Błażej Derey

(około 1587 – 12 maja 1666)

iluminator, skryptor, restaurator kodeksów iluminowanych 

rodzina

dominikanin, pochodził z Siewierza

biogram

           Śluby zakonne złożył w Krakowie. Większość sygnowanych przez niego dzieł przechowywana jest w krakowskim klasztorze dominikanów. Należą do nich m.in. antyfonarz przygotowany dla klasztoru w Przemyślu, mszał, graduały przeznaczone dla klasztoru sióstr dominikanek w Piotrkowie oraz psałterz, który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czartoryskich.

           Przez pewien czas przypisywano mu autorstwo Pieśni nabożnych, jednak współczesne badania wskazują, że odpowiadał jedynie za opracowanie skryptorskie, a nie za kompozycję utworów. Podobnie przedstawia się kwestia czterogłosowej Bogarodzicy oraz Antiphonarium de tempore et de sanctis – jego udział ograniczał się najpewniej do pracy pisarskiej.

           Bardziej ceniony jest o. Derey jako skryptor i miniaturzysta. W „Słowniku artystów polskich” została doceniona jego praca skryptorska i komponowanie miniatur w kancjonałach. Zdaniem autorki: Dekoracja malarska rękopisów Derey’a, obejmująca głównie bogato zdobione inicjały, jest ciekawym przykładem eklektyzmu, być może mającymi związek z jego pracami restauracyjnymi. W ornamentyce Derey’a występują przemieszane elementy, czerpane z iluminacji romańskiej a nawet aryjskiej oraz gotyckiej i renesansowej, brak natomiast cech sztuki baroku. Część inicjałów i dekoracji w tekście wykonana jest piórkiem, przy użyciu jedno- lub wielobarwnego tuszu. Prócz tego Derey stosował technikę gwaszową, operując często barwami złamanymi, z przewaga czerni, ze srebrzeniami lub złoceniami w tle. Twórczość iluminatorska Derey’a nie może być traktowana jako rezultat spóźnionego imitatorstwa, lecz stanowi zjawisko odrębne, o cechach indywidualnego stylu, zabarwionego manierystyczną fantazja.

           Tworzył przy użyciu wielobarwnego tuszu i pióra. W swoich pracach wykorzystywał także złocenia, srebrzenia oraz gwasz. Czerpał inspiracje z ornamentyki i form charakterystycznych dla sztuki romańskiej, gotyckiej oraz renesansowej.

wybrane prace:

1627 - antyfonarz wykonany dla klasztoru w Przemyślu 

1630 - mszał

1630 - Bogarodzica 

1632, 1633, 1635 - graduały dla klasztoru w Piotrkowie

1645 - Pieśni nabożne  

1655 - Antiphonarium de tempore et de sanctis 

1661 – psałterz

kalendarium

1616 – złożył śluby zakonne

1627 – otrzymał święcenia kapłańskie

1630 – kapelan Jana Bykowskiego, starosty sieradzkiego

źródła:

M. Łodyńska-Kosińska, Derey Błażej, [w:] Słownik artystów polskich, t. 2, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975

A. Chyliński, Słownik muzyków dawnej Polski, Kraków 1949

R. Świętochowski Tradycje muzyczne zakonu kaznodziejskiego, „Muzyka” 1963 nr 1-4

T. Maciejewski, wstęp do faksymilowego wydania Nabożnych pieśni, Warszawa 1977

Życie muzyczne w klasztorach dominikańskich w dawnej Rzeczpospolitej, red. A. Patalas, „Acta Musicologica Universitatis Cracoviensis” 31, Kraków 2016