Mirosław Dzielski

(14 listopada 1941 Bochnia – 15 października 1989 Bethesda, USA)

filozof, polityk 

rodzina

syn Wiesława (1916-1979), spółdzielcy, prezes Międzyzakładowej Spółdzielni Mieszkaniowej „Wspólnota” w Krakowie, i Zofii z domu Ledźwoń

25 września 1974 roku poślubił Marię Celinę (1942-2018) z domu Dąbrowską, primo voto Józefowicz, historyczkę i filolożkę klasyczną, z małżeństwa narodził się 21 VII 1977 syn Witold Dzielski, dyplomata, społecznik, autor powieści, dyrektor Biura Spraw Zagranicznych w Kancelarii Prezydenta RP A. Dudy.

biogram

           Dzieciństwo spędził w Bochni, a następnie wraz z rodziną przeniósł się do Krakowa, gdzie uczęszczał do V Liceum Ogólnokształcącego im. Augusta Witkowskiego. Podjął studia z fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, które ukończył obroną pracy magisterskiej przygotowanej pod kierunkiem prof. Jerzego Rayskiego w Katedrze Fizyki Teoretycznej. Jego rozprawa nosiła tytuł „Rozwiązywanie równań Einsteina dla pól statycznych”. Po studiach rozpoczął pracę w Zakładzie Filozofii Nauk Przyrodniczych Instytutu Filozofii UJ, stopniowo kierując swoje zainteresowania badawcze ku filozofii. Zajmował się analizą dzieł m.in. Isaaca Newtona, Immanuela Kanta i Gottfrieda Leibniza.

           W latach sześćdziesiątych, dzięki kontaktowi z prof. Zygmuntem Chylińskim, wszedł w krąg krakowskich intelektualistów spotykających się na seminariach i nieformalnych dyskusjach. W tym środowisku poznał m.in. Janusza Szpotańskiego, Pawła Kłoczowskiego, Miłowita Kunińskiego, o. Jacka Salija oraz Bronisława Łagowskiego.

           Jego pierwsze publikacje naukowe i eseje koncentrowały się na zagadnieniach z zakresu filozofii nauki i epistemologii. Widoczna była w nich fascynacja rozwojem nauk ścisłych oraz refleksja nad konsekwencjami tych odkryć dla humanistyki. Stopień doktora nauk filozoficznych uzyskał na podstawie rozprawy „Newtona i Leibniza koncepcja czasu i przestrzeni”, przygotowanej pod kierunkiem prof. Zdzisława Augustynka. W pracy tej wskazywał na możliwość wypracowania komplementarnej ontologii, która pozwoliłaby przekroczyć tradycyjną opozycję między materializmem a spirytualizmem.

           Kluczowym tekstem filozoficznym, a zarazem początkiem jego zaangażowanej publicystyki społeczno-politycznej, był artykuł „Wiara Sokratesa”, opublikowany w 1977 roku na łamach „Znaku” (nr 6). Postać Sokratesa traktował jako wzór mądrości i cnót obywatelskich. W jego interpretacji grecki filozof dawał przykład autentycznej religijności, opartej na dążeniu do poznania dobra i osobistym doświadczeniu duchowym. Już wtedy podkreślał, że prawdziwym sprawdzianem wiary są czyny, natomiast kwestie wyznania, poglądów czy obrzędów mają znaczenie drugorzędne.

           Publikował również w podziemnym piśmie „Merkuryusz Krakowski i Światowy”, ukazującym się poza oficjalnym, kontrolowanym przez cenzurę obiegiem. Założycielem periodyku był Robert Kaczmarek z AGH. Współpracowali z nim m.in. Jan Środoń i o. Jacek Andrzej Kłoczowski, a wokół pisma skupiało się środowisko duszpasterstwa dominikanów w Krakowie, w tym Henryk Woźniakowski i Danuta Suchorowska-Śliwińska. W swoich tekstach formułował wizję działalności politycznej jako budowania porozumienia między społeczeństwem a władzą – kompromisu, który stanowiłby fundament nowoczesnego państwa i odpowiedzialnej wspólnoty obywatelskiej.

           W działalność „Solidarności” zaangażował się jako doradca Komisji Robotniczej Hutników, współpracując m.in. z Haliną Bortnowską, Adamem Michnikiem, Janem Lityńskim i Krzysztofem Kozłowskim. Wspólnie ze Stefanem Jurczakiem, Marianem Kanią oraz Zdzisławem Wagnerem opracował „Program działania Komisji Robotniczej Hutników w dziedzinie społeczno-ekonomicznej”. Do czasu wprowadzenia stanu wojennego pracował w Sekcji Informacji Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Małopolska, współtworząc redakcję regionalnego pisma „Goniec Małopolski” oraz pełniąc funkcję rzecznika Zarządu. W tym okresie był także inicjatorem powołania na Uniwersytecie Jagiellońskim Klubu Inicjatyw Gospodarczych.

           Po ogłoszeniu stanu wojennego przez pewien czas się ukrywał. Następnie zaangażował się w działalność podziemnego pisma „13 grudnia”, które później ukazywało się pod nazwą „13. Pismo chrześcijańsko-liberalne” (numery 28–70), powszechnie znanego jako „Trzynastka”. Był jego głównym autorem i redaktorem. Brał udział w licznych panelach, spotkaniach i wykładach organizowanych przy parafiach, poruszając zagadnienia katolickiej nauki społecznej oraz nauczania społecznego Jana Pawła II.

           Działał w Klubie Myśli Politycznej „Dziekania”, powołanym z inicjatywy Stanisława Stommy, najpierw jako członek, a później jako wiceprezes. Klub skupiał różne środowiska opozycyjne, zwłaszcza o orientacji prawicowej, i stanowił forum debat nad wizją państwa, strategią opozycji, zasadami katolickiej nauki społecznej oraz ideą gospodarki rynkowej. Był również członkiem Rady Programowej Chrześcijańskich Uniwersytetów Robotniczych w Krakowie, których celem była praca u podstaw i zbliżenie inteligencji do środowisk robotniczych, a także zasiadał w Prymasowskiej Radzie Społecznej, propagując idee „rewolucji ducha” i historycznego kompromisu.

           Już na wczesnym etapie działalności zapowiadał utworzenie organizacji o charakterze praktycznym i lokalnym – Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego (KTP). Miało ono realizować konkretne projekty gospodarcze, a zarazem poprzez działalność ekonomiczną wspierać głęboką przemianę cywilizacyjną i społeczno-polityczną kraju. Wspólnie z Tadeuszem Syryjczykiem opracował koncepcję utworzenia w Krakowie Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Towarzystwo opiniowało także Program Realizacyjny Drugiego Etapu Reformy Gospodarczej, przyjęty uchwałą Sejmu PRL. Był ponadto współzałożycielem – obok Andrzeja Machalskiego i Andrzeja Sadowskiego – oraz pierwszym prezesem Akcji Gospodarczej, stowarzyszenia wspierającego powstawanie w całym kraju organizacji promujących idee wolnego rynku na wzór KTP.

           Brał udział w zebraniu założycielskim Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” i został jego członkiem. Nie uczestniczył jednak w obradach Okrągłego Stołu, ponieważ – z powodu choroby nowotworowej – przebywał dłuższy czas w Stanach Zjednoczonych na zaproszenie jednej z agencji informacyjnych. Tam przeszedł operację, poddany został chemioterapii i pozostawał w szpitalu.

           Otrzymał nagrodę im. prof. Wacława Wilczyńskiego przyznaną przez Radę Organizacji Polskich na Australijskim Terytorium Stołecznym. Był również inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania o kryptonimie „Rzecznicy”.

           Zmarł w rządowym szpitalu w Bethesda w stanie Maryland (USA). Jego imię noszą organizacje pozarządowe, m.in. Stowarzyszenie Centrum im. Mirosława Dzielskiego w Krakowie oraz Instytut Społeczeństwa Obywatelskiego Pro Publico Bono – Towarzystwo Naukowe im. Mirosława Dzielskiego. Pośmiertnie został odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitny wkład w przemiany demokratyczne w Polsce oraz za osiągnięcia w działalności zawodowej i społecznej służącej krajowi.

           Pochowany na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.

          Jego imieniem nazwano ulicę w Krakowie w III dzielnicy Prądnik Czerwony, na Olszy łączącą ul. Akacjową z ul. Sadzawki.

wybrane prace:

1975 – Newtona i Leibniza koncepcja czasu i przestrzeni

1980 – Nauka w poszukiwaniu sensu

1986 – Duch nadchodzącego czasu

1995 - Odrodzenie ducha – budowa wolności. Pisma zebrane

2007 - Bóg, wolność, własność

kalendarium

1959 - rozpoczął studia na kierunku fizyka na UJ

1966 – ukończył studia

1966 – w Zakładzie Filozofii Nauk Przyrodniczych Instytutu Filozofii UJ

1973 I - napisał list z prośbą o ułaskawienie skazanego na karę śmierci Jerzego Kowalczyka, który zdetonował materiał wybuchowy w auli Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu w noc poprzedzającą akademię z okazji święta SB i MO.

1975 - uzyskał stopień doktora

1978 III – 1989 X - rozpracowywany przez Służbę Bezpieczeństwa

1980 - doradca (ekspert) Komisji Robotniczej Hutników

1981 - w Sekcji Informacji Zarządu Regionu

1981 VI - inicjował powstanie Klubu Inicjatyw Gospodarczych na UJ

1981 VII - pełnił funkcję rzecznika Zarządu Regionu (formalnie – od października 1981 r.)

1984 - członek Klubu Myśli Politycznej Dziekania

1985-1986 - przeprowadzał wywiady z przedsiębiorcami w celach popularyzatorskich Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego (KTP)

1986 VI – członek Prymasowskiej Rady Społecznej

1987 IX 3 – rejestracja KTP

1988 IX – wiceprezes Dziekanii

1988 XII - współtwórca (wraz z Andrzejem Machalskim oraz Andrzejem Sadowskim) oraz pierwszy prezes Akcji Gospodarczej

1988 XII 18 - uczestnik zebrania założycielskiego i późniejszy członek Komitetu Obywatelskiego „S”

1989 I - wyjazd do USA w związku z chorobą nowotworową

1989 VI – laureat nagrody im. prof. Wacława Wilczyńskiego

1991 – jego imieniem nazwano ulicę w Krakowie

2007 V - odznaczony pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

źródła:

Adam Plichta, Mirosław Dzielski (1941-1989), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego pod redakcją Rafała Łatki T. 1 Warszawa 2020

Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000

F. Dąbrowski, Dzielski Mirosław, [w:] Wielka księga patriotów polskich, red. A. Nowak, K. Ożóg, L. Sosnowski, Kraków 2013

W. Żyszkiewicz, Mirosław Dzielski (1941–1989), [w:] Słownik dysydentów: czołowe postacie ruchów opozycyjnych w krajach komunistycznych w l.1956–1989, J. Kochanowski (red. nacz.), Warszawa 2007