Wanda Czełkowska
(18 listopada 1930 Brześć nad Bugiem – 17 czerwca 2021 Warszawa)
rzeźbiarka, malarka i rysowniczka
biogram
Dzieciństwo i młodość spędziła w Wilnie, w klasie maturalnej poznała Xawerego Dunikowskiego co zdecydowało o jej dalszym kształceniu. Studiowała w krakowskiej ASP początkowo malarstwo, później rzeźbę u profesora Jerzego Bandury. Przez wiele lat związana była z II Grupą Krakowską.
Początkowo tworzyła pod wpływem neoekspresjonizmu i sztuki etruskiej, od końca lat 60. dąży do stworzenia nowej koncepcji formy rzeźbiarskiej - wyeliminowania bryły na rzecz dynamicznych konstrukcji. Ma w swoim dorobku ekspresyjne rzeźby figuralne, rzeźby konstruktywistyczne i projekty konceptualne.
Uczestniczyła w wielu wystawach międzynarodowych oraz w licznych wystawach krajowych we wszystkich znaczących galeriach w Polsce.
W Krakowie mieszkała przy ul. Karmelickiej 27 w mieszkaniu, które zostawił jej X. Dunikowski, swoją pracownię miała w kamienicy przy ulicy Grabowskiego 8/9.
Zrealizowała legendarną rzeźbę - fontannę „Fryderykowi Chopinowi” według projektu z 1949 roku wybitnej artystki z Grupy Krakowskiej Marii Jaremy. Jest laureatką licznych nagród, w tym I nagrody za rzeźbę parkową dla Krakowa.
Jej prace znajdują się między innymi w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.
wybrane prace:
1960–1961 - Gracze, gips – Postaci siedzące przy stole charakteryzuje surowy realizm. Uformowane z kulistych, stożkowatych i walcowatych brył, z konwencjonalnymi uśmiechami na twarzach o ledwo zaznaczonych, słabo zindywidualizowanych rysach, wydają się być ludzkimi emblematami zunifikowanego społeczeństwa. - Wacława Milewska
1968–1971 - Stół
1972 - Bezwzględne wyeliminowanie rzeźby jako pojęcie kształtu
1972 – Informacja pojęciowa o stole, Edynburg, ascetycznie wytyczona przestrzeń, współtworzona osiemnastokrotną multiplikacją tzw. Głowy edynburskiej – sugestywnej, głęboko drążonej białej formy z możliwym do odczytania nawiązaniem do kształtu wąskich ramion, szyi i głowy, poddanej jakby „erozji”, mutacji, przeformułowaniu... – Dorota Grubba
1975–1976 - Ściana I
1977 - Ściana 2
1996/1997 - Koniec wieku czyli prosta nieskończona
2005–2007 - zrealizowała rzeźbę - fontannę „Fryderykowi Chopinowi”, awangardowa fontanna stanęła na Plantach naprzeciw Filharmonii Krakowskiej
kalendarium
1949–1954 – studiowała w krakowskiej ASP
1958 – uczestniczyła w międzynarodowej wystawie w Norwegii
1963 – brała udział w III Międzynarodowym Biennale de Paris’63 we Francji
1964 – uczestniczyła w Wystawie Rzeźby Współczesnej w Holandii
1967–1985 – należała do II Grupy Krakowskiej
1962 – otrzymała I nagrodę za rzeźbę parkową dla Krakowa
1972 – uczestniczyła w Edinbourgh International Festival w Anglii
1990 III 8-11 – krakowska galeria „Zderzak” zorganizowała retrospektywną wystawę monograficzną jej prac Elegia, ul. Zagrody 23, prace z lat 80. i z 1990 roku
1990 III 12-20 - galeria „Zderzak” zorganizowała retrospektywną wystawę monograficzną jej prac Przypomnienie po latach, ul. Grodzka 15, prace z lat 1957-1958
2001 – stypendystka Ministra Kultury
2006 X 2 – na Plantach odsłonięty został pomnik – fontanna Fortepian Chopina
2010 – wzięła udział w wystawie Państwo Dydony w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie
2016/2017 – wystawa retrospektywna w warszawskiej Królikarni
źródła:
Dorota Grubba: Rzeźby koniecznością życiową jak powietrze, woda i ogień... Wanda Czełkowska, Ludmiła Stehnova, Maria Pinińska-Bereś około 1960 r. [w:] Jestem artystką we wszystkim, co niepotrzebne. Kobiety i sztuka około 1960. Warszawa 2010
Dorota Jarecka. Przeciw pomnikom. „Gazeta Wyborcza”, 1990-03-21. Kraków
Jan Michalski, Rzeźby, idee Czełkowskiej, Galeria „Zderzak”, Kraków 1990
Wanda Czełkowska. Retrospekcja. Książka towarzysząca wystawie. Warszawa 2015
Wanda Czełkowska. Art Is Not Rest. Mediolan 2023