Franciszek Czerny-Schwarzenberg
(1 października 1847 Kraków – 14 lutego 1917 Kraków)
geograf, historyk
rodzina
syn Antoniego (1801–1860), kupca, i Marianny z Schulzów (1813–1857)
1 września 1883 roku poślubił Zofię Bobrzyńską (1863–1928)
dzieci: Michał (1885–1918), zginął na froncie; Stefan (1886–1976), prawnik i muzyk; Zofia (1891–1982); Stanisław (1894-1985), pianista, profesor konserwatorium, ojciec Haliny Czerny–Stefańskiej; Władysław (1899–1976), architekt
biogram
Po ukończeniu Gimnazjum św. Anny, gdzie uzyskał egzamin dojrzałości z wyróżnieniem, rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po dwóch semestrach przeniósł się na Wydział Filozoficzny, gdzie uzyskał stopień doktora na podstawie pracy Panowanie Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyków. Rozpoczął starania o uzyskanie habilitacji na docenta, jednak pomimo przedstawienia wymaganych rozpraw naukowych Rada Wydziału zawiesiła jego habilitację do czasu dostarczenia szczegółowego planu wykładów.
Uzyskał uprawnienia do nauczania historii i geografii w gimnazjum i przez rok pracował jako suplent w Gimnazjum św. Anny w Krakowie i w wyższej szkole realnej we Lwowie. Wyjechał na stypendium rządowe na dalsze studia do Wiednia, gdzie uczęszczał na wykłady z geografii fizycznej, mineralogii, klimatologii, geologii i astronomii; rozpoczął również naukę języka angielskiego i pisanie rozprawy dotyczącą geografii Gabonu i źródeł rzeki Ogowe. Pracę tę przedstawił na seminarium u Oscara Peschela, gdy przeniósł się na uniwersytet w Lipsku.
Powrócił do Krakowa, otrzymał stanowisko profesora nadzwyczajnego i objął Katedrę Geografii na Wydziale Filozoficznym. Po objęciu katedry prowadził trzyletni kurs geografii dla studentów Wydziału Filozoficznego, który obejmował: kosmografię, geografię matematyczną, meteorologię, geologie, fizjografię, geografię roślin i zwierząt, historię geografii i geografię Afryki (1 rok); etnografię, geografię handlową, geografię Austro-Węgier (2 rok), geografię regionalną pozostałych krajów Europy i świata (3 rok).
Został profesorem zwyczajnym, pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego, był założycielem kółka geograficznego, został przewodniczącym komisji egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli szkół średnich. Był członkiem Akademii Umiejętności i licznych towarzystw między innymi Towarzystwa Geograficznego w Wiedniu, członkiem komisji historycznej, fizjograficznej i balneologicznej w Akademii Umiejętności oraz członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego. Autor wielu prac naukowych z zakresu historii, historii geografii, antropogeografii, geografii fizycznej i regionalnej oraz politycznej.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim (kwatera XX, rząd zachodni, grób 2, blisko narożnika kwatery).
wybrane prace:
1871 - Panowanie Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyków
1872 - Zawiązki państwowe i kościelne Czech, Polski i Węgier
1877 - Zmienność klimatu i jej przyczyny
1877 – Zarys geografii fizycznej oceanu
1878 - Znaczenie lasów zwłaszcza w górach i dla gór
1878 - Handel ludźmi w Afryce
1879 - O wytwarzaniu się gór
1881 - Zarys rozwoju wiedzy o ziemi na tle historii odkryć geograficznych
1882 - Dzisiejszy stan geografii, jej badań i wiadomości
1883 - Dzisiejsza prognoza meteorologiczna
1884 - O wpływie wielkich odkryć geograficznych na Polskę i jej oświatę w w. XVI
1884 - Tonkin
1884 - Egipt i Mahdi w Sudanie
1889 - Ogólna geografia handlowa
kalendarium
1859–1866 – uczeń Gimnazjum św. Anny (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego)
1866–1867 - studiował na Wydziale Prawa i Administracji UJ
1867–1880 – studiował na Wydziale Filozoficznym UJ
1871 – uzyskał stopień doktora
1872 – rozpoczął starania o uzyskanie habilitacji na docenta
1873 – otrzymał uprawnienia do nauczania historii i geografii w gimnazjum
1874 – pracował jako zastępca nauczyciela w Krakowie i Lwowie
1874 X - wyjechał do Wiednia
1875 IV – przeniósł się do Lipska
1876 – powrócił do Krakowa
1876 – napisał pracę poświęconą roli wiatru w kształtowaniu powierzchni Ziemi, opublikowaną wkrótce w prestiżowym "Petermanns Geographische Mitteilungen"
1876 VI – Rada Wydziału Filozoficznego jednogłośnie zaproponowała mu stanowisko profesora nadzwyczajnego i objęcie Katedry Geografii
1876 X 23 – habilitował się na UJ na docenta geografii
1876 X 25 – wygłosił wykład próbny stając się następcą W. Pola
1877 IX 26 – mianowany profesorem nadzwyczajnym UJ
1877–1880 – pełnił funkcję członka Zarządu Towarzystwa Tatrzańskiego
1887 I 1 – profesor zwyczajny UJ
1891-1893 - dziekan Wydziału Filozoficznego UJ
1891 – przewodniczący komisji egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli szkół średnich
1900 – powołany został Instytut Geograficzny pod jego kierunkiem i dozorem
1911 – radca dworu austriackiego
1914 III – ze względu na pogarszający się stan zdrowia wziął urlop zdrowotny
1915 IX – wystąpił o emeryturę
1916 II – po dłuższym urlopie zdrowotnym przeszedł na emeryturę
źródła:
Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938
Adam Krawczyk: Franciszek Czerny-Schwarzenberg, Wybitni geografowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, [w:] Geografia w Uniwersytecie Jagiellońskim 1849-1999), Kraków 1999
L. Sawicki, „Przegląd geograficzny”, I, 1918/9