Stanisława Dowgiałłówna
(1 stycznia 1865 – 26 listopada 1933 Kraków)
farmaceutka, działaczka społeczna
rodzina
z Inflant Polskich (dzisiejszej Łotwy), z rodziny ziemiańskiej
biogram
Jedna z trzech pierwszych, obok Janiny Kosmowskiej i Jadwigi Sikorskiej, studentek UJ.
Ukończyła gimnazjum żeńskie w Rydze, a następnie kontynuowała edukację na tajnym Uniwersytecie Latającym w Warszawie, który oferował kobietom kursy dokształcające na poziomie akademickim. Tam poznała Jadwigę Sikorską i zachęciła ją do podjęcia studiów farmaceutycznych, będących jej wielkim marzeniem. Wspólnie z nią oraz Janiną Kosmowską odbyła w Warszawie praktykę i kurs u magistra Alfonsa Bukowskiego, po którym wszystkie trzy zdały egzamin podapteczny. Egzamin ten umożliwiał podjęcie pracy w charakterze pomocnika aptekarskiego, a po trzech latach praktyki otwierał drogę do dwuletnich studiów uniwersyteckich, dających prawo do prowadzenia własnej apteki. Początkowo bezskutecznie poszukiwały miejsca praktyki. Ostatecznie, dzięki wsparciu znajomych, zostały przyjęte do apteki Iwańskiego w Krakowie. Pracowały jednak na zapleczu i nie mogły sporządzać leków, gdyż właściciel obawiał się, że obecność kobiet zniechęci klientów. Wbrew jego przewidywaniom apteka zyskała dzięki nim dużą popularność, co skłoniło go do dopuszczenia ich do pracy przy przygotowywaniu medykamentów. Mimo ich zaangażowania nie otrzymywały wynagrodzenia, gdyż właściciel miał świadomość, że trudno będzie im znaleźć zatrudnienie gdzie indziej. Gdy po zakończeniu stażu zamierzały odejść, aby podjąć dodatkowy kurs teoretyczny, próbował je zatrzymać, grożąc niewydaniem świadectwa praktyki.
Mimo solidnego przygotowania Uniwersytet Warszawski odmówił im przyjęcia na kurs przygotowujący do egzaminu prowizorskiego, będącego rosyjskim odpowiednikiem tytułu magistra, nakazując samodzielne uzupełnienie wiedzy. Wówczas znalazły się w gronie ponad sześćdziesięciu kobiet – niemal wszystkich pochodzących z Królestwa Polskiego – które z inicjatywy Kazimiery Bujwidowej rozpoczęły starania o dopuszczenie do studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim. Władze uczelni ostatecznie zgodziły się, w drodze wyjątku, dopuścić kobiety do zajęć akademickich i wybrały trzy kandydatki na próbę. Wśród nich znalazła się ona, obok Janiny Kosmowskiej i Jadwigi Sikorskiej. Przyjęto je w charakterze hospitantek, bez prawa do uzyskania dyplomu. Musiały ponadto uzyskiwać zgodę każdego wykładowcy na udział w zajęciach, a po każdym semestrze starać się o pozwolenie na kontynuowanie nauki. Wbrew obawom przed niechęcią środowiska akademickiego krakowscy studenci odnosili się do nich życzliwie. Trzy pionierki studiów kobiecych wzbudzały duże zainteresowanie mieszkańców miasta – rozpoznawano je w przestrzeni publicznej i fotografowano.
Po ukończeniu studiów nie uzyskały zgody na przystąpienie do egzaminów umożliwiających zdobycie dyplomu prowizora. Dowgiałłówna złożyła więc dokumenty na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego, gdzie zdała egzamin z wyróżnieniem, uzyskując stopień prowizora. Przez następne pięć lat prowadziła aptekę w Wielonach w Inflantach, jednocześnie propagując wśród ludności wiejskiej zasady higieny i rozwój kultury. Kolejny rok spędziła w Petersburgu, pracując w aptece Antoniny Leśniewskiej, po czym powróciła na dwa lata do Krakowa, gdzie zatrudniła się w drogerii swojej przyjaciółki Jadwigi Sikorskiej-Klemensiewiczowej. W tym okresie podjęła również naukę w Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Odziedziczyła rodzinny majątek położony w okolicach Rzeżycy w Inflantach i zarządzała nim samodzielnie, wprowadzając nowoczesne, oparte na wiedzy naukowej metody gospodarowania. Po rewolucji październikowej, wspólnie z miejscowym polskim ziemiaństwem, zaangażowała się w organizację Polskiej Macierzy Szkolnej, prowadzącej polskie szkoły w powiecie rzeżyckim, i została jej pierwszą prezes. Działała również w inflanckiej Radzie Polskiej, a po powstaniu państwa łotewskiego weszła w skład Komisji Oświatowej Ziemstwa Rzeżyckiego jako reprezentantka mniejszości polskiej. Współtworzyła struktury Związku Polaków w Łotwie i stanęła na czele tej organizacji jako jej pierwszy prezes. Z jej ramienia uczestniczyła jako delegatka w I Międzynarodowym Kongresie Mniejszości Narodowych w Genewie. Pełniła także funkcję dyrektorki państwowego polskiego gimnazjum w Rzeżycy, łącząc tę działalność z szeroką aktywnością społeczną.
Po przeprowadzeniu reformy rolnej i parcelacji jej majątku wyemigrowała do Krakowa, gdzie podjęła pracę jako taksatorka recept w Okręgowym Związku Kas Chorych. Na tym stanowisku pozostała aż do śmierci.
Pochowana na cmentarzu Rakowickim (kwatera GC, rząd zachodni, miejsce 4).
kalendarium
1980 – jesienią z Sikorską bez powodzenia szukały apteki, która gotowa by była przyjąć je na praktykę
1891-1893 – odbywała praktykę w aptece przy ul. Twardej 34
1894 X - została przyjęta na studia wraz z Kosmowską i Sikorską w charakterze hospitantki
1897 – ukończyła studia
1897 – pod koniec roku zdała egzamin na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego, uzyskując stopień prowizora z odznaczeniem
1897-1902 - prowadziła aptekę w Wielonach w Inflantach
1903 - pracowała w aptece Antoniny Leśniewskiej w Petersburgu
1904-1905 – pracowała w drogerii koleżanki, Jadwigi Sikorskiej-Klemensiewiczowej w Krakowie
1907 - przejęła rodzinny majątek pod Rzeżycą w Inflantach
1917 - organizuje wraz z okolicznym ziemiaństwem polskim "Polską Macierz Szkolną", której zostaje pierwszym prezesem
1918 XI – gdy powstaje państwo łotewskie, pracuje w komisji Oświatowej Ziemstwa Rzeżyckiego, jako przedstawicielka mniejszości polskiej
1922 - współtworzyła struktury Związku Polaków w Łotwie
1922-1923 – szefowa Związku Polaków w Łotwie
1925 - z ramienia Związku Polaków w Łotwie została polską delegatką na I Międzynarodowy Kongres Mniejszości Narodowych w Genewie
1925−1927 - dyrektor państwowej polskiej szkoły średniej w Rzeżycy
1927-1933 - pracowała jako taksatorka recept przy Okręgowym Związku Kas Chorych w Krakowie
źródła:
Tomasz Otocki, W Dyneburgu otwarto wystawę poświęconą stuleciu Związku Polaków na Łotwie, "Kurier Wileński", numer 36, (105) 10-16/09/2022
Jan Hulewicz, Walka kobiet polskich o dostęp na uniwersytety, 1936
Jadwiga z Sikorskich Klemensiewiczowa, Przebojem ku wiedzy, 1961
W. Roeske, Z perspektywy półwiecza. "Farmacja Polska", 1962, t. 18(4)
W. Roeske, Kobiety w polskiej farmacji od XVI wieku do czasów współczesnych. "Farmacja Polska", 1975, t. 31(11)
W. Głowacki, A. Wrzosek, Pierwsze dyplomowane farmaceutki w Polsce. "Archiwum Historii i Filozofii Medycyny", 1957, nr 20