Józef Grzegorz Chłopicki
(14 marca 1771 Kapustyn koło Zasławia, Wołyń – 30 września 1854 Kraków)
wojskowy, generał, dyktator powstania listopadowego
rodzina
herbu Nieczuja
syn Franciszka, cześnika bracławskiego i Marianny z Lenkiewiczów
Wojciech Stattler, portret gen. Józefa Chłopickiego, około 1831 rok
młodszy brat Andrzeja, niewidomego zakonnika walczącego kiedyś w konfederacji barskiej
biogram
Był uczestnikiem wojny polsko-rosyjskiej i powstania kościuszkowskiego, służył w Legionach Polskich, dowodził Legią Nadwiślańską, uczestniczył w wyprawie napoleońskiej na Moskwę. Za zasługi został awansowany na generała brygady. Otrzymał oficerską Legię Honorową, włoski Krzyż Korony Żelaznej, Komandorski Krzyż Virtuti Militari. Napoleon mianował go także baronem Cesarstwa Francuskiego i otrzymał wiele donacji pieniężnych, w sumie na kwotę 12 000 franków. Wystąpił z wojska wskutek konfliktu z wielkim księciem Konstantym.
W okresie powstania listopadowego, początkowo dowodził oddziałami polskimi w Warszawie, następnie został naczelnikiem całych sił zbrojnych. Ogłosił się dyktatorem, jednak był zwolennikiem rokowań z carem, przeciwnikiem działań zbrojnych, wstrzymywał przygotowania wojenne. Zrzekł się dyktatury, lecz faktycznie nadal dowodził wojskami. Wsławił się w bitwie pod Olszynką Grochowską, w czasie której został ciężko ranny w nogi.
Po upadku powstania wyjechał do Krakowa, gdzie mieszkał do końca życia. Zamieszkał najpierw w dworku Piotra Umińskiego – dziś w tym miejscu na rogu ul. Westerplatte i ul. Kopernika stoi Dom Turysty. Potem mieszkał w Rynku Głównym i przy ul. Floriańskiej. Nie uczestniczył w życiu politycznym Rzeczypospolitej Krakowskiej.
Biskup Ludwik Łętowski mówił o nim: Był to generał francuski, ale nie człowiek na naczelnika powstania narodowego. Nie wierzył, aby można pobić Moskali (…), z władzą w ręku szamotał się tylko i po chwili ją złożył.
Po jego śmierci odbyło się w kościele Mariackim uroczyste nabożeństwo żałobne, odprawione przez biskupa Łętowskiego, z udziałem tłumu Krakowian. Następnie trumnę przewieziono furmanką do Krzeszowic i pochowano w grobowcu Potockich, z których rodziną żył w przyjaźni.
Jego nazwisko zostało wyryte na Łuku Triumfalnym w Paryżu, jedna z ulic na Pradze Południe nosi jego imię. Jego imieniem nazwano ulicę w dzielnicy II Grzegórzki, na fasadzie kamienicy przy Rynku Głównym 38, w której zmarł, wmurowano ufundowaną przez miasto w 100. rocznicę powstania listopadowego, zaprojektowaną przez dra Adama Chmiela tablicę pamiątkową: W tym domu mieszkał i umarł dnia 30 września 1854 r. Józef Chłopicki, Generał Wojsk Polskich, Wódz i Dyktator w walce o niepodległość Polski w roku 1831.
kalendarium
1785 X - rozpoczął służbę wojskową wstępując jako kadet do pułku piechoty Kaliksta Popnińskiego
1788 - opuścił służbę polską i zaciągnął się do armii rosyjskiej walczącej z Turcją
1790 - powrócił do armii polskiej i uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej w obronie konstytucji 3 maja (między innymi brał udział w bitwie pod Boruszkowcami i Zieleńcami)
1793 V - wraz z większością załogi Kamieńca Podolskiego wstąpił do armii rosyjskiej
1794 - na wieść o insurekcji kościuszkowskiej przedostał się do Galicji, a stamtąd pod koniec powstania dotarł do Warszawy
1794 X - awansował na kapitana
1797 - wiosną zaciągnął się do Legionów Polskich we Włoszech
1798 IX - awansował na majora
1799 - został awansowany na szefa batalionu przez samego Dąbrowskiego
1801 - brał udział w oblężeniu Mantui
1803 - walczył z partyzantami na południu Włoch
1805 - walczył na północy Włoch, wyróżnił się pod Castel Franco, gdzie dowodzony przez niego II batalion Legii Dąbrowskiego, odparł dwie szarże kirasjerów
1806 - wyruszył z częścią swoich sił na Śląsk
1807 - współorganizował Legię Polsko-Włoską, przemianowaną następnie na Legię Nadwiślańską
1808 VI 15 - wziął udział w pierwszym oblężeniu Saragossy przez wojska napoleońskie
1808 XI - objął dowództwo Legii w randze pułkownika
1808 - dowodził w bitwie pod Epilą
1809 II 21 - uczestniczył w zdobyciu Saragossy po długotrwałym oblężeniu i wyjątkowo krwawych i zaciekłych walkach
1809 VII - mianowany przez Napoleona na stopień generała brygady
1812 - razem z Legią Nadwiślańską powrócił do Polski, by wziąć udział w wojnie przeciwko Rosji, został ranny w bitwie pod Borodino - leczył się do grudnia 1813 roku
1814 - po upadku cesarza Napoleona wstąpił do Wojska Polskiego formowanego pod patronatem cara Aleksandra I
1814 V - otrzymał stopień generała dywizji
1815 – odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy
1815 - pod koniec roku otrzymał dowództwo 1. Dywizji Piechoty
1818 X - w wyniku kłótni z Księciem Konstantym podał się do dymisji
1830 XI 29/30 - przebywając w teatrze, Chłopicki odmówił dołączenia do polskich powstańców
1830 XII 3 - przyjął funkcję wodza naczelnego
1830 XII 5 - ogłosił się dyktatorem
1830 XII 18 - podał się do dymisji
1830 XII 20 - ponownie przyjął władzę dyktatorska
1831 I 17 - złożył rezygnację z dyktatury
1831 II 19 - walczył pod Wawrem
1831 II 22 - został mianowany dowódcą wojsk pierwszej linii
1831 II 25 - wsławił się w bitwie pod Grochowem, został ciężko ranny i parę dni później opuścił Warszawę
1831 III 10 - przyjechał do Krakowa i został tu na stałe
1832 – przyjęty przez Senat w poczet obywateli Rzeczypospolitej Krakowskiej
1849 - nie skorzystał z amnestii Mikołaja I i odrzucił propozycję powrotu do Królestwa Polskiego
1850 - mieszkał jakiś czas przy ulicy Floriańskiej 33
1853 - mieszkał w Rynku Głównym pod numerem 13, a następnie 38
1854 X 1 – po południu odbyło się wyprowadzenie zwłok do kościoła Mariackiego, egzekwie odprawił biskup Ludwik Łętowski, wieczorem wóz z trumną, odprowadzany przez tłumy krakowian, odjechał do Krzeszowic
1854 X 2 - w Krzeszowicach odbył się pogrzeb poprzedzony uroczystym nabożeństwem w nowo wystawionym kościele parafialnym
1928 - jego imię otrzymała ulica w dzielnicy Grzegórzki, łączy ulicę Bohdana Zaleskiego z aleją Władysława Beliny-Prażmowskiego
1930 – na kamienicy nr 38 umieszczono pamiątkową tablicę projektu A. Chmiela
1963 X 13 - zwłoki generała przeniesiono do nowej cmentarnej kaplicy ufundowanej przez Zofię hr. Potocką
źródła
Marian Brandys, Koniec świata szwoleżerów, Warszawa 1974
Stanisław Szenic: Generał Józef Chłopicki 1771-1854, Warszawa 1071
Henryk Żaliński, Stracone szanse, Warszawa 1982
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Czesław Brzoza, Kraków między wojnami, Kraków 1998
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 3, Kraków 1979
Kronika Krakowa, Warszawa 1996