Zachariasz Dzwonowski
Zwonowski, Zbonowski, Dzwonkowski
(około 1580 – 1639 Kraków)
malarz, przedstawiciel szkoły Dolabelli
biogram
Był malarzem działającym w pierwszej połowie XVII wieku, związanym z krakowskim środowiskiem artystycznym. Kształcił się pod kierunkiem Astolfa Vagioli, współpracownika i pomocnika wybitnego włoskiego malarza Tomasza Dolabelli, nadwornego artysty Zygmunta III Wazy. Dzwonowski zaliczany jest do tzw. szkoły Dolabelli, której twórczość charakteryzowała się monumentalizmem kompozycji, dekoracyjnością oraz silnym oddziaływaniem włoskiego malarstwa późnego renesansu i wczesnego baroku.
Najważniejszym zachowanym dziełem artysty jest cykl ośmiu wielkoformatowych obrazów olejnych przedstawiających sceny z życia św. Augustyna, wykonanych dla kościoła i klasztoru augustianów w Krakowie. Dzieła te wyróżniają się jasną, rozświetloną paletą barwną oraz rozbudowaną narracją, łączącą elementy religijnego patosu z dynamiczną kompozycją.
W skład cyklu wchodzą następujące przedstawienia:
-
Nawrócenie św. Augustyna pod drzewem figowym – scena ukazująca moment duchowego przełomu przyszłego doktora Kościoła.
-
Przyjęcie habitu przez św. Augustyna i pożegnanie ze św. Moniką – obraz akcentujący rodzinny i duchowy wymiar jego decyzji.
-
Konsekracja św. Augustyna na biskupa Hippony – uroczysta scena sakry biskupiej.
-
Św. Augustyn piszący dzieło o Trójcy Świętej – przedstawienie teologa przy pracy, podkreślające jego intelektualne dziedzictwo.
-
Pogrzeb św. Augustyna i przeniesienie zwłok do Pawii – obraz opatrzony sygnaturą „Z. D.” oraz datą 1636, stanowiący jedno z nielicznych bezpośrednich świadectw autorstwa malarza.
-
Cudowne rozproszenie szarańczy w Toledo za sprawą św. Augustyna – scena ilustrująca przypisywane mu interwencje cudowne.
-
Pojawienie się św. Augustyna w czasie męczeństwa augustianów w Londynie – wizja nadprzyrodzonej obecności patrona zakonu.
-
Uzdrowienie Anny z Tęczyna Jordanowej przy źródle św. Augustyna w Pawii – kompozycja o charakterze wotywnym, nawiązująca do lokalnych tradycji kultu.
Cykl ten stanowi jedno z najważniejszych świadectw działalności malarskiej krakowskiego środowiska związanego z augustianami w XVII wieku. Obrazy były jednak w XIX wieku poddane nieudanej konserwacji (1852), która wpłynęła negatywnie na ich pierwotną kolorystykę i detale. W latach pięćdziesiątych XX wieku podjęto próby częściowej renowacji, mające na celu przywrócenie im dawnego charakteru.
Twórczość Zachariasza Dzwonowskiego wpisuje się w nurt malarstwa religijnego epoki kontrreformacji, kiedy sztuka pełniła funkcję dydaktyczną i propagującą idee Kościoła katolickiego. Jego prace, mimo późniejszych ingerencji konserwatorskich, pozostają ważnym elementem dziedzictwa artystycznego Krakowa XVII wieku oraz przykładem recepcji włoskich wzorców malarskich na gruncie polskim.
wybrane prace:
1931-1636 – cykl 8 wielkich olejnych obrazów ze scenami z życia oraz cudami św. Augustyna
kalendarium
1626 – zapisany w cechu krakowskim jako czeladnik
1629 – samodzielny majster
źródła:
Władysław Łuszczkiewicz, Kościół św. Katarzyny z klasztorem OO. Augustianów, Kraków 1898
Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna „Gutenberga”, Kraków 1924-1932
Tadeusz Dobrowolski, Sztuka Krakowa, Kraków 1950
Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2, D-G, Wrocław 1975
Katalog Zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, część IV, Kazimierz i Stradom, Kościoły i klasztory 1 pod redakcją Izabelli Rejduch-Samkowej i Jana Samka Warszawa 1987