Mikołaj Deńko

(29 listopada 1905 Besko – 14 kwietnia 1991 Kraków)

duchowny greckokatolicki 

rodzina

syn Jana i Rozalii z domu Proszc (Proć)

biogram

           Uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie zdał maturę w czasie przewrotu majowego; wśród jego kolegów klasowych byli m.in. Ludwik Bar, Stanisław Buczek, Bronisław Kocyłowski i Marian Strzelbicki. Po egzaminie dojrzałości wstąpił do Greckokatolickiego Seminarium Duchownego w Przemyślu, a następnie został skierowany na studia do Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie. Ukończył je z tytułem doktora filozofii oraz licencjatem z teologii. W Rzymie przyjął również święcenia kapłańskie i odprawił Mszę prymicyjną.

           Po powrocie do Przemyśla podjął wykłady w tamtejszym seminarium greckokatolickim oraz pełnił funkcję ojca duchownego alumnów. Został także archidiakonem kapituły przemyskiej. Okres okupacji spędził w Przemyślu.

           Wyjazd na leczenie do Krakowa uchronił go przed deportacją do USRR. W Krakowie wspierał ks. Stefana Graba w parafii greckokatolickiej przy kościele św. Norberta. Zdołał uniknąć aresztowania podczas akcji komunistycznych służb bezpieczeństwa, które urządziły w parafii tzw. „kocioł”. Przez kolejnych pięć lat ukrywał się, pełniąc posługę kapelana w żeńskich klasztorach rzymskokatolickich pod Warszawą, pozostając w kontakcie z duchowieństwem greckokatolickim.

            W końcu został zatrzymany, oskarżony o szpiegostwo i współpracę z UPA, a następnie skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na 12 lat więzienia, pięcioletnią utratę praw publicznych oraz konfiskatę mienia. W tym samym procesie sądzono również ojców bazylianów: Pawła Puszkarskiego i Pasywa Szewahę. Na mocy amnestii karę zmniejszono do ośmiu lat. Był więziony m.in. w Warszawie, Sztumie, Rawiczu i Wronkach.

           Po odzyskaniu wolności przez blisko rok leczył poważnie nadszarpnięte zdrowie. Następnie powrócił do Krakowa, gdzie podjął starania o reaktywację parafii greckokatolickiej, zakończone częściowym powodzeniem. Zamieszkał początkowo w klasztorze bonifratrów przy ul. Trynitarskiej 68, później w niewielkim pokoju w kompleksie klasztornym przy ul. Augustiańskiej. Przez 33 lata odprawiał nabożeństwa greckokatolickie w kaplicy św. Doroty w kościele św. Katarzyny. Mimo uciążliwych dolegliwości zdrowotnych nie przerywał posługi; co roku wyjeżdżał na leczenie, najczęściej do Szczawnicy, a w tym czasie zastępowali go inni duchowni. Po kilku latach rozpoczął także regularne, niedzielne nabożeństwa w Katowicach oraz okazjonalne wyjazdy duszpasterskie do parafii greckokatolickich w różnych częściach kraju.

kalendarium

1926 V 18 - zdał egzamin dojrzałości

1926 - po zdaniu matury wstąpił do Greckokatolickiego Seminarium Duchownego w Przemyślu, a następnie skierowany został na studia do Rzymu

1931 X 16 lub 18 – wyświęcony w Rzymie

1932-1946 – ojciec duchowny w Seminarium w Przemyślu

1939 - kanonik Greckokatolickiej Kapituły Przemyskiej

1945/1946 - wyjechał na leczenie do Krakowa

1947 V - uniknął aresztu i przez następne pięć lat ukrywał się

1947-1948 – kapelan sióstr Rodziny Maryi w Izabelinie koło Warszawy, następnie kapelan sióstr benedyktynek w Pruszkowie

1952 XII 19 - aresztowany

1953 XII 31 - skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy Warszawie 

1956 XI – zwolniony na mocy amnestii

1957 - powrócił do Krakowa

1957 XII 18 – uzyskał od kard. S. Wyszyńskiego dekret uprawniający go do odprawiania na terenie Krakowa nabożeństw w obrządku grecko katolickim

1958 X 17 - otrzymał zezwolenie na udzielanie chrztów, błogosławienie małżeństw i grzebanie zmarłych na terenie województwa krakowskiego i katowickiego

1958-1991 - odprawiał nabożeństwa greckokatolickie w Krakowie i Katowicach

1962 – przeprowadził się na ul. Augustiańską

źródła:

Deńko Mikołaj, [w:] Leksykon duchowieństwa represjonowanego w PRL w latach 1945-1989, Warszawa 2002

Problemy Ukraińców w Polsce po wysiedleńczej akcji "Wisła" 1947 roku, pod redakcją Włodzimierza Mokrego, Kraków 1997

Mariusz Ryńca, Grekokatolicy w Krakowie w latach 1945-1991 - Zarys Problematyki, „Nasza Przeszłość”, t. 100, 2003

R. Lubiniecki, Ksiądz mitrat Mikołaj Deńko, „Tygodnik Powszechny” 1991 nr 17