Zofia Czeska
(1584 – 17 kwietnia 1650 Kraków)
zakonnica, błogosławiona
rodzina
córka Mateusza Maciejowskiego, dziedzica Budziszowic, i Katarzyny z domu Lubowieckiej, pochodzących ze średnio zamożnej szlachty sandomierskiej, posiadali dobra w okolicach Krakowa, a także dwie kamienice przy ul. Szpitalnej w Krakowie
mieli pięciu synów i cztery córki, Zofia była trzecim w kolejności dzieckiem, postulatorka procesu beatyfikacyjnego, s. Renata Gąsior nie wyklucza, że urodziła się w Krakowie, bo rodzina Maciejowskich miała tu kamienice, więc jej członkowie mogli tu dłużej przebywać
mając 16 lat, wyszła za mąż za Jana Czeskiego, dziedzica wsi Czechy, wniosła mu w posagu 6 tysięcy florenów, sumę trzykrotnie wyższą od przeciętnej, przyjęła nazwisko męża, małżeństwo to trwało zaledwie 6 lat, została bezdzietną wdową
młoda wdowa, została porwana przez Hermolausa Gładysza, dziedzica Stróż i Polnej, nie wyszła powtórnie za mąż, żoną porywacza została jej młodsza siostra, Anna
biogram
Po śmierci męża pomagała swemu owdowiałemu ojcu w wychowywaniu młodszego rodzeństwa, następnie przeniosła się na stałe do Krakowa, gdzie jej ojciec posiadał dwie sąsiadujące ze sobą kamienice przy ulicy Szpitalnej. Kilka miesięcy przed śmiercią ojciec zapisał swej "prawdziwie najdroższej córce" część jednej z kamienic - cztery pomieszczenia ze strychem. W ciągu kolejnych lat wykupywała udziały własności od swojego rodzeństwa i została właścicielką obu nieruchomości, które "zapisała je i wiecznie darem nieodmiennym i nieodwrotnym dała i darowała panienkom sierotom tak stanu szlacheckiego jako i miejskiego na mieszkanie wiecznymi czasy", kładąc podwaliny materialne pod dzieło trwające do dziś.
Dalsze swe życie poświęciła pełnieniu dzieł miłosierdzia, zwłaszcza osieroconym i pochodzącym z ubogich rodzin dziewczętom. Z własnych funduszy zorganizowała dla nich w swoich domach przy ulicy Szpitalnej 18 w Krakowie instytut wychowawczy pod nazwą Dom Panieński Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny zwany także Domem Sierocym i Zgromadzenie Sióstr Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny (prezentek).
W nim dziewczęta – zarówno biedne, jak i bogate, córki mieszczan i szlachty – mogły zdobywać wykształcenie, rozwijać się duchowo i moralnie, przygotowywać do dorosłego życia. Przyjmowała dziewczęta w wieku 6–15 lat, sieroty i ubogie, będące na całkowitym utrzymaniu, tzw. konwiktorki, płacące za wyżywienie, oraz uczennice miejscowe, codziennie dochodzące
Była to pierwsza w Polsce formalnie zorganizowana szkoła żeńska, nauka w szkole była bezpłatna. W tym czasie nie było szkół dla dziewcząt. Ich wychowaniem zajmowały się ich własne matki.
Do końca swego życia oddawała się posłudze wychowawczej i nauczycielskiej, pełniąc w założonym przez siebie Instytucie obowiązki przełożonej, wychowawczyni i nauczycielki. Z wytrwałością i męstwem zabiegała o jego prawne i materialne zabezpieczenie. Był to Instytut religijny zorganizowany na wzór zakonny ale zakonem w dosłownym znaczeniu nie był. Jego protektorem był każdorazowy biskup krakowski, opiekę duchową sprawowali Ojcowie Jezuici z pobliskiego kościoła św. Barbary w Krakowie.
Spory majątek, którym dysponowała, przeznaczała na dzieła dobroczynne, obdarowywała hojnie klasztory i kościoły Krakowa i okolic, tysiąc florenów ofiarowała na ołtarz loretański w kościele Mariackim w Krakowie, była dobrodziejką Domu Profesorów Ojców Jezuitów przy kościele św. Barbary, a także kilku innych kościołów w mieście, fundowała Msze św. ku czci Najświętszej Maryi Panny.
Została pochowana w parafialnej świątyni - w Kościele Mariackim w Krakowie. Doczesne jej szczątki znajdują się aktualnie w bocznej kaplicy w kościele śś. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty, przy klasztorze sióstr prezentek w Krakowie.
Jej wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 15 maja.
kalendarium
1600 - wyszła za mąż
1602 – wstąpiła do Arcybractwa Miłosierdzia, założonego przez Piotra Skargę
1606 – owdowiała
1614 – ojciec zapisał jej część jednej z kamienic – cztery pomieszczenia ze strychem
1621-1627 - zorganizowała dla dziewcząt w swoich domach przy ulicy Szpitalnej 18 w Krakowie instytut wychowawczy pod nazwą Dom Panieński Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny
1627 V 31 - biskup krakowski Marcin Szyszkowski wydał dekret zatwierdzający powołanie Instytutu
1633 V 24 – erekcję Instytut potwierdził w imieniu Stolicy Apostolskiej nuncjusz Honorat Visconti
1633 VI 30 – powołanie Instytutu potwierdził król polski Władysław IV Waza
1660 I 13 – ustawy Zgromadzenia zakonnego Panien Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny (już po śmierci Założycielki) zatwierdził biskup krakowski Andrzej Trzebicki
1995 IV 1 – Jego Eminencja Kardynał Franciszek Macharski Metropolita Krakowski otworzył w Krakowie kanoniczne dochodzenie w sprawie heroiczności cnót i opinii świętości Matki Zofii
1997 XI 20 – zostało zamknięte diecezjalne dochodzenie i akta procesowe zostały przekazane Stolicy Apostolskiej
2012 XII 20 - papież Benedykt XVI podpisał jej dekret beatyfikacyjny
2013 VI 9 – odbyła się uroczystość beatyfikacyjna w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach. Aktu beatyfikacji w imieniu papieża Franciszka dokonał kard. Angelo Amato
źródła:
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 2, Kraków 1984
Zofia Czeska (1584-1650), założycielka Zgromadzenia Sióstr Prezentek. Kapky.eu. [dostęp 2019-07-14]
https://diecezja.pl/aktualnosci/dostęp blogoslawiona-matka-zofia-czeska/ [dostęp 2019-07-14]
P. Turwoń [red.], Karol Wojtyła – Jan Paweł II w historii Zgromadzenia Sióstr Prezentek, Kraków 2005
Aleksandra Kijak-Sawska, Błogosławiona Zofia Czeska. Niezwykła kobieta w XVII-wiecznym Krakowie, „Polonia Sacra” 23(4), 2019