Dobiesław z Kurozwęk

Dobiesław Kurozwęcki

(około 1320 – przed 28 sierpnia 1397)

rycerz, urzędnik, dyplomata 

rodzina

herbu Róża (Poraj) 

Jego ród pochodził z Czech, do jego znaczenia w Polsce doszło za panowania Władysława Łokietka. Według legendy jego protoplastą był Poraj, brat świętego Wojciecha

syn Zawiszy z Młynów, chorążego sandomierskiego, i nieznanej kasztelanki wiślickiej z rodu Odrowążów

poślubił nieznaną z imienia wnuczkę wojewody krakowskiego Piotra Bogorii Skotnickiego

potomstwo: Czestek z Kurozwęk (zmarł około 1352 r.); Zawisza z Kurozwęk (?1320-1382); Krzesław z Chodowa i Kurozwęk (?1330-1392), żona Małgorzata; Dorota z Kurozwęk (1340-około 1397), mąż Mikołaj Strzała; Mikołaj z Kurozwęk (archidiakon lubelski (od 1383)); Małgorzata z Kurozwęk (mąż Zbigniew Krzyżanowski z Oleśnicy). Jego wnukami byli m.in. Mikołaj z Michałowa, Jan z Oleśnicy, Dobiesław z Sienna i Zawisza Czerwony z Oleśnicy.

biogram

           W nagrodę za zasługi rycerskie Kazimierz Wielki nadał jego wsi Chodów prawo niemieckie. W kolejnych latach systematycznie awansował w strukturach urzędniczych, by u schyłku panowania Kazimierza objąć godność wojewody krakowskiego. Należał do grona najbliższych doradców monarchy — jego nazwisko widnieje m.in. wśród świadków aktu fundacyjnego Akademii Krakowskiej. Pozostawał w ścisłym otoczeniu Kazimierza Wielkiego, a następnie Ludwika Węgierskiego oraz sprawującej regencję jego matki, Elżbiety Łokietkówny.

           Po śmierci ostatniego Piasta, Kazimierza Wielkiego, doprowadził do unieważnienia części nadań królewskich, w tym przywilejów przyznanych Kaźkowi Słupskiemu. Był zdecydowanym zwolennikiem objęcia tronu przez Andegawenów. Po koronacji Ludwika oskarżył Janka z Czarnkowa — przeciwnika stronnictwa andegaweńskiego — o przywłaszczenie regaliów królewskich. Wraz z Elżbietą Łokietkówną uczestniczył w sądzie ziemskim w Poznaniu, który skazał Janka i pozbawił go urzędu podkanclerzego. Wspólnie z synami, Zawiszą i Krzesławem, stał na czele obozu popierającego sukcesję córek Ludwika Węgierskiego w Polsce. Był jednym z inicjatorów wydania przywileju koszyckiego. W Koszycach przełamał opór wielkopolskiej szlachty, sprzeciwiającej się uznaniu praw królewny Marii, zamykając bramy miasta aż do momentu złożenia jej hołdu.

           Wszedł w skład czteroosobowego kolegium rządzącego krajem w imieniu Ludwika Węgierskiego, obok kanclerza Jana Radlicy, Sędziwoja z Szubina i Domarata z Pierzchna. Obejmując kasztelanię krakowską — najwyższy urząd ziemski w Królestwie Polskim — osiągnął szczyt swojej kariery. Witał przybywającą do kraju królową Jadwigę, a dzięki jego stanowczej postawie z Wawelu usunięto jej narzeczonego, księcia Wilhelma Habsburga. Był także jednym z inicjatorów unii polsko-litewskiej oraz stał na czele wyprawy możnowładców polskich w celu odzyskania Rusi Czerwonej spod władzy węgierskiej.

           W latach dziewięćdziesiątych XIV wieku jego aktywność publiczna wyraźnie osłabła, zapewne z powodu podeszłego wieku. Na urzędzie kasztelana krakowskiego zastąpił go Jan z Tęczyna.

           W Kurozwękach wybudował drewniano-murowany zamek, siedzibę rodu Kurozwęckich.

kalendarium

1336 - otrzymał prawo niemieckie dla wsi Chodowa

1345-1351 - podstoli krakowski 

1351-1355 - podkomorzy sandomierski 

1355 lub 1356-1366 - kasztelan wiślicki 

1364 V 12 - jeden ze świadków wymieniony w akcie fundacyjnym Akademii Krakowskiej 

1368-1380 - wojewoda krakowski 

1370-1376 – współpracownik regentki Elżbiety Łokietkówny

1372 - wraz z Elżbietą Łokietkówną brał udział w Poznaniu w sądzie ziemskim, który skazał Janka z Czarnkowa i odebrał mu podkanclerstwo

1374 – jeden z inicjatorów wydania przez króla przywileju koszyckiego

1379 - w Koszycach złamał opór Wielkopolan

1380-1382 - wielkorządca Królestwa Polskiego 

1381 – kasztelan krakowski

1382-1384 - regent Królestwa Polskiego

1384 – latem witał przybywającą królową Jadwigę

1384 VIII – przyczynił się do przepędzenia z Wawelu księcia Wilhelma Habsburga

1387 - stał na czele wyprawy panów polskich w celu rewindykacji Rusi Czerwonej spod panowania węgierskiego

1395 X 12 – wzmiankowany ostatni raz

1397 VIII 28 - wspomniany jako zmarły

źródła:

Anna Strzelecka, Kurozwęcki Dobiesław (zm. 1397), [w:]Polski Słownik Biograficzny. T. 16: Kubacz Franciszek – Legatowicz Ignacy, Kraków 1971

Anna Klubówna, Królowa Jadwiga. Warszawa 1986

Jan Tęgowski, Krąg rodzinny Jarosława Bogorii [w:] Genealogia – polska elita polityczna na tle porównawczym, red. J. Wroniszewski, Toruń 1993

Robert Bubczyk, Kariera rodziny Kurozwęckich w XIV wieku, Warszawa 2022