Rodzina Dembińskich
W dawnej Polsce funkcjonowały trzy szlacheckie rody noszące to samo nazwisko, lecz pieczętujące się różnymi herbami: Odrowąż, Rawicz i Nieczuja. Od średniowiecza były one silnie osadzone przede wszystkim w ziemi krakowskiej, sandomierskiej i lubelskiej.
Linia Dembińskich herbu Odrowąż wygasła pod koniec XVI wieku; jej najwybitniejszym przedstawicielem był Jakub z Dębna. Z kolei Dembińscy herbu Rawicz i herbu Nieczuja, powiązani ze sobą licznymi mariażami, w czasach I Rzeczypospolitej sprawowali wiele urzędów w województwie krakowskim i odgrywali istotną rolę także w dziejach samego Krakowa.
Dembińscy herbu Rawicz: należeli do nich m.in. Walenty (zm. 1584) – burgrabia i kasztelan krakowski, oraz Erazm (zm. 1613) – dziekan katedry krakowskiej i proboszcz kościoła św. Michała na Wawelu. Głośnym echem w całym kraju odbił się też skandal z 1612 roku: Dorota i Zofia, córki Kaspra oraz Maryny z Kopciów, zostały uprowadzone z klasztoru św. Agnieszki na Stradomiu przez A. Koniecpolskiego, a następnie kolejno przez niego poślubione; sprawa zakończyła się długotrwałym procesem. W późniejszym czasie w tym samym klasztorze przebywała Aleksandra, córka Samuela Andrzeja i Barbary z Provanów – zakonnica, która w 1670 roku była ksienią. Z kolei z klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu w 1664 roku porwano Elżbietę, córkę Stanisława i Anny z Krzeszowskich, a inna Elżbieta – córka Seweryna i Jadwigi z Pleszkowskich – była norbertanką i w 1645 roku objęła urząd ksieni tego zgromadzenia. Do Rawiczów zaliczano także Franciszka (zm. 1651), starostę nowokorczyńskiego; tradycja wiąże go z wydarzeniami z 1656 roku, choć W. Kochowski najpewniej przypisywał zasługi raczej jego synowi Janowi, staroście nowokorczyńskiemu w 1655 roku. W kolejnych pokoleniach pojawiają się m.in. Wojciech (ur. 1656, zm. po 1716) – chorąży zatorski i oświęcimski, oraz Franciszek (zm. 1776) – starosta wolbromski i jodłowski, żonaty od 1762 roku z Urszulą z Morsztynów (1746–1825).
Dembińscy herbu Nieczuja: wśród nich wymienia się Stanisława Konstantego (zm. 1644), syna Piotra i Barbary z Przyłęckich, który zginął w Bramie Floriańskiej, a także Józefa – doktora praw i protonotariusza apostolskiego. Do tej linii należał również Piotr (zm. 1735), właściciel m.in. Rajska, Soboniowic, Kosocic i Baryczy, oraz Ignacy (1753–1799, Kraków) – chorąży krakowski. W późniejszym okresie pojawia się Henryk (ur. 16 I 1791 w Strzałkowie koło Stopnicy, zm. 13 VI 1864 w Paryżu), uczestnik wojen napoleońskich.
źródła:
Kamil Szpunar, Dembińscy herbu Rawicz w XVIII wieku, Radom 2023
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 2, Kraków 1984
Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 1997
Polski Słownik Biograficzny, T. 5: Dąbrowski Jan Henryk – Dunin Piotr. Kraków 1939-1946
Posłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013
Świętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917
Volumina Legum, Petersburg 1859
Ferenc M., Dwór Zygmunta Augusta. Organizacja i ludzie, Oświęcim 2014
Tomczak A., Walenty Dembiński, kanclerz egzekucji (ok. 1504-1584), Toruń 1963
Maria Jadwiga Minakowska, Wielka genealogia Minakowskiej (Wielcy.pl), wydanie z 17.01.2023