Władysław Eljasz

(1847 Kraków – 1921 Kraków)

rzeźbiarz 

rodzina

z rodziny Eljaszów

syn Wojciecha, malarza, i Tekli z Krzyżanowskich, brat Walerego Jana Kantego i Marii

Tadeusz Ajdukiewicz (1851–1916)  Portret Władysława Eljasza, 1873,źródło http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Ajdukiewicz/Index.htm

biogram

           Ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie, jednak już jako szesnastoletni młodzieniec dał wyraz swojemu patriotycznemu zaangażowaniu. W 1863 roku uciekł z domu, aby przyłączyć się do powstania styczniowego i wziąć udział w walce o niepodległość Polski. Uczestniczył między innymi w bitwie pod Miechowem, podczas której dostał się do niewoli rosyjskiej. W konsekwencji został zesłany na Syberię, gdzie spędził cztery lata, przebywając w Permie i Nikołajewsku. Okres zesłania odcisnął trwałe piętno na jego życiu, ale nie zdołał osłabić jego zainteresowań artystycznych.

             Po powrocie do kraju poświęcił się studiom artystycznym. Rozpoczął naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie kształcił się pod kierunkiem własnego ojca. Następnie wyjechał do Monachium i podjął studia w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, zapisując się do klasy rzeźby (Bildhauerklasse). Pobyt w jednym z najważniejszych europejskich ośrodków artystycznych pozwolił mu doskonalić warsztat i zapoznać się z aktualnymi tendencjami w sztuce rzeźbiarskiej.

           Tworzył przede wszystkim portrety rzeźbiarskie, pomniki nagrobne oraz dzieła o tematyce religijnej. Choć jego dorobek nie zdobył takiej popularności jak twórczość innych przedstawicieli rodziny Eljaszów, pozostawił po sobie szereg wartościowych realizacji rozsianych po różnych ośrodkach polskiej kultury.

          W Krakowie wykonał między innymi medalion z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki umieszczony na tablicy pamiątkowej w kamienicy przy Rynku Głównym 45. Jest także autorem nagrobka F. Kołosowskiego znajdującego się w kościele Franciszkanów (rzeźba "Chłopiec z delfinem"). Ważnym osiągnięciem była również realizacja gipsowego odlewu słynnego nagrobka Kazimierza IV Jagiellończyka autorstwa Wita Stwosza w katedrze wawelskiej, aby umożliwić wykonanie zeń fotografii.

            Jego prace trafiały także do kolekcji poza Krakowem. W zbiorach Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk znajduje się wykonane przez niego popiersie Józefa Ignacego Kraszewskiego. Dla Ossolineum we Lwowie stworzył natomiast popiersie Jerzego Lubomirskiego. Szczególne znaczenie miał cykl przedstawień historycznych przeznaczonych dla Muzeum Polskiego w Rapperswilu. Według katalogu muzealnego z 1909 roku instytucja ta posiadała osiem jego popiersi przedstawiających wybitnych monarchów Polski, m.in. Władysława Łokietka, Kazimierza Wielkiego, Władysława Jagiełłę, Kazimierza Jagiellończyka, Zygmunta I Starego, Stefana Batorego oraz Jana III Sobieskiego. Dzieła te wpisywały się w nurt sztuki patriotycznej, mającej podtrzymywać pamięć historyczną narodu w okresie zaborów.

             Ważnym świadectwem jego działalności portretowej jest również maska pośmiertna wybitnego etnografa i folklorysty Oskara Kolberga. Wykonany przez artystę odlew należy dziś do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie i pozostaje cenną pamiątką po jednym z najwybitniejszych badaczy polskiej kultury ludowej.

            Życie artysty stanowi przykład losów pokolenia Polaków, które doświadczyło zarówno walki niepodległościowej, zesłania syberyjskiego, jak i późniejszej działalności na rzecz zachowania narodowego dziedzictwa kulturowego. Choć jego twórczość pozostaje dziś stosunkowo słabo znana, zachowane dzieła świadczą o solidnym warsztacie rzeźbiarskim oraz głębokim zainteresowaniu historią i kulturą Polski.

             Pochowany na starym cmentarzu Podgórskim.

wybrane prace:

~1872 – popiersie Jerzego Lubomirskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Walerego Eljasza-Radzikowskiego

~1873 – rzeźba „Madonna”

~1875 – medalion z portretem Tadeusza Kościuszki, Kraków Rynek Główny 45

~1875 – rzeźba „Św. Barbara”

~1876 – popiersie Karola Libelta

~1880 – rzeźba „Matka Boska Niepokalana”

1877 – epitafium Franciszka Kołosowskiego

~1907 – wykonał odlew gipsowy grobowca Kazimierza Jagiellończyka W. Stwosza z katedry wawelskiej

kalendarium

1863 - uciekł z domu

1863-1864 – uczestnik powstania styczniowego

1863 II 18 - brał udział w bitwie pod Miechowem

1863-1867 - przebywał w Nikołajewsku, na Syberii

1868-1873 - studiował w krakowskiej SSP

1871-1876, 1880, 1883, 1885 – wystawy zbiorowe w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie

1872 – otrzymał nagrodę na wystawie TPSP

1873 – otrzymał dwuletnie stypendium zagraniczne

1873 V - na początku maja zgłosił się do Klasy Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych - Bildhauerklasse w Monachium

1881, 1884, 1891, 1893 - wystawy zbiorowe w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie

1888 - restaurował stale kanonickie w bazylice katedralnej w Tarnowie

źródła:

Justyn Sokulski, Władysław Eliasz-Radzikowski, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948

Janusz Derwojed, Eljasz Władysław, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, D-G, Wrocław 1975

Halina Stępień, Maria Liczbińska, Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828-1914. Materiały źródłowe, Warszawa 1994

Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (1854-1904), Kraków 1905

Muzeum Narodowe Polskie w Raperswilu, Kraków 1906