Roman Dawidowski
(9 grudnia 1883 Kraków – 3 grudnia 1952 Kraków)
specjalista w zakresie górnictwa i hutnictwa
rodzina
syn urzędnika pocztowego
biogram
Szkołę powszechną ukończył w Podgórzu, po czym uczył się w V Gimnazjum, a następnie w II Gimnazjum Klasycznym im. św. Jacka w Krakowie, gdzie zdał maturę. Studia rozpoczął w Akademii Górniczej w Przybramie w środkowych Czechach, jednak po pierwszym egzaminie państwowym przeniósł się do Akademii Górniczej w Leoben w środkowej Austrii. Tam uzyskał dyplom inżyniera górniczego, a później także dyplom inżyniera hutnika. Po zakończeniu nauki pracował w przemyśle w różnych miejscach, m.in. w Neudech, Rothau koło Karlsbadu, Wiedniu, Boguminie, Lwowie oraz w Wieliczce.
Równolegle do pracy zawodowej w górnictwie solnym angażował się w organizację nowo powołanej Akademii Górniczej w Krakowie. Na przygotowanie wykładów i rozwój dydaktyki otrzymał stypendium Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które umożliwiło mu pobyt w Wiedniu i Zurychu oraz pracę w laboratoriach prof. H. Strachego i prof. Schläpfera.
Jako docent Akademii Górniczej otrzymał zadanie prowadzenia wykładów z techniki cieplnej, co można uznać za początek działalności Katedry Technologii Ciepła i Paliwa na Wydziale Hutniczym. Dawidowski był jej inicjatorem, a następnie wieloletnim kierownikiem.
Doktorat z nauk technicznych uzyskał w Technische Montanistische Hochschule Graz–Leoben. Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i deportowany do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Po powrocie do Krakowa prowadził zajęcia w średniej Państwowej Szkole Technicznej Górniczo-Hutniczo-Mierniczej, kierowanej przez W. Goetla, kształcącej przyszłych techników. Do czasu wyzwolenia pełnił również funkcję kierownika laboratorium techniki cieplnej w utworzonym przez okupanta Państwowym Zakładzie Badania Materiałów (Staatliche Technische Prüfanstalt) w Krakowie, przy ul. Krzemionki 11.
Po wyzwoleniu Krakowa zajął się organizacją działalności dydaktycznej i badawczej w Katedrze Technologii Ciepła i Paliwa Akademii Górniczej oraz prowadził zajęcia na nowo utworzonych wydziałach politechnicznych tej uczelni, które z czasem przekształciły się w samodzielną Politechnikę Krakowską. Równocześnie aktywnie włączał się w odbudowę i rozwój polskiego przemysłu górniczego, hutniczego i ceramicznego, działając jako doradca oraz ekspert w biurach projektowych. Był też współinicjatorem Towarzystwa Budowy Pieców i Urządzeń Hutniczych „IGNIS”, gdzie pod jego kierownictwem opracowano i wdrożono projekty nowatorskich, pionierskich rozwiązań w zakresie pieców przemysłowych.
Po zakończeniu wojny wszedł w skład komisji badającej zbrodnie hitlerowskie popełnione w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, a później występował jako biegły w procesie członków jego załogi. Był naukowcem wyjątkowo silnie związanym z praktyką przemysłową – aktywnie działał w organizacjach branżowych oraz w pracach komisji technicznych.
Pozostawił po sobie imponujący i niezwykle wartościowy dorobek naukowy, jednak równie istotne były idee, które propagował – to one wyznaczyły kierunki i metody badań wciąż aktualne także dziś. Był cenionym nauczycielem i wychowawcą wielu inżynierów; ci, podejmując pracę przy tworzeniu i rozbudowie polskiego przemysłu, rozwijali i kontynuowali jego dzieło. Opublikował 24 prace naukowe i uzyskał 9 patentów. Nadzorował ponadto przygotowanie kilkudziesięciu prac dyplomowych, a także opracował liczne instrukcje dotyczące ekonomiki spalania oraz usprawnień technologicznych. Nie wszystkie rezultaty swoich badań zdążył ogłosić drukiem – wiele z nich pozostawił w formie szkiców, planując dopracować je po przejściu na emeryturę.
Został pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXXV, rząd zachodni, miejsce 2).
W budynku B-4 , na pierwszym piętrze, znajduje się tablica poświęcona profesorowi Romanowi Dawidowskiemu.
Niemal 100 lat temu pisał: „Zupełnie słusznie w kulturalnych państwach powołują towarzystwa walki z dymem oprócz dość surowej ingerencji władz. W Anglii np. od XIV w. zwalcza się plagę dymu, a od 1843 roku istnieje ustawowa kara 5 funtów szterlingów za zadymie nie okolicy kominem fabrycznym lub lokomotywą. W Niemczech od 1890 roku Związek Inżynierów propaguje bezdymne spalanie, wyznacza wysokie nagrody za prace naukowe z tej dziedziny. W Czechach bardzo radykalnie zabrano się do zwalczania dymu, powołano osobny urząd kontrolny, a na opornych wyznaczono grzywnę 500 do 5000 KC. U nas wszczęły podobną akcję kopalnie Skarbofermu, jednak rozwoju tej akcji na razie nie słychać”.
Za Hieronimem Sieńskim: Był znanym kawalarzem, o dużym poczuciu humoru. Profesor egzaminował studentów wyłącznie w domu, późno po południu lub wieczorem, co sprzyjało profesorowi w kreowaniu dowcipów i wielu zabawnych sytuacji. Student zdaje egzamin, profesor przerywa, bo musi iść na kolację. Wchodzi do pokoju jadalnego, zostawiając drzwi otwarte. Po pewnym czasie słychać głos profesora: „Całe życie mi zatrułaś, teraz trujesz mi jeszcze żołądek”. Student przychodzi na egzamin. Drzwi otwiera profesorowa i mówi: „Męża nie ma, proszę przyjść jutro o godzinie x”. Student pojawia się na drugi dzień, profesor otwiera drzwi: „Czego pan sobie życzy?” – „Pani profesorowa kazała mi przyjść na egzamin”. Profesor odwraca się i woła w głąb mieszkania: „Zosiu, jakiś student do ciebie na egzamin”. Innym razem na egzamin przyszło kilku studentów. Profesor przeprasza, że musi wyjść na chwilkę. Studenci czekają w gabinecie kwadrans, pół godziny, godzinę. Wreszcie orientują się, że w mieszkaniu nie ma nikogo. Wyjść nie mogą, bo drzwi zamknięte na klucz. Przed godziną 23 zjawia się profesor i oznajmia: „Zapomniałem, że dzisiaj miałem iść z żoną do teatru”. Z końcem lat czterdziestych odbywał się proces inżyniera oskarżonego o to, że przekazał plany Huty „Kościuszko” brytyjskiemu wywiadowi. Komentarz Dawidowskiego brzmiał „Chyba to nie był agent brytyjskiego wywiadu, lecz British Muzeum”. Jedno z pytań egzaminacyjnych: „…na kominie stojącej na stacji lokomotywy usiadła mucha. Czy lokomotywa może ruszyć?” Odpowiedź winna brzmieć: „Nie może. Obecność muchy dowodzi, że nie rozpalono pod kotłem”.
wybrane prace:
1926 - Opór różnych gatunków węgla przy spalaniu na ruszcie
1932 – Technologia ciepła i paliwa
1937 - Schaubildiche Darstellung des Gaserzeugerbetriebes
kalendarium
1896–1900 - uczęszczał do V Gimnazjum
1903 – ukończył II Gimnazjum Klasycznego im. św. Jacka w Krakowie
1903 - rozpoczął edukację na Akademii Górniczej w Przybramie
1906 – w Akademii Górniczej w Leoben (środkowa Austria) otrzymał dyplom inżyniera górniczego
1907 – otrzymał dyplom inżyniera hutnika
1908 I 1 – rozpoczął pracę w Walcowni Blach Cienkich i Średnich oraz w Fabryce Pługów i Cynkowni Huty „Fryderyk” Trzynieckiego Towarzystwa Górniczo-Hutniczego na Śląsku Cieszyńskim
1910–1911 - kierownik walcowni angielskich blach cynkowych w Neudeck oraz Rothau koło Karlsbadu
1911 XII 1 – 1912 VI 15 - zatrudniony w firmie Johanna Hopfa w Wiedniu jako konstruktor maszyn specjalnych i górniczych
1912 – krótko był zarządcą przemysłowym Zakładu hr. Wilczka i ks. Starhemberga w Boguminie i Polskiej Lutyni
1912 XI 1 – 1915 X 10 - w departamencie salinarnym Krajowej Dyrekcji Skarbu we Lwowie, gdzie zajmował się zagadnieniem przebudowy palenisk opalanych ropą naftową na paleniska gazowe w salinach małopolskich
1918 XII 15 -1919 IV 1 - referent techniczny w wydziale górniczym Polskiej Komisji Rządzącej dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy w Krakowie
1919 V 15 – inżynier w Państwowej Żupie Solnej w Wieliczce
1919 - współpracował w organizacji nowo powstałej Akademii Górniczej w Krakowie
1921 X 1 – 1927 VIII 31 – naczelnik Państwowej Żupy Solnej
1920 VI 9 – otrzymał stypendium Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na przygotowanie wykładów i organizację dydaktyki
1920 VII 24 – otrzymał tytuł radcy górniczego
1921 - dzięki stypendium początkiem roku przebywał w Wiedniu i Zurychu w laboratoriach prof. H. Strachego i prof. Schläpfera
1921 X 21 – otrzymał tytuł starszego radcy górniczego
1922 II - jako docentowi AG powierzono mu wykłady z techniki cieplnej
1925 I 2 - kierownik Katedry Technologii Ciepła i Paliwa AG
1925 II 6 - swoje obowiązki wykonywał jako zastępca profesora
1925 X 9 - otrzymał nominację na nadzwyczajnego profesora kontraktowego
1927–1939 - członek Komisji Bibliotecznej Biblioteki AG
1931 - uzyskał patent nr 18084 „Sposób wyrobu pełnowartościowego żeliwa w żeliwiaku pracującym na koksie miękkim”
1932 - Akademia Górnicza w Leoben przyznała mu tytuł Doktora honoris causa
1932 II 4 - profesor nadzwyczajny
1933–1939 - pełnił obowiązki prorektora AG
1935 VII 13 – uzyskał stopień doktora nauk technicznych w Technische Montanistiche Hochschule Graz-Leoben.
1935 IX 27 - mianowany profesorem zwyczajnym.
1939 XI 6 - aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen
1940 II – zwolniony z obozu
1940-1945 - uczył w średniej Państwowej Szkole Technicznej Górniczo-Hutniczo-Mierniczej
1942 VII 1 - kierownik laboratorium techniki cieplnej w Państwowym Zakładzie Badania Materiałów (Staatliche Technische Prüfanstalt)
1945 II 1 - organizował pracę dydaktyczną i naukową w Katedrze Technologii Ciepła i Paliwa AG oraz prowadził zajęcia dydaktyczne w nowo powstałych wydziałach politechnicznych AG
1983 XII 12 - zorganizowano sympozjum naukowe z okazji setnej rocznicy jego urodzin
źródła:
Stanisław Łoza Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938
Księga wychowanków i wychowawców Akademii Górniczej w Krakowie (1919-1949). Oprac. J. Sulima-Samujłło. Kraków 1979
Hieronim Sieński. Profesor Roman Dawidowski. „Biuletyn AGH”, nr. 72, Kraków 2013
Wojciech Gawroński "Słownik Biograficzny Wieliczan", Wieliczka 2008
"Życiorysy profesorów i asystentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (1919-1964)" [w:] Zeszyty Naukowe. Akademia Górniczo- Hutnicza w Krakowie nr 41, zeszyt specjalny 4 wyd. Kraków 1965
Profesor Roman Dawidowski. Zeszyty Naukowe AGH ; nr 3. [Seria] Metalurgia i Odlewnictwo, z. 2, 1954