Michał Ludwik Dobrowolski
(14 września 1853 Rzeszów – 5 lipca 1929 Kraków)
farmaceuta, przemysłowiec i publicysta
rodzina
syn Piotra, piekarza, i Marcjanny z domu Kańdzińska
poślubił:
1. Helena (1862-1893), z domu Wagner, mieli córkę Michalinę (1892-1894)
2. Julia (1867-1922) z domu Jordens, córka znanych obywateli Podgórza Karoliny i Emila Jordensów
dzieci: Mieczysław (1895-1944); Jadwiga (1897-1986), mąż Józef Koperski; Zofia (1901-1988); Kazimierz Jan (1902-1974), żona Stefania z domu Sołtys; Tadeusz Stanisław (Dziunek) (1904-1984), związany z Eugenią (Nusia) z domu Mathias; Stanisława Michalina (1906-1993), mąż Tadeusz Kański; Irena Łucja (1907-1992), mąż Adam Oczkowski; Maria Leonia (1910-1995)
biogram
Po ukończeniu gimnazjum w Rzeszowie podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie uzyskał tytuł magistra farmacji. Następnie zdobywał doświadczenie zawodowe w aptekach w Krakowie i Poznaniu, a także za granicą — w Sulzbach w Zagłębiu Saary, Paryżu, Londynie, Wiedniu oraz w zakładzie farmaceutycznym w Mediolanie. Łącznie spędził poza krajem dziesięć lat. W tym okresie współpracował z lwowskim „Czasopismem Towarzystwa Aptekarskiego”, do którego przesłał 74 artykuły o tematyce zawodowej i naukowej. Wiele z nich dotyczyło nowoczesnych metod produkcji oraz innowacji w dziedzinie farmacji. Zakres poruszanych zagadnień był bardzo szeroki — od specjalistycznych problemów, takich jak powlekanie pigułek przy użyciu kolodium, po praktyczne wskazówki życia codziennego, jak sposoby długotrwałego przechowywania cytryn.
Po zdobyciu wszechstronnej wiedzy i zapoznaniu się z najnowszymi rozwiązaniami organizacyjnymi oraz technologicznymi w rozwiniętych krajach Europy, osiadł w Krakowie. W czasie pracy za granicą biegle posługiwał się językiem niemieckim, francuskim, angielskim i włoskim, a także znał łacinę i grekę. Kontakty z czołowymi przedstawicielami nauk farmaceutycznych oraz obserwacja zagranicznych standardów znacząco wpłynęły na jego późniejszą działalność. Był znawcą ośmiu obowiązujących wówczas farmakopei — austriackiej, niemieckiej, francuskiej, brytyjskiej, holenderskiej, norweskiej, szwajcarskiej i amerykańskiej.
Za zgodą i przy wsparciu Komisji Przemysłowej Towarzystwa Lekarskiego założył w Nowej Wsi Narodowej przy ul. Kurniki 7 (obecnie okolice ul. Krowoderskiej w Krakowie) pierwszą w Galicji Krajową Fabrykę Opatrunków Chirurgicznych. Produkowano tam szeroki asortyment wyrobów, m.in. watę, gazę, jutę, katgut, karbonizowany jedwab, plastry, bandaże oraz tzw. opatrunki samarytańskie. Z czasem ofertę rozszerzono także o opatrunki ginekologiczne, opracowane we współpracy z lwowskim ginekologiem W. Bylickim.
Nieustannie zabiegał o podnoszenie standardu swoich wyrobów, rozbudowując zakład i unowocześniając park maszynowy. Produkty fabryki cieszyły się uznaniem — zdobywały nagrody na zjazdach i wystawach farmaceutycznych we Lwowie, Krakowie i Pradze, skutecznie rywalizując z wyrobami wiedeńskimi. Na międzynarodowej wystawie higienicznej w Pradze uhonorowano go złotym medalem za dotychczasową działalność i wysoką jakość produkcji.
Znakiem firmowym przedsiębiorstwa był czerwony krzyż z inicjałami M.L.D., umieszczany na etykietach. Po interwencji organizacji Czerwonego Krzyża zmieniono jednak barwę symbolu na złotą. Wraz z rozwojem zakładu kilkakrotnie zmieniały się jego nazwa i siedziba, lecz przez pół wieku pozostawał on jedyną tego typu wytwórnią w Małopolsce. Najpierw przeniesiono go do Podgórza przy ul. Kalwaryjskiej 18, następnie do własnego budynku na Krzemionkach, w pobliżu Kopca Krakusa, przy placu „Na Zbóju” 5 (później nr 8), przemianowanym na plac Lasoty (dzisiejszy adres: ul. Parkowa 11). Nowa siedziba była murowanym obiektem o powierzchni 1500 m², mieszczącym 28 przestronnych sal. Znajdowały się tam m.in. laboratorium badawcze oraz hale produkcyjne wyposażone w urządzenia do odtłuszczania i bielenia bawełny (blichownię), dziewięć zgrzeblarek do produkcji waty, trzeparki i wirówki. Pod koniec XIX wieku zakład zatrudniał około 20 osób, w tym czterech pracowników umysłowych. Odbiorcami wyrobów — waty i opatrunków — były szpitale i apteki w Galicji Zachodniej i Wschodniej.
Na początku lat 90. prowadził również hurtownię materiałów aptecznych oraz drogerię. Bez powodzenia próbował otworzyć filie przedsiębiorstwa we Lwowie i w Wiedniu. Produkcja stale rosła — w okresie największego rozwoju fabryka wytwarzała do 400 kg waty dziennie, co świadczy o imponującej skali działalności. Łączna wartość kapitału zakładów Dobrowolskiego szacowana była na 1–1,5 miliona koron. Po odzyskaniu niepodległości przedsiębiorstwo zaczęło podupadać i w okresie międzywojennym kilkakrotnie zmieniało nazwę oraz właścicieli. Oprócz podstawowego asortymentu zaczęto wówczas produkować także sól glauberską (krystaliczną i sztuczną) oraz boraks toaletowy.
Nie ograniczał się jedynie do pracy zawodowej — z dużym zaangażowaniem działał społecznie. Uczestniczył w pracach Gremium Aptekarzy Krakowskich, był członkiem korespondentem Towarzystwa Aptekarskiego we Lwowie oraz reprezentował polskie środowisko farmaceutyczne na Kongresie Farmaceutycznym w Londynie. Zasiadał w zarządzie Towarzystwa Obywatelskiego, pełnił funkcję radnego miasta Podgórza i należał do licznych organizacji społecznych. Był także dyrektorem wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Podgórzu. Aktywnie uczestniczył w życiu zawodowym farmaceutów krakowskich i lwowskich oraz współpracował z wybitnymi lekarzami swojej epoki.
Pochowany na cmentarzu Podgórskim (Nowym) (kwatera IX, rząd północny, miejsce 7).
Zakład cieszył się w Krakowie dużym uznaniem i rozpoznawalnością. Świadczy o tym choćby fakt, że został wspomniany w „Słówkach” Tadeusza Boya-Żeleńskiego. W końcowej części zbioru, zatytułowanej „Uzupełnienie”, znajduje się utwór „Pobudka Grunwaldzka”, będący żartobliwą formą reklamy ośmiu znanych krakowskich przedsiębiorstw. Każda zwrotka wiersza opatrzona jest bezpośrednim nawiązaniem promocyjnym do konkretnej firmy. Fragment odnoszący się do omawianego zakładu brzmi:
Naostrzyć mi miecze jak brzytwy
/następuje reklama zakładu szlifierskiego/
I ruszajcie śmiało do bitwy;
Chociaż który z was twarze we krwi własnej umaże
Dobrowolski nam dostarczy gratis bandaże.
Po tej zwrotce obwiedziona winietą widnieje właściwa reklama następującej treści:
DOBROWOLSKI – PODGÓRZE
poleca znakomite pasy przepuklinowe WITOŁD
wybrane prace:
1882 - Krótkie zestawienie własności i sposobów dochodzenia czystości leków obowiązkowych, które weszło w skład „Kalendarza do użytku farmaceutów i chemików”
Rzut oka na ważniejsze lekowzory Europy i Ameryki opublikowany na łamach czasopisma Towarzystwa Aptekarskiego
kalendarium
1873-1875 - studiował na UJ w Krakowie
1877-1878 - w Sulzbach w Zagłębiu Saary
1878–1879 i 1882-1883 - w Paryżu
1880-1882 - w Londynie
1881 - oficjalny delegat lwowskiego towarzystwa aptekarskiego na V międzynarodowy kongres farmaceutyczny w Londynie
1883–1884 – w Wiedniu
1884–1886 - w fabryce farmaceutycznej w Mediolanie
1886 - jesienią osiadł w Krakowie
1887 - założył w Nowej Wsi Narodowej pierwszą w Galicji Krajową Fabrykę Opatrunków Chirurgicznych
1887 – dwa miesiące po uruchomieniu na wystawie w Krakowie fabryka została nagrodzona wielkim medalem srebrnym ministerstwa handlu
1888 - na wystawie we Lwowie, Dobrowolskiego wyróżniono dyplomem za działalność publicystyczną, a produkty jego fabryki, ponownie medalem srebrnym
1891 - w Krakowie zakład ponownie został wyróżniony wielkim medalem srebrnym
1893 - członek zarządu Towarzystwa Obywatelskiego
1894 - we Lwowie zakład został wyróżniony medalem srebrnym
1894 - radny miejski miasta Podgórza
1894 – przeniósł swoją fabrykę i laboratorium produkcyjne z Nowej Wsi Narodowej do miasta Podgórza na ulicę Kalwaryjską 18
1896 – na wystawie higienicznej w Pradze fabryka waty i opatrunków chirurgicznych M.L. Dobrowolskiego została nagrodzona złotym medalem
1903/1904 - przenosi swój zakład produkcyjny do własnego obiektu na Krzemionkach
1909 - nabył w Wiedniu fabrykę “Erste pharmazeutische Produktionsgesellschaft” z zamiarem rozszerzenia produkcji środków opatrunkowych w Wiedniu i uruchomienia jej we Lwowie
1912 - dzienna produkcja waty w fabryce wzrosła do 400 kg
1913 - sprzedano obiekt w Wiedniu
1938 X 17 - przedsiębiorstwo uległo likwidacji
2020 V 24 - w dawnej lokalizacji „Fabryki Opakowań Chigienicznych i Waty”, przy ul. Parkowej 11 w Krakowie, odsłonięto tablicę poświęconą Ludwikowi Michałowi Dobrowolskiemu
źródła:
Bolesław Orłowski (red.), Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki, t. 1–4, Warszawa 2015
T. Kikta: Przemysł farmaceutyczny w Polsce (1828–1939), Warszawa 1972
Bartłomiej Sawicki: Michał Ludwik Dobrowolski a postęp farmacji na przełomie XIX i XX wieku, „Wiadomości Farmaceutyczne” 1929