Karol Englisch

Karol Artur Englisch de Payne

(13 lipca 1881 Kraków – 13 kwietnia 1945 Stein an der Donau, Austria)

dr praw, taternik 

rodzina

ojciec Karol (1822-1904) był Polakiem, dyrektor policji w Krakowie w latach 1863-1890, matka Antonina z domu Jügl, Austriaczką (1853-1940), taterniczką, urodzoną w Krakowie 

Karol Englisch, 27 stycznia 2016, źródło Časopis Tatry: roč. XXXI, č.1/1992

biogram

          Należał do grona najwybitniejszych polskich taterników przełomu XIX i XX wieku, a zarazem był cenionym statystykiem, urzędnikiem państwowym i działaczem patriotycznym. Choć wywodził się z rodziny o niemieckich korzeniach, całe życie czuł się Polakiem i konsekwentnie podkreślał swoją przynależność do polskiej wspólnoty narodowej. Patriotyzm manifestował zarówno w młodości, jak i w latach późniejszych, kiedy wykorzystywał swoje umiejętności i pozycję zawodową do działań służących polskim interesom państwowym.

          Dzieciństwo i młodość spędził w Krakowie, gdzie uczęszczał do polskich szkół i dorastał w atmosferze żywego zainteresowania kulturą oraz historią narodową. Już w tym okresie rozwinęły się jego zainteresowania naukowe i krajoznawcze, które miały zaważyć na dalszych losach jego życia. Szczególną pasją stały się dla niego Tatry, które poznawał nie tylko jako turysta, lecz także jako ambitny wspinacz.

           Po ukończeniu szkoły średniej podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zdobył stopień doktora, a następnie habilitował się w dziedzinie statystyki, zyskując opinię utalentowanego badacza. Jego zainteresowania naukowe koncentrowały się na zagadnieniach demograficznych, ekonomicznych i społecznych, które wówczas odgrywały coraz większą rolę w funkcjonowaniu nowoczesnych państw. Dzięki wysokim kwalifikacjom znalazł zatrudnienie w administracji państwowej monarchii austro-węgierskiej, pracując kolejno we Lwowie i Wiedniu.

           Równolegle rozwijał swoją największą pasję – taternictwo. Należał do najwybitniejszych zdobywców tatrzańskich swojej epoki i odegrał istotną rolę w poznawaniu najwyższych partii Tatr. Dokonał ponad trzydziestu pierwszych wejść na wcześniej niezdobyte lub bardzo rzadko odwiedzane szczyty i turnie. Do jego najważniejszych osiągnięć należały pierwsze wejścia na Jaworowy Szczyt, Dziką Turnię oraz Ostry Szczyt. W czasach, gdy wspinaczka wysokogórska dopiero się rozwijała, osiągnięcia te wymagały nie tylko doskonałej kondycji, lecz także odwagi, umiejętności orientacji w terenie i pionierskiego ducha.

           Znany był również z manifestowania swoich uczuć patriotycznych podczas górskich wypraw. Jednym z najbardziej symbolicznych wydarzeń było rozwinięcie polskiej flagi na zdobytym Ostrym Szczycie. Gest ten miał wymiar nie tylko osobisty, ale także narodowy, podkreślając obecność Polaków w przestrzeni Tatr będących przedmiotem zainteresowania różnych narodów zamieszkujących monarchię habsburską.

            W późniejszym okresie życia osiadł w Wiedniu, gdzie kontynuował działalność zawodową. Jednocześnie coraz bardziej angażował się w działania na rzecz sprawy polskiej. Wykorzystując swoje kontakty, wiedzę i doświadczenie urzędnicze, współpracował ze strukturami polskiego wywiadu, wspierając działania służące ochronie polskich interesów politycznych i strategicznych. Jego patriotyzm przybrał wówczas mniej widowiskową, lecz znacznie bardziej odpowiedzialną formę służby państwowej.

           Podczas II wojny światowej znalazł się w kręgu zainteresowania władz niemieckich. Aresztowany przez okupanta, został osadzony w więzieniu. Zginął zamordowany przez Niemców, stając się jedną z wielu ofiar nazistowskiego terroru wymierzonego w polskie elity intelektualne i patriotyczne.

             Karol Englisch zapisał się w historii jako człowiek o niezwykle wszechstronnych zainteresowaniach i talentach. Łączył działalność naukową z pasją górską, pracę urzędniczą z zaangażowaniem patriotycznym, a osiągnięcia badawcze z pionierskimi sukcesami wspinaczkowymi. W dziejach polskiego taternictwa pozostaje jednym z najwybitniejszych zdobywców swojej epoki, zaś jego postawa obywatelska i tragiczna śmierć czynią go również symbolem wierności polskiej sprawie narodowej.

kalendarium

1897-1903 - dokonał ponad 30 pierwszych wejść w Tatrach

1898 – rozpoczął publikacje opisów wypraw w czasopismach spiskoniemieckich i węgierskich

1899-1903 - odbył studia na UJ

1902 – rozwinął polską flagę na Ostrym Szczycie

1902 - pierwsze zimowe wejście na Wielicką Kopę

1902 - rozpoczął publikacje opisów wypraw w czasopismach francuskich oraz polskich

1903 - pierwsze zimowe wejście na Krzyżne Liptowskie

1903 – rozpoczął pracę jako urzędnik we Lwowie i Wiedniu

1905 - uzyskał doktorat

1919 - rzeczoznawca przy polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu

1920 – uzyskał habilitację z zakresu statystyki

1920 - zamieszkał w Wiedniu

1925 – rozpoczął współpracę z wywiadem polskim

1943 - aresztowany przez Niemców, zamordowany w więzieniu

1980 – odsłonięto tablicę pamiątkową ku jego czci na rodzinnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim

źródła:

Radwańska-Paryska Z., Paryski W.H., Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin 1995

Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017, Kraków 2018

Chwaściński Bolesław: Karol Englisch, legenda i fakty, w: „Taternik” nr 2/1973

Chwaściński Bolesław: Pamięci zdobywcy Ostrego Szczytu, w: „Wierchy”, r. 42, 1973