Tomasz Dolabella
Tommaso Dolabella
Dolobella, Dolibella (Tommaso)
(około 1570 Belluno koło Wenecji – 27 stycznia 1650 Kraków)
włoski malarz, grafik
rodzina
pochodzenia włoskiego, prawdopodobnie syn Nicola, malarza z Belluno
Tomasz Dolabella (ok. 1570-1650), 1850, źródło: Ryc. z: E. Rastawiecki, Słownik malarzów polskich [...], t. 1, Warszawa 1850, plik pochodzi z biblioteki cyfrowej „Polona” i jest dostępny pod URL: https://polona.pl/item/tomasz-dolabella,ODU4NTQ1/
w 1606 roku poślubił Agnieszkę Piotrkowczyk, córkę Andrzeja, znanego księgarza i wydawcy, była jego uczennicą i malarką, malarkami były także ich córki, które wykonały obrazy w korytarzu dormitorium w klasztorze Dominikanów przy kościele św. Trójcy w Krakowie
w 1638 roku poślubił Jadwigę Łopacką
biogram
Zaliczany do najwybitniejszych twórców malarstwa barokowego w Polsce, pełnił funkcję artysty nadwornego kolejno u Zygmunta III Wazy, Władysława IV oraz Jana II Kazimierza.
Po przyjeździe do Wenecji kształcił się u A. Vassilachiego, zwanego Aliense, stając się wkrótce jego głównym współpracownikiem. Pracował przy dekoracjach kościoła Santi Apostoli oraz przy wystroju Pałacu Dożów.
Po osiedleniu się w Krakowie objął stanowisko malarza nadwornego Zygmunta III. Wykonał (dziś niezachowane) plafony i cykl malowideł ściennych w odnawianych po pożarze komnatach wawelskich. Tworzył portrety rodziny królewskiej oraz monumentalne sceny historyczne związane z panowaniem monarchy, m.in. Koronację Zygmunta III, Bitwę pod Byczyną, Zdobycie Smoleńska, Przyjęcie Szujskich w Sali Senatu czy Bitwę pod Chocimiem. Dzieła te zostały częściowo wywiezione przez Szwedów w 1656 roku, a częściowo przez Piotra I w 1707 roku i nie przetrwały do naszych czasów.
Na stałe współpracował także z dominikanami, dla których stworzył liczne obrazy sztalugowe i freski zdobiące kościół oraz zabudowania klasztorne. Niestety wielki pożar Krakowa w 1850 roku strawił niemal cały ten dorobek, w tym cykl „Dziejów dominikańskich”. Zachowały się jedynie obrazy z refektarza, kaplicy św. Jacka oraz pojedyncze malowidła z innych wnętrz klasztoru. Za wykonanie obrazów i złocenie kaplicy królewskiej w kościele kamedułów na Bielanach otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1200 złotych. Władysław IV objął go szczególną opieką i potroił jego pensję. Z jego warsztatem wiąże się również wykonanie plafonów w Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach.
Założył rodzinę i związał się z Polską na stałe, co znalazło wyraz w jego twórczości — wiernie oddającej polskie stroje, obyczaje i realia epoki.
Pochowany w krypcie kościoła Dominikanów.
wybrane prace:
1592 - Doża Pasquale Cicogna adorujący najświętszy Sakrament w Pałacu Dożów
1611 – miedzioryt Portret konny Zygmunta III na tle Smoleńska
~1611 – Portret konny Zygmunta III
~1612 – miedzioryt Alegoria zwycięstw Zygmunta III
1618-1622 – Uczta w Kanie Galilejskiej, Cudowne rozmnożenie chleba i ryb, Uczta u faryzeusza Szymona, Ostatnia wieczerza
1626-1627 – Sąd mistyczny, Procesja różańcowa oraz Msza dziękczynna dla kościoła w Kraśniku
1627 – Apoteoza kanoników regularnych oraz Śmierć św. Tomasza Becketa arcybiskupa Cantenbury dla kościoła Bożego Ciała wykonane za 150 zł
1632-1633 - Św. Władysław zwiedza kościoły, Św. Władysław rozdaje jałmużnę ubogim, Śmierć św. Władysława, Kanonizacja św. Władysława w kaplicy królewskiej w kościele Kamedułów na Bielanach
1642-1643 – Sąd nad arianami, Władysław IV przyjmujący delegację szwedzką 1635, Pożar Moskwy 1611, Oblężenie Torunia 1629, Zjazd delegacji pokojowej w Starej Wsi, Rokowania ze Szwedami w Sztumskiej Wsi, Rokowania na Górze Skowronkowej pod Smoleńskiem dekoracje pałacu w Kielcach
po 1632 - obraz Bitwa pod Lepanto
kalendarium
~ 1585 - przybył do Wenecji
1598 - przybył do Krakowa
1609-1611 – w Częstochowie na Jasnej Górze wykonał dekorację freskową kaplicy NMPanny
1612-1618 – pracował w Krakowie dla jezuitów, franciszkanów, katedry wawelskiej i cystersów w Mogile
1614 – członek cechu malarzy krakowskich
od 1618 - pracował dla krakowskich dominikanów
1638 – po śmierci żony jej rodzina wystąpiła na drogę sądową z pretensjami finansowymi
1640-1642 - dla biskupa Jakuba Zadzika dekorował pałac w Kielcach
1641 – król dekretem anulował pretensje rodziny malarza, nadając mu jednocześnie obywatelstwo miasta Krakowa
2020 – w Zamku Królewskim w Warszawie zorganizowano pierwszą wystawę jego prac
źródła:
Polski Słownik Biograficzny. T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr, Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1939-1946
Władysław Tomkiewicz, Dolabella Tommaso, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, D-G, Wrocław 1975
Sylwia Zientek: Tylko one. Polska sztuka bez mężczyzn. Agora, 2023
Władysław Tomkiewicz, „Dolabella”, Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 1959
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005