Albert Eker
(1 kwietnia 1828 – 29 marca 1889)
aktor, reżyser
rodzina
ojciec jego był z pochodzenia Szwajcarem, matka Francuzką
Albert Eker (1828-1889), aktor, autor: Awit Szubert (1837-1919), 1875
w 1854 roku poślubił Marcelinę Grochowską (1824-1874), aktorkę
22 stycznia 1876 roku poślubił Józefę Dadlez (1854-1912), dzieci: Albert (1876-1921), doktor praw, sędzia, żona Wanda (1881-1976); Stanisław (ur. 1878), żona Aleksandryna (ur. 1883); Zuzanna (ur. 1880); Józef (ur. 1885)
biogram
O początkach życia i edukacji artystycznej aktora zachowało się niewiele wiarygodnych informacji. Wiadomo natomiast, że swoją karierę sceniczną rozpoczął we Lwowie, występując na deskach miejscowego teatru kierowanego przez Tomasza Chełchowskiego. Na początku działalności teatralnej nie ograniczał się jedynie do gry aktorskiej – obok kreowania przede wszystkim ról komediowych pełnił również obowiązki sekretarza dyrektora teatru, uczestnicząc w organizacji życia scenicznego.
Po opuszczeniu Lwowa przez Tomasza Chełchowskiego wyjechał wraz z żoną Marceliną do Kamieńca Podolskiego. Tam kontynuował działalność aktorską, występując na miejscowej scenie. Według relacji Stanisława Koźmiana małżonkowie mieli nawet prowadzić własny teatr, jednak informacja ta nie znajduje potwierdzenia w innych źródłach historycznych i pozostaje niepewna. Pobyt w Kamieńcu nie oznaczał rezygnacji z występów w innych ośrodkach – aktor regularnie wyjeżdżał gościnnie do różnych miast, między innymi do Odessy, gdzie również prezentował swoje umiejętności sceniczne.
Kolejnym ważnym etapem jego kariery było związanie się z teatrem krakowskim. Zarówno on, jak i jego żona zostali zaangażowani do zespołu przez Adama Skorupkę, jednego z organizatorów życia teatralnego w Krakowie. Przenosiny do tego miasta otworzyły przed nimi nowe możliwości artystyczne i pozwoliły uczestniczyć w rozwoju polskiej sceny teatralnej w okresie intensywnego kształtowania się zawodowego teatru narodowego. Dzięki talentowi komediowemu oraz doświadczeniu zdobytemu na różnych scenach Galicji i Podola zyskał opinię cenionego aktora, który potrafił łączyć działalność artystyczną z zaangażowaniem w organizację pracy teatralnej. W krakowskim teatrze nie ograniczał się wyłącznie do pracy aktorskiej. Sporadycznie podejmował się także reżyserii, szczególnie przedstawień operetkowych. Opracowywał układy taneczne do wystawianych sztuk, a ponadto prowadził lekcje tańca oraz popularnej wówczas „gimnastyki salonowej”, przyczyniając się do podnoszenia poziomu scenicznego przygotowania aktorów.
Cieszył się opinią artysty niezwykle sumiennego, kulturalnego i wszechstronnie uzdolnionego. Szczególną renomę zdobył jako aktor charakterystyczny, obdarzony wyczuciem komizmu i umiejętnością tworzenia wyrazistych postaci scenicznych. Najczęściej powierzano mu role drugoplanowe, wymagające dużej ekspresji komediowej, dzięki czemu stał się jednym z filarów repertuaru komediowego teatru krakowskiego. Wśród jego najbardziej cenionych kreacji znalazły się role Dobczyńskiego w Rewizorze Mikołaja Gogola, Kalba w Intrydze i miłości Friedricha Schillera, Heliodora w Marcowym kawalerze Józefa Blizińskiego, Ryjka w szekspirowskim Śnie nocy letniej oraz Don Basilia w Weselu Figara Pierre’a Beaumarchais’go. Szczególne uznanie publiczności zdobywał jednak jako interpretator bohaterów komedii Aleksandra Fredry. Z powodzeniem występował jako Rotmistrz w Damach i huzarach, Szambelan w Panu Jowialskim, Twardosz w Dożywociu oraz Grzegotka w Gwałtu, co się dzieje.
Znaczące miejsce w jego dorobku zajmowały również role operetkowe. Widzowie szczególnie dobrze przyjmowali jego występy jako Habakuka XXXIX w Księżniczce Trebizondy oraz Parysa w operetce Dziesięć córek na wydaniu. Dzięki naturalnemu talentowi komicznemu, swobodzie scenicznej i umiejętności zachowania właściwych proporcji między komizmem a realizmem postaci należał do najbardziej lubianych aktorów swojego zespołu.
Wysoko oceniali go również współcześni. Stanisław Koźmian, który przez wiele lat współpracował z małżeństwem Ekerów, podkreślał, że Albert Eker zawsze zachowywał „artystyczną miarę w komizmie”, dzięki czemu jego role nigdy nie popadały w przesadę czy farsowość. Ta umiejętność subtelnego operowania środkami komediowymi stanowiła jeden z najważniejszych atutów jego aktorskiego talentu i przyniosła mu trwałe uznanie zarówno krytyki, jak i publiczności.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim
kalendarium
1854 - zadebiutował na scenie teatru lwowskiego
1854-1856 – w teatrze lwowskim
1858-1861 - wraz z żoną Marceliną występował w Kamieńcu Podolskim
1865 VI, VII – występował gościnnie we Lwowie
1865 - jesienią wraz z żoną zaangażowani zostali na scenę krakowską
1865-1877 – występował na scenie krakowskiej
1878, 1881, 1887 – występował gościnnie w Krakowie
1880 – występował z zespołem J. Piaseckiej w Tarnowie
1882 – występował gościnnie w teatrze letnim w Krakowie
źródła:
Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, t. I, PWN Warszawa 1973
EKER Albert (1818-1889) artysta dramatyczny, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 6: Dunin Rodryg – Firlej Henryk, Kraków 1948