Ludwik Ehrlich

(11 kwietnia Tarnopol – 31 października 1968 Kraków)

prawnik, wykładowca akademicki 

rodzina

pochodził ze zasymilowanej rodziny żydowskiej

syn Arnolda Arona (adwokata) i Flory Judyty Bernstein-Niemirowskiej, brat cioteczny Jakuba Parnasa (profesora biochemii Uniwersytetu Lwowskiego), kuzyn Szymona Rundsteina (profesora prawa narodów Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie)

w Stanach Zjednoczonych w 1923 roku poślubił amerykankę Frances Thornton (1897-1990) z domu Lawton, dzieci: Konstancja (1924-2006), późniejsza współpracowniczka Jana Pawła II, po wstąpieniu do zakonu Urszulanek przyjęła imię Emilia, Andrzej (1928-2023), tłumacz języka angielskiego i powstaniec warszawski

biogram

           Uczęszczał do szkół powszechnej i średniej w Tarnopolu oraz we Lwowie. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie zdobywał wiedzę z zakresu prawa, filozofii oraz historii literatury. Kształcił się pod kierunkiem wybitnych uczonych, m.in. profesora Stanisława Starzyńskiego i profesora Oswalda Balzera, uzyskując stopień doktora prawa. Swoje wykształcenie uzupełniał również za granicą, studiując w Halle i Berlinie. Dzięki stypendiom akademickim wyjechał do Oksfordu, gdzie zdobył tytuł bachelor of letters, a następnie prowadził wykłady z historii nowożytnej. W późniejszym czasie wykładał także na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. W okresie pobytu w Stanach Zjednoczonych angażował się w działalność patriotyczną, prowadząc wśród poborowych armii amerykańskiej akcję propagującą ideę odzyskania przez Polskę niepodległości.

           Po powrocie do kraju związał się zawodowo z Uniwersytetem Lwowskim, obejmując stanowisko docenta w Katedrze Prawa Narodów. Wkrótce został profesorem prawa narodów oraz ogólnej nauki o państwie. W tym samym czasie odrzucił propozycję ponownego podjęcia pracy naukowej w Berkeley, decydując się na kontynuowanie działalności akademickiej we Lwowie. Na Uniwersytecie Jana Kazimierza pełnił również funkcję dziekana Wydziału Prawa przez trzy kolejne lata. Był także inicjatorem i organizatorem pierwszego w Polsce, a zarazem jednego z nielicznych w Europie, Studium Dyplomatycznego, które odegrało ważną rolę w kształceniu przyszłych dyplomatów i urzędników służby zagranicznej.

          Mieszkał we Lwowie przy ulicy Supińskiego 11a. W okresie międzywojennym często przebywał na terenie ziemi sanockiej, szczególnie w Sanoku i Falejówce. Tam nabył rozległy majątek ziemski obejmujący dwór i park o powierzchni około 175 hektarów, stając się ostatnim właścicielem tej posiadłości. Przed wybuchem II wojny światowej posiadał także willę w Komańczy. Jako ceniony uczony i specjalista prawa międzynarodowego prowadził liczne wykłady gościnne poza granicami kraju, między innymi w Hadze, Pradze, Jassach i Londynie, zdobywając uznanie w europejskich środowiskach akademickich i dyplomatycznych.

           W okresie okupacji niemieckiej zmuszony był się ukrywać. Po aresztowaniu przez Niemców odzyskał wolność dzięki akcji oddziału Armii Krajowej. Doświadczenia wojenne oraz działalność konspiracyjna wywarły znaczący wpływ na jego późniejszą aktywność naukową i zainteresowania problematyką odpowiedzialności za zbrodnie wojenne.

           Po zakończeniu II wojny światowej podjął pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie objął kierownictwo Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego oraz stanowisko dyrektora Szkoły Nauk Politycznych Wydziału Prawa. Równocześnie angażował się w działalność międzynarodowych instytucji prawniczych – był członkiem Stałego Trybunału Rozjemczego w Hadze oraz współpracował z Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze.

           W nauce prawa międzynarodowego odegrał rolę wybitnego reformatora. Wprowadził nowatorską metodę badawczą, opierając analizę prawa międzynarodowego przede wszystkim na praktyce państw i orzecznictwie sądowym. Był również cenionym dydaktykiem i innowatorem w organizacji studiów wyższych. Dążył do zacieśnienia relacji pomiędzy studentami a kadrą akademicką, rozwijając system nauczania oparty na ścisłym powiązaniu wykładów, ćwiczeń i seminariów. Specjalizował się w prawie międzynarodowym publicznym, historii prawa międzynarodowego w Polsce oraz historii doktryn politycznych i prawnych. Jest autorem pierwszego polskiego podręcznika prawa międzynarodowego publicznego – Prawo narodów. Szczególne znaczenie miały jego badania nad początkami polskiej myśli prawnomiędzynarodowej. Sformułował teorię o istnieniu polskiej szkoły prawa narodów, która miała rozwinąć się w Krakowie już na początku XV wieku.

           Istotnym osiągnięciem uczonego było także opracowanie doktryny odpowiedzialności za zbrodnie popełnione przez Niemców na ziemiach polskich podczas II wojny światowej. Jej podstawą było założenie, że sam akt rozpoczęcia wojny miał charakter nielegalny i stanowił zbrodnię przeciwko prawu międzynarodowemu. Koncepcja ta została przyjęta przez Trybunał Norymberski przy określaniu zakresu indywidualnej odpowiedzialności sprawców zbrodni wojennych. Po wojnie wielokrotnie występował również jako biegły w procesach niemieckich zbrodniarzy wojennych. Ważną część jego działalności stanowiły badania nad dawną polską myślą prawną. Przygotował wydanie traktatu De bellis iustis Stanisława ze Skarbimierza z 1410 roku, a także prowadził prace nad edycją dzieł Pawła Włodkowica, przyczyniając się do popularyzacji średniowiecznej polskiej refleksji nad prawem narodów i ideą wojny sprawiedliwej. Za swoje osiągnięcia naukowe i działalność publiczną został odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

          Zmarł tragicznie w następstwie wypadku komunikacyjnego. Potrącony przez motocyklistę doznał licznych obrażeń i złamań; przewieziony do szpitala, nie odzyskał już zdrowia.

          Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera Pas 8, rząd zachodni, miejsce 1).

wybrane prace:

1914 - Starostwa w Halickiem w stosunku do starostwa lwowskiego w wiekach średnich
1926 - Gdańsk. Zagadnienia prawno - publiczne
1927 - Prawo Narodów
1929 - Petitions of Right
1938 - The Positivism in International Law
1948 - Zarys historii nauki prawa narodów, politycznego i administracyjnego w Polsce
1954 - Paweł Włodkowic i Stanisław ze Skarbimierza
1955 - Polski wykład prawa wojny XV wieku
1957 - Interpretacja traktatów
1958 - Prawo międzynarodowe
1961 - Suwerenność a morze w prawie międzynarodowym
1962 - Suwerenność Polski na ziemiach zachodnich i północnych
1963 - Rektor Paweł Włodkowic, rzecznik obrony przeciw Krzyżakom
1964 – Historia Wydziału Prawa w XV wieku
1968 - Pisma wybrane Pawła Włodkowica;

kalendarium

1907-1911 - studiował na Uniwersytecie Lwowskim
1912 – współzałożyciel czasopisma młodzieży prawniczej „Prawnik”
1912-1913 - studiował na Uniwersytecie w Halle
1913 - studiował na Uniwersytecie w Berlinie
1913-1916 - studiował na Uniwersytecie w Oksfordzie
1915 - uzyskał stopień Bachelor of Letters
1916-1917 - prowadził wykłady z historii nowożytnej na Uniwersytecie w Oksfordzie
1917-1920 - wykładał na University of California w Berkeley
1917 V 5 – przyjął chrzest w Kościele Rzymskokatolickim
1920 VI 19 - docent w Katedrze Prawa Narodów na Uniwersytecie Lwowskim
1924 VII 28 - profesor nadzwyczajny prawa politycznego na Uniwersytecie Jana Kazimierza i kierownik Katedry Prawa Narodów
1927-1928, 1962 - głosił wykłady gościnnie z interpretacji traktatów w Akademii Prawa Międzynarodowego w Hadze
1927-1928 - sędzia ad hoc w Stałym Trybunale Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze
1929 - wykłady z prawa międzynarodowego na uniwersytecie w Pradze
1929 VI 7 - profesor zwyczajny prawa narodów i ogólnej nauki o państwie na UJK we Lwowie
1930-1939 - kierował Uzupełniającym Studium Dyplomatycznym UJK
1934 - wykłady z prawa międzynarodowego na uniwersytecie w Jassach
1934-1937 - dziekan Wydziału Prawa
1934-1937 - prezes Centralnego Komitetu Polskich Instytucji Politycznych
1937 - wykłady z prawa międzynarodowego na uniwersytecie w Londynie
1939 IX – po konferencji w Bergen w Norwegii dotarł do Lwowa
1940 I 3 – zwolniony z pracy na Wydziale Prawa UJK
1940 V – aresztowany w Falejówce przez Niemców
1940 V 24 - 25 – osadzony w więzieniu w Sanoku
1940-1943 – wraz z rodziną przebywał we dworze w Falejówce
1943 – aresztowany przez Niemców i osadzony w więzieniu w Biłgoraju
1943 IX 24 – uwolniony przez oddział AK
1945 - profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
1946 – biegły podczas procesów Amona Götha i Arthura Greisera
1947 – członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności
1947 – kierownik Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego UJ
1947 – ekspert w pierwszym procesie oświęcimskim
1948 – usunięty z katedry na UJ i odsunięty od nauczania
1956 - odzyskał Katedrę
1961 - przeszedł na emeryturę
1962 - głosił wykłady gościnnie z interpretacji traktatów w Akademii Prawa Międzynarodowego w Hadze
1963 - otrzymał nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka
1968 V – uległ wypadkowi

źródła:

Ludwik Eherlich (1889-1968) – Zarys życiorysu, [w:] Adam Redzik: Siła prawa zamiast prawa siły: Ludwik Ehrlich i jego wkład w rozwój nauki prawa międzynarodowego oraz nauki o stosunkach międzynarodowych. Warszawa 2020

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Małgorzata Przeniosło, Marek Przeniosło, Słownik biograficzny profesorów uniwersytetów Drugiej Rzeczypospolitej, Kielce 2022

A. Śródka, P. Szczawiński (opr.), Biogramy uczonych polskich, Ossolineum, Wrocław 1983: część 1, zeszyt 1: Ludwik Ehrlich (1889-1968)

Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938