Maria (Maryla) Czerkawska Mauthner
(27 września 1881 Bezmiechowa koło Leska – 2 listopada 1973 Kraków)
poetka, nowelistka, autorka książek dla dzieci
rodzina
ze zubożałej rodziny szlacheckiej
córka Stanisława (1827–1906) i Henryki z Murdzieńskich
siostra młodszego Józefa
poślubiła Gustawa Mauthnera, doktora chemika
biogram
Początkowe nauki pobierała w domu, następnie rozpoczęła studia w Krakowie na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie studiów poznała Wilhelma Feldmana, który zainteresował się jej twórczością i umożliwił jej poetycki debiut na łamach „Tygodnika Ilustrowanego”. Trudna sytuacja materialna i rodzinna zmusiła ją do przerwania studiów i powrotu do Bezmiechowej.
Jeszcze podczas działań wojennych I wojny światowej opuściła Bezmiechową zamieszkując najpierw w Zakopanem, a następnie w Krakowie. Powróciła do Bezmiechowej, odbudowała ocalały majątek i zniszczony dom.
Po wyjściu za mąż osiadła w sąsiednim majątku swego męża w Rudence. Zarządzała lasami obu majątków, z których dostarczała drewna na budową hangarów. Do wybuchu II wojny światowej zajmowała się gospodarstwem leśnym, dużą pasieką i ziołolecznictwem. Komisarz Ochrony Lasów w powiecie leskim uważał ją za najlepszego leśnika w powiecie.
Po wybuchu II wojny światowej opuściła dom i udała się najpierw do Tarnopola i Lwowa, gdzie umarł jej brat Józef i zginął bez wieści mąż Gustaw. Osiedliła się w Krakowie, przez cały okres wojny i okupacji pracowała w antykwariacie i sklepie komisowym. Po wyzwoleniu poznała Jana Sztaudyngera, dzięki któremu rozpoczęła pracę w Towarzystwie Przyjaciół Teatrów Lalek.
Tworzyła głównie lirykę nastrojową i pejzażową. Była członkiem Oddziału Krakowskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich, uczestniczyła w pracach Sekcji Poezji Dziecięcej. Współpracowała z programami dziecięcymi Polskiego Radia oraz z czasopismami dla dzieci. Ogłosiła 12 tomików wierszy dla dzieci.
Pochowana na cmentarzu na Salwatorze (sektor SC7, rząd 2, grób nr 58).
wybrane prace:
1908 - Poezye
1909 – poemat Nieukrzyżowani
1912 - zbiór nowel Z listów do niego
1915 - tom wierszy patriotycznych Poezje z 1914-1915
1928 - Zielony cień
1931 - Sieci na wietrze
1935 - zbiór wierszy Ludzie i liście
1939 - zbiór wierszy Malowanką na szkle
1945 – Zwierząt naszych gromadka
1947 – Przyjaciele
1950 – Nasza szkolna gromada plany sobie układa
1953 – U nas na wsi
1956 - Wiersze wybrane
1956 - Czerwony kogucik
1956 – Skrzeczała raz sójka w borze
1959 – Kto się śmieje
1964 – Żółte chodaczki
1972 – antologia wierszy Jałowcowe żniwa w wyborze i ze wstępem Jerzego Kwiatkowskiego
kalendarium
1896 – jej 69–letni ojciec poślubił jej domową nauczycielkę Leonę Kordaszewską
1904-1905 - dwa semestry studiowała jako wolna słuchaczka na Wydziale Filozofii UJ
1905 - debiutowała poezją na łamach "Tygodnika Ilustrowanego"
1908 - debiut książkowy Poezye
1915 – opuściła dom rodzinny i mieszkała kolejno w Zakopanem i Krakowie
1916 - powróciła do Bezmiechowej, wyszła za mąż za chemika doktora Gustawa Muthnera
1931 IX–X – przebywała we Francji
1938 – wstąpiła do lwowskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich
1939 – po wybuchu II wojny światowej udała się do Tarnopola i Lwowa
1940 V – przybyła do Krakowa
1945 I – po wyzwoleniu Krakowa krótko pracowała w Towarzystwie Przyjaciół Teatrów Lalek
1945 – wstąpiła do krakowskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich
1946-1957 - współpracowała z "Iskierkami"
1946 X 31 – odwiedziła Leopolda Staffa, co wywarło ogromny wpływ na jej wczesną twórczość
1947 – otrzymała stałą subwencję z Ministerstwa Kultury i Sztuki
1947 – rozpoczęła współpracę ze "Świerszczykiem"
1948-1957 - współpracowała z "Płomyczkiem"
1957 III 19 – w wypadku ulicznym, potrącona przez rowerzystę, doznała złamania nogi i już do końca życia jeździła na wózku inwalidzkim
1957 VIII – odznaczona Krzyżem Oficerskim Odrodzenia Polski
źródła:
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Maria Czerkawska: życie i twórczość. Katalog wystawy, scenariusz wystawy, teksty, bibliografia i redakcja katalogu Tomasz Korzeniowski, Sanok 1986
Polscy pisarze współcześni. Informator 1944-1970, opracował Lesław M. Bartelski, Warszawa 1972
Ratajska Janina: Maria Czerkawska – poetka Bieszczadów, [w:] „Karpaty” z. 4 (8), Kraków 1975