Marian Dominik Czuchnowski
(22 maja 1909 Polna koło Grybowa – 9 stycznia 1991 Saint Leonard-on-Sea, Wielka Brytania)
poeta, prozaik, publicysta
rodzina
syn Stanisława, agronoma i działacza Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL), i Kunegundy z Bałuszyńskich, córki średniorolnego gospodarza
24 czerwca 1939 roku poślubił Stefanię Rec z Łużnej
biogram
W czasie I wojny światowej uczęszczał do szkoły powszechnej w Nawojowej i Łużnej, następnie ukończył siedem klas w Gimnazjum im. Jana Długosza przy ul. Długosza 5 w Nowym Sączu. Już wtedy zaczął publikować swoje pierwsze wiersze i często kontrowersyjne artykuły (Krzyk o krzyk wieku i Noc) we współredagowanym przez siebie dwutygodniku młodzieży szkolnej „Lot”. Za jeden z artykułów został usunięty z tego gimnazjum. Za zgodą kuratora zdawał maturę w Gimnazjum im. Marcina Kromera w Gorlicach.
Rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Wydziale Filozoficznym UJ, pracując jednocześnie jako dziennikarz w „Głosie Narodu”, który był dziennikiem antyżydowskim (co było o tyle dziwne, że miał kolegów Żydów), publikował w „Gazecie Literackiej”, a później w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”. W okresie studiów na UJ mieszkał w kamienicy przy ul. Strzeleckiej 19.
W okresie międzywojennym był związany z radykalnym ruchem ludowym i robotniczym, przez co był wielokrotnie aresztowany (między innymi trzykrotnie był osadzany w gorlickim więzieniu i trzy- albo czterokrotnie w Jaśle), jego utwory konfiskowano. Brał udział w redagowaniu kilku radykalnych czasopism, działał w Towarzystwie Uniwersytetów Robotniczych (TUR), dzięki czemu cieszył się dużymi wpływami pośród młodzieży.
Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany przez Rosjan na wschodzie Polski. Oskarżono go o szpiegostwo i po przesłuchaniach osadzono go najpierw w Lesku, potem we lwowskich Brygidkach, a następnie w więzieniu odeskim i Charkowie, został skazany na pięć lat łagrów, zamienionych na karę śmierci. Zachorował na tyfus i znalazł się w szpitalu w Taszkiencie, gdzie doczekał amnestii. Wstąpił do armii gen. Andersa, wraz z nią dostał się na Bliski Wschód, później został przeniesiony do służby cywilnej. W Jerozolimie redagował dziennik „Gazeta Polska”, w Tel-Awiwie zaś dwutygodnik literacki „W drodze”, prowadzony przez Wiktora Weintrauba.
Pod koniec wojny zamieszkał na stałe w Londynie, gdzie zarabiał na życie pracując fizycznie w wielu zawodach (pracował między innymi jako pomocnik kucharza, pomywacz, kelner, barman, robotnik budowlany). Równocześnie kontynuował twórczość literacką, a swoje wiersze, artykuły, szkice literackie drukował w emigracyjnych czasopismach, a także w paryskiej „Kulturze”. Po wojnie zrezygnował z lewicowości, w jego utworach znalazły odbicie tragiczne doświadczenia wyniesione z sowieckich łagrów.
Kraków nazwał jego imieniem ulicę w X dzielnicy Swoszowice, w Lusinie, będącą przecznicą ulicy Maksymiliana Nowickiego
wybrane prace:
1930 - Poranek goryczy
1931 - Kobiety i konie. Listy do Jana Artura Rimbauda
1932 – poemat Reporter róż
1933 – Tak
1934 - poemat Trudny życiorys
1936 - poemat Powódź i śmierć
1937 - Cynk
1938 - Pieniądz
1945 – wspomnienia wojenne Cofnięty czas
1945 - Z Moskwy do … Moskwy
1946 - Pożegnanie jeńca
1951 - Tyfus, teraz słowiki
1952 - Rozłupany przez perłę
1954 - Dama w jedwabnym płaszczu deszczowym
1956 – powieść Pierścień i zamieć
1958 - Srebrna ostroga
1966 - Czarna koronka
kalendarium
1918-1939 – mieszkał w Łużnej
1920 – przyjęty do gimnazjum w Nowym Sączu
1920 – zdał z odznaczeniem maturę w Gorlicach
1928-1931 – sekretarz Koła Literacko-Artystycznego Litart
1930-1938 – współpracował z prasą chłopską
1933 – wiceprezes Litart
1930 – debiutował zbiorkiem poetyckim Poranek goryczy
1930–1938 – współpracował z prasą chłopską
1931–1933 – współpracował z grupą poetów Krakowskiej Awangardy
1934–1936 – współredaktor czasopism „Wieś-Jej Pieśń” i „Nowa Wieś”
1934, 1935 – brał udział w zjazdach pisarzy chłopskich w Krakowie
1936 – przemawiał w czasie manifestacji robotniczo–chłopskiej w Gorlicach, na którą go wprost z więzienia, przynieśli na ramionach członkowie TUR
1939 X 28 – aresztowany podczas próby przekroczenia Sanu
1940 VI – w Moskwie skazany na pięć lat łagrów, zamienionych na karę śmierci
1941 – zwolniony na mocy tzw. amnestii wstąpił do armii gen. Andersa
1943 – przeniesiony do służby cywilnej
1944 – zamieszkał na stałe w Londynie
1956 - otrzymał nagrodę Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie
1962 – uhonorowany nagrodą im. T. Sułkowskiego
1973 – otrzymał nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego
1996 – Kraków nazwał ulicę jego imieniem <b>
źródła:
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000
Michał Czartoryski: Na końcu włoskiego buta, Kraków 1986
Janusz Kryszak, Paweł Tański, Marian Czuchnowski – kronikarz emigracyjnej codzienności, Toruń 2002
Ewa Zamorska-Przyłuska, Przewodnik literacki po Krakowie i województwie małopolskim, Kraków 2010
Jacek Olczyk, Życie literackie w Krakowie, Kraków 2016