Wincenty Eminowicz Dołęga

(1832 Sambor – 15 stycznia 1906 Kraków)

naczelnik straży ogniowej krakowskiej 

rodzina

herbu Dołega

syn Stanisława (1800-1889) i Ludwiki Romanowicz (1805-1888)

poślubił Mariannę Czyżewicz (?1840-1886), dzieci: Damian (1865-1897); Wincenty (1867-1934), żona Helena Zopoth; Stanisław (1869-1938), żona Zofia Meissel; Zofia (1870-1884); Eufrozyna (1871-1892); Ludwik (1880-1946)

biogram

           Należał do grona najwybitniejszych organizatorów służb ratowniczych i komunalnych Krakowa drugiej połowy XIX oraz początku XX wieku. Jego życie naznaczone było zarówno działalnością patriotyczną, jak i wieloletnią służbą publiczną, dzięki której znacząco przyczynił się do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców miasta.

           Wykształcenie wojskowe zdobył w szkole kadeckiej, przygotowującej przyszłych oficerów armii monarchii habsburskiej. Po ukończeniu nauki rozpoczął służbę wojskową, uzyskując stopień porucznika armii austriackiej. Mimo związania z wojskiem państwa zaborczego pozostał gorącym patriotą i sympatykiem dążeń niepodległościowych Polaków.

           W czasie powstania styczniowego w 1863 roku aktywnie zaangażował się w walkę narodowowyzwoleńczą. Za udział w powstaniu został aresztowany przez władze austriackie i postawiony przed sądem wojennym. Początkowo skazano go na karę śmierci, jednak wyrok ten ostatecznie złagodzono. Zamiast egzekucji spędził półtora roku w więzieniu urządzonym na zamku wawelskim. Okres uwięzienia był jednym z najtrudniejszych doświadczeń jego życia, lecz nie złamał jego charakteru ani poczucia obowiązku wobec społeczeństwa.

           Po odzyskaniu wolności zaangażował się w działalność obywatelską i organizacyjną. Gdy w Krakowie utworzono Ochotniczą Straż Ogniową, powierzono mu funkcję jej naczelnika. Dzięki zdolnościom organizacyjnym oraz wojskowemu doświadczeniu szybko przekształcił młodą formację w sprawnie funkcjonującą służbę ratowniczą. Największym osiągnięciem Eminowicza było jednak stworzenie nowoczesnej zawodowej straży pożarnej w Krakowie. Stanął na czele pierwszej miejskiej zawodowej straży ogniowej i kierował nią przez blisko cztery dekady. Pod jego dowództwem krakowska straż pożarna stała się jedną z najlepiej zorganizowanych jednostek tego typu w Galicji, a jej rozwiązania organizacyjne służyły jako wzór dla innych miast.

           Zakres jego obowiązków wykraczał daleko poza tradycyjne zadania strażackie. Sprawował nadzór zarówno nad strażą zawodową, jak i ochotniczą, odpowiadał za organizację akcji ratowniczych, szkolenie strażaków oraz modernizację sprzętu gaśniczego. Jednocześnie powierzano mu kolejne zadania związane z funkcjonowaniem miasta. Kierował służbami odpowiedzialnymi za utrzymanie czystości i oczyszczanie ulic, a także nadzorował kwestie związane z miejskim oświetleniem. Szczególnie trudnym okresem był konflikt władz Krakowa z Towarzystwem Gazowniczym z Dessau, kiedy konieczne było zapewnienie mieszkańcom ciągłości oświetlenia ulicznego.

           Znaczącą rolę odegrał również podczas licznych klęsk żywiołowych nawiedzających Kraków i jego okolice. Organizował akcje ratunkowe w czasie powodzi, koordynując działania służb miejskich i ochotników. Dzięki jego doświadczeniu oraz sprawności organizacyjnej możliwe było skuteczne niesienie pomocy ludności zagrożonej skutkami żywiołów. Ważnym obszarem jego aktywności była także działalność humanitarna. Kierował krakowskimi oddziałami Czerwonego Krzyża, uczestnicząc w organizowaniu pomocy medycznej i ratowniczej podczas katastrof, pożarów oraz innych sytuacji kryzysowych. W ten sposób przyczyniał się do rozwoju nowoczesnego systemu ratownictwa i opieki nad poszkodowanymi.

           Przez współczesnych był ceniony za pracowitość, dyscyplinę, uczciwość i niezwykłe poczucie odpowiedzialności za dobro publiczne. Jego działalność przypadła na okres dynamicznego rozwoju Krakowa, a stworzone przez niego struktury organizacyjne służyły mieszkańcom jeszcze długo po zakończeniu jego służby.

           Wincenty Eminowicz zapisał się w historii Krakowa jako wybitny organizator straży pożarnej, oddany społecznik i patriota, który poświęcił znaczną część życia służbie publicznej. Jego zasługi dla bezpieczeństwa miasta oraz rozwoju służb ratowniczych sprawiają, że należy do grona najbardziej zasłużonych krakowian przełomu XIX i XX wieku.

           Pochowany został na cmentarzu Rakowickim (Pas 8, rząd południowy, miejsce po prawej Wildta).

kalendarium

1865 – naczelnik ochotniczej straży ogniowej krakowskiej

1873 - organizator zawodowej straży pożarnej w Krakowie

1873-1905 - naczelnik krakowskiej straży pożarnej

źródła:

Eminowicz Wincenty, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948

Straż Pożarna Miasta Krakowa 1873–1973. Księga jubileuszowa w stulecie zawodowej straży pożarnej, Kraków 1973

Ewa Gaczoł, Eminowicz Wincenty Dołęga (1832-1906), [w:] CD Kraków na starej fotografii 1846-1918, Kraków 2010

Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938