikanek na Gródku w Krakowie. Jako tercjarka Zakonu Kaznodziejskiego przyjęła habit zakonny w obecności kardynała Adama Stefana Sapiehy i otrzymała imię zakonne Magdalena. Współcześni podkreślali jej niezwykłą osobowość. Łączyła energię działania z pogodą ducha, głęboką religijność z otwartością na innych ludzi, a zdolności organizacyjne z wielką kulturą osobistą. Potrafiła przyciągać ludzi i inspirować ich do pracy społecznej. Cechowała ją wyjątkowa bezinteresowność oraz zdolność do budowania atmosfery zaufania i życzliwości.
Po złożeniu ślubów wieczystych jej stan zdrowia zaczął się pogarszać. Przeszła operację usunięcia tłuszczaka nogi, następnie doznała częściowego paraliżu lewej strony ciała, a później dodatkowo złamała żebra wskutek upadku. Mimo cierpień nadal służyła wspólnocie zakonnej, pełniąc funkcję organistki oraz kronikarki klasztornej.
W swoim duchowym testamencie pozostawiła słowa będące syntezą jej życiowej postawy:
Nie mówić o swoich troskach i cierpieniach, u Pana Boga szukać jedynie pociechy. Nigdy niczego się od ludzi nie spodziewać i nigdy na ich niewdzięczność się nie skarżyć. We wszystkim, co miłe, a też w największych upokorzeniach powtarzać te słowa: Niech będzie wola Twoja.
Po sześciu latach ciężkiej choroby zmarła w opinii świętości, otoczona opieką współsióstr. Została pochowana na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w neogotyckim grobowcu dominikanów.
Przekonane o jej wyjątkowej świętości siostry dominikanki rozpoczęły starania o wyniesienie jej na ołtarze. Proces beatyfikacyjny został otwarty przez kardynała Franciszka Macharskiego, a od tego momentu przysługuje jej tytuł Służebnicy Bożej. Po zakończeniu dochodzenia diecezjalnego, zamkniętego przez kardynała Stanisława Dziwisza, dokumentacja została przekazana do Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych w Rzymie. Stolica Apostolska potwierdziła ważność postępowania, a funkcję postulatora generalnego objął dominikanin o. Gianni Festa OP.
Pamięć o Marii Epstein pozostaje żywa zarówno w środowisku pielęgniarskim, jak i w Krakowie. Dla upamiętnienia jej działalności wybito medal z jej wizerunkiem oraz słowami zaczerpniętymi z Księgi Rut:
Niech wie każdy mieszkaniec mego miasta, że jesteś dzielną kobietą.
Jest dziś uznawana za jedną z pionierek nowoczesnego pielęgniarstwa w Polsce, wybitną działaczkę społeczną oraz kobietę, która całe swoje życie poświęciła służbie człowiekowi.
kalendarium
1875 VIII 22 - ochrzczona w parafialnym kościele św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty
1880 – jej rodzina przeniosła się z Pilicy do Krakowa
1895 - zaczęła działać w Stowarzyszeniu Panien Ekonomek, Sekcji Stowarzyszenia Pań Miłosierdzia Św. Wincentego à Paulo
1905 – prezeska Stowarzyszenia Panien Ekonomek
1910 - członkinia Katolickiego Związku Polek w Krakowie
1911 XI 5 - z jej inicjatywy i przy jej wsparciu materialnym utworzono pierwszą na ziemiach polskich szkołę pielęgniarską w Krakowie, w której została kierowniczką
1914-1915 – wstąpiła i działała w Czerwonym Krzyżu
1915 IX 17 - odznaczona cesarskim dyplomem Czerwonego Krzyża 2 klasy i odznaczeniem wojennym
1918-1921 – prowadziła wznowioną szkołę pielęgniarską
1919 - tercjarka zakonu św. Dominika
1921 IX 15 - otrzymała honorowy dyplom od Wojciecha Korfantego
1924 – otrzymała wsparcie od amerykańskiej Fundacji Rockefellera
1925 XII - dzięki jej staraniom została otwarta Uniwersytecka Szkoła Pielęgniarek i Higienistek w Krakowie
1930 - wstąpiła do klauzurowego klasztoru Sióstr Dominikanek na Gródku w Krakowie
1931 I 1 - złożyła rezygnację ze stanowiska dyrektorki szkoły uniwersyteckiej
1931 III 24 - nałożyła habit zakonny obierając imię zakonne Magdalena
1931 V – ukazał się artykuł pt. „Po pracy społecznej w zacisze klasztorne” Ilustrowanego Kuryera Codziennego
1936 IX 4 – złożyła śluby wieczyste
1937 – przeszła operację usunięcia tłuszczaka na nodze,
1942 - doznała paraliżu lewej strony ciała
1944 - na skutek upadku złamała żebra
2003 VIII 5 - siostry dominikanki zwróciły się z prośbą do metropolity krakowskiego o wyniesienie ją na ołtarze
2004 - w Krakowie wybito medal z jej wizerunkiem oraz wygrawerowanym na nim napisem
2004 IX 30 - kardynał Franciszek Macharski w kościele sióstr dominikanek na Gródku dokonał otwarcia jej procesu beatyfikacyjnego
2007 IV 20 - w kościele sióstr dominikanek w Krakowie został uroczyście zamknięty proces na szczeblu diecezjalnym przez kard. Stanisława Dziwisza
2008 XI 28 - Stolica Apostolska wydała dekret o ważności postępowania diecezjalnego
2009 - siostry dominikanki wydały album o jej życiu i działalności pt. Wierna Miłości
2011 VI 1 - jedną z ulic w jej rodzinnej miejscowości Pilica nazwano jej imieniem
2012 III 12 - została powołana specjalna Fundacja Siostry Magdaleny Epstein
2022 VII 14 - jedną z ulic Krakowa również nazwano jej imieniem (ul. Siostry Magdaleny Marii Epstein)
źródła:
Urszula Perkowska, Ty, Panie, wskazujesz mi drogę życia. Maria Epsteinówna, siostra Magdalena Maria (1875-1947), założycielka i dyrektorka Uniwersyteckiej Szkoły Pielęgniarek i Higienistek, dominikanka z krakowskiego Gródka, wyd. 2, Kraków, Mniszki Zakonu Kaznodziejskiego w Krakowie „Na Gródku”, 2014