Bolesław Drobner
pseudonimy: Jan Okoński, Doktor, Jan Dębczak
(28 czerwca 1883 Kraków - 21 marca 1968 Kraków)
działacz socjalistyczny, chemik
rodzina
z krakowskiej rodziny mieszczańskiej (spolonizowanej rodziny żydowskiej)
syn Abrahama Romana (1843-1913), drukarza, i Anny (1849-1916) z Fieschlerów, powstańczej sanitariuszki
Bolesław Drobner (1883-1968)
30 kwietnia 1908 roku poślubił: Luba z domu Hirszowicz (1884–1965)
dzieci: Dorota Irena (1909-1941); Mieczysław (1912–1986), profesor sztuk muzycznych, żona Gnendla Herszkowicz
biogram
Po ukończeniu III Gimnazjum im. Jana Sobieskiego w Krakowie podjął studia na politechnikach w Berlinie, Lwowie i Zurychu, a następnie na uniwersytecie we Fryburgu, gdzie uzyskał stopień doktora chemii. W czasie studiów zaangażował się w działalność polityczną – należał do Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego oraz do Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarii. Był także redaktorem odpowiedzialnym organu wewnętrznej opozycji SDKPiL „Solidarność Robotnicza”.
Podczas I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich, jednak wkrótce został wcielony do armii austro-węgierskiej. W okresie międzywojennym opowiadał się za współpracą z ruchem komunistycznym. Za organizowanie i udział w strajkach, wiecach i demonstracjach był wielokrotnie aresztowany i więziony.
Po wybuchu II wojny światowej schronił się we Lwowie, gdzie został zatrzymany przez władze radzieckie i deportowany w głąb ZSRR, m.in. do Bieriegajewa nad Oceanem Lodowatym oraz do Czeboksar. Po odzyskaniu wolności związał się z polskim ruchem komunistycznym i wszedł w skład Zarządu Głównego Związku Patriotów Polskich. Po powrocie do kraju objął w Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego kierownictwo resortu pracy, opieki społecznej i zdrowia. W Lublinie uczestniczył w odbudowie Polskiej Partii Socjalistycznej, zostając przewodniczącym jej Rady Naczelnej, a następnie jej wiceprzewodniczącym.
Przez krótki czas pełnił funkcję pierwszego prezydenta Wrocławia, mianowanego jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej do miasta. Faktyczne sprawowanie urzędu mógł rozpocząć dopiero po kapitulacji twierdzy Festung Breslau. Odegrał istotną rolę w organizowaniu polskiej administracji i opowiadał się za nadaniem Wrocławiowi statusu miasta wydzielonego. Dążył również do stworzenia systemu gospodarczego eliminującego obieg pieniądza, określanego mianem tzw. republiki drobnerowskiej, co stało się jedną z głównych przyczyn jego odwołania z urzędu.
Angażował się także w działalność Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego oraz sprawował mandat poselski do Krajowej Rady Narodowej, Sejmu Ustawodawczego i Sejmu PRL przez cztery kolejne kadencje. W swojej działalności politycznej postulował odbudowę suwerenności państwowej, wystąpienie Polski z Układu Warszawskiego, demokratyzację życia publicznego oraz reformy społeczno-ustrojowe. Domagał się również równouprawnienia Polskiej Partii Socjalistycznej wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jego niezależne poglądy doprowadziły do usunięcia go z funkcji partyjnych.
Na krótko powrócił do czynnego życia politycznego po wydarzeniach Października 1956 roku, obejmując stanowisko I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie. W tym okresie szczególnie zasłużył się dla rozwoju kulturalnego miasta. Z jego inicjatywy powstał Społeczny Fundusz Ochrony Zabytków Krakowa, utworzono Krakowski Dom Kultury, Muzeum Etnograficzne otrzymało nową siedzibę, a Biuro Wystaw Artystycznych zyskało nowy pawilon wystawowy. Był także zaprzyjaźniony z „Piwnicą pod Baranami” i przyczynił się do jej otwarcia oraz wsparł ją w pierwszych latach działalności.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim (kwatera LXVII, rząd południowy 2, miejsce 1).
wybrane publikacje:
1945 - Drogowskazy
1962 - Moje cztery procesy
1967 - Bezustanna walka 1962-1967 t. 1-3
kalendarium
1898-1919 – członek Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego
1901 – Politechnika Berlińska Wydział Elektryczny
1902 – Politechnika Lwowska Wydział Budownictwa Wodnego
1902–1913 - członek Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS – Proletariat
1903 – Politechnika Zurychska Wydział Chemiczny
1904 – Uniwersytet Zurychski Wydział Chemiczny
1905 - Uniwersytet Fryburski Wydział Chemiczny
1906 I 13 – obronił doktorat na uniwersytecie we Fryburgu
1914 VIII – wstąpił do Legionów
1915–1918 – w armii austriackiej
1918-1936 – dyrektor w Spółce dla przemysłu chemicznego i medycznego
1919–1922 - członek PPS
1921 XII 11 – ukazał się pierwszy numer „Głosu Niezależnych Socjalistów” pisma przez niego redagowanego
1922 – był współzałożycielem i jednym z przywódców Partii Niezależnych Socjalistów (od 1924 Niezależnej Socjalistycznej Partii Pracy)
1922 V 4-12 – odbył się proces Drobnera i jego towarzyszy oskarżonych o zdradę stanu, ława przysięgłych wydała werdykt uniewinniający
1922-1928 – pełnił funkcję przewodniczącego Centralnego Komitetu Wykonawczego
1923–1928 – zasiadał w egzekutywie Socjalistycznej Międzynarodówki Socjalistycznej
1928-1936 - ponownie działał w PPS, członek Rady Naczelnej
1932 III 16 – aresztowany po krakowskim strajku generalnym za wygłoszenie przemówienia
1933-1938 – członek Rady Miejskiej z ramienia Socjalistycznej Listy Robotniczej
1936 IX 17 – aresztowany za uprawianie propagandy komunistycznej
1936 - za wyjazd do ZSRR bez zgody władz PPS usunięty z partii
1938 IV 1 – za szerzenie haseł komunistycznych został skazany na 3 lata więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich na 4 lata
1939 - dyrektor w Towarzystwo Eksploatacji Sól Potasowych w Kałuszu
1939 IX – schronił się we Lwowie
1940 VI – aresztowany przez NKWD
1940-1942 – na Syberii
1941 – przeniesiony z Bieriegajewa do Czeboksar
1941-1942 - kierownik laboratorium w zarządzie aptek w Czeboksarach
1943-1944 – pełnił funkcję członka Zarządu Głównego Związku Patriotów Polskich
1944 - powrócił do Polski
1944 VII – przybył do Lublina, został wybrany przewodniczącym Rady Naczelnej PPS
1944 IX – 1945 II - przewodniczący Tymczasowej Rady Naczelnej PPS
1944-1947 – poseł do Krajowej Rady Narodowej
1945 I 20 – przybył do Krakowa
1945 III 14 – 1945 VI – pierwszy powojenny prezydent Wrocławia
1945 VII – 1947 XII – wiceprzewodniczący Rady Naczelnej PPS
1947-1968 - poseł na Sejm I – IV kadencji
1948 XII 15 – członek PZPR
1952-1956 – zastępca rektora UJ ds. administracyjnych, zastępca kierownika Wydziału Propagandy KW PZPR w Krakowie
1953 – odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy
1955 – doprowadził do powstania Społecznego Funduszu Ochrony Zabytków Krakowa
1956 X – 1957 II 14 - I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie
1960 - otrzymał od władz Krakowa Berło Włodarza na Polu Kultury
1964 - otrzymał nagrodę tygodnika „Polityka” w dziedzinie najnowszej historii Polski za książkę Bezustanna walka
1991 – uchwałą Rady miasta Krakowa zniesiono nazwę jego imieniem części bulwarów wiślanych
źródła:
Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2001
Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego t. 1, Warszawa 1978
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Kronika Krakowa, Warszawa 1996
Jacek Olczyk, Życie literackie w Krakowie, Kraków 2016
Czesław Brzoza, Kraków między wojnami, Kraków 1998