Szymon Czechowicz
(1689 Kraków – 21 lipca 1775 Warszawa)
malarz
rodzina
syn Jana, krakowskiego złotnika pochodzącego z Radoszyc, i Kunegundy
Szymon Czechowicz, autoportret 1775,
foto.: Józefa Orańska (1896–1955) (1948) Szymon Czechowicz 1689-1775, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
biogram
Początkowe nauki malarstwa pobierał u nieznanego malarza na dworze podskarbiego koronnego Franciszka Maksymiliana Ossolińskiego, który wysłał go na dalsze studia do Rzymu. W Rzymie studiował w Akademii Św. Łukasza pod kierunkiem Karola Murattiego oraz u Benedetto Luttiego. Uczył się malarskiego kunsztu również poprzez kopiowanie fragmentów dzieł największych włoskich artystów, między innymi Rafaela (kompozycje arrasów według jego projektów), Guido Reniego (Ukrzyżowanie, dziś w zakrystii kościoła św. Stanisława w Rzymie, Rzeź niewiniątek, Lwowska Galeria Sztuki), P. Rubensa (Chrystus między faryzeuszami), F. Baroccia (Złożenie do grobu, Lwowska Galeria Sztuki).
Wykonywał także własne kompozycje religijne dla kościołów (między innymi Ukrzyżowanie według Guido Reniego i Święta Jadwiga do kościoła św. Stanisława Biskupa w Rzymie) oraz na zamówienie biskupa krakowskiego F. Szaniawskiego obrazy do kościoła Pijarów w Krakowie. Najważniejszym wydarzeniem w trakcie jego edukacji w Rzymie był papieski konkurs klementyński, na którym otrzymał trzecią nagrodę drugiej klasy za rysunek przedstawiający triumfalny pochód po zwycięskiej bitwie. Ten wyjątkowy rysunek konkursowy wraz z drugim szkicem próbnym, przedstawiającym Herkulesa walczącego z lwem, przechowywany jest do dzisiaj w archiwum rzymskiej akademii.
Powrócił do Polski, najpierw na krótko do Krakowa, a następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie zamieszkał wraz z mężem swej siostrzenicy Łukaszem Smuglewiczem w Rynku Starego Miasta pod numerem 59. Malował prawie wyłącznie obrazy kościelne i przedmioty treści religijnej. Jego obrazy ozdobiły wiele kościołów w Polsce, Litwie, Ukrainie, a nawet i na Śląsku.
W Krakowie wykonał malowidła do stall w kościele Św. Anny (4 sceny z życia patronki, otrzymał za tę pracę 432 złote polskie) i obraz św. Kazimierza w prezbiterium. Pracował również dla kościoła Św. Piotra i Pawia - Wręczenie kluczy św. Piotrowi (obraz usunięty w 1 połowie XIX w.) Katedra rzymska, Katedra antiocheńska i dla kościoła Mariackiego. Poza twórczością religijną wykonywał wiele portretów możnowładców i swoich protektorów, nawiązujących do typu reprezentacyjnych, realistycznych portretów sarmackich.
W rozwoju malarstwa polskiego zasłużył się również jako pedagog, prowadził szkołę malarską w Warszawie, jego uczniami byli między innymi Łukasz Smuglewicz i jego synowie Antoni i Franciszek, Antoni Albertrandi, B. Gołębiowski, Jan Bogumił Plersch. Jego dzieła znajdują się między innymi w muzeach w Warszawie, Leningradzie i Wilnie. W Krakowie Muzeum Narodowe ma obrazy Św. Maria Magdalena, Chrystus zjawiający się apostołom po zmartwychwstaniu (1758), i także dwa jego rysunki, a Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego posiada jego 89 rysunków.
Na starość został tercjarzem zakonu kapucyńskiego w Warszawie. Pochowany w grobach kościoła Kapucynów, gdzie znajduje się jego nagrobek.
W Krakowie jego ulica leży w XII dzielnicy Prokocim Bieżanów, boczna ulicy Bieżanowskiej.
wybrane prace:
1724-1725 – Św. Jadwiga pod krzyżem polski kościół św. Stanisława w Rzymie
1733 – Męczeństwo św. Apolonii w kościele Mariackim
~1737 – portret biskupa Jana Aleksandra Lipskiego w krużgankach przy kościele Franciszkanów
1741 – cztery płótna ze scenami z życia św. Anny w stallach kościoła św. Anny
1745-1750 – Katedra rzymska oraz Katedra antiocheńska w kościele św. Piotra i Pawła
~1746-1747 – Św. Mateusz, Św. Wacław, Św. Józef z Dzieciątkiem i Św. Jacek w katedrze na Wawelu
1763 – obraz Wszystkich Świętych w kościele św. Piotra i Pawła
kalendarium
1689 VII 22 – ochrzczony
1711–1731 – przebywał w Rzymie
1714 XI 8 – uczestnik zebrania Arcybractwa św. Trifona, Respicja i Ninfy w kościele polskim św. Stanisława w Rzymie
1716 – uzyskał II nagrodę za rysunek Samson rozdzierający lwa oraz Zwycięski powrót z wyprawy wojennej
1724 XII 27 – otrzymał 3 skudy zaliczki za obraz św. Jadwigi do kościoła św. Stanisława w Rzymie
1725 XII 9 – 1730 XII 10 – członek Congregazione dei Virtuosi przy Panteonie
1731 – zamieszkał w Warszawie
1731 i 1737 – bezskutecznie starał się o tytuł malarza nadwornego króla Augusta II Wettina
1731-1734 – wykonywał całopostaciowe portrety do galerii przodków F. M. Ossolińskiego
1734 XI – przyjęty do Bractwa Literackiego w Warszawie
1735–1740 – stworzył na zamówienie rodziny Tarłów obrazy do kościoła Misjonarzy w Lublinie
1741 - przebywał w Krakowie
1743 – wykonał obrazy dla kościoła w Opolu Lubelskim i 10 płócien do kościoła Kapucynów w Lubartowie
1743 – wykonał wiele obrazów dla Branickiego (między innymi do kościoła parafialnego w Tykocinie)
1749 – malował obrazy dla pijarów (głównie wizerunki błogosławionego Józefa Kalasantego)
1752 – malował obrazy dla kościoła w Siedlcach
1754 – przebywał w Warszawie
~1756 – przeniósł się do Poznania, gdzie malował obrazy dla kościoła Jezuitów (obecnie fara poznańska)
1762–1767 – przebywał na dworze hetmana Wacława Rzewuskiego w Podhorcach, wykonał dla zamku i okolicznych kościołów ponad 100 płócien
1767 – malował obrazy dla biskupa wileńskiego Ignacego Massalskiego
1770-1772 – malował obrazy dla zakonu jezuitów w Połocku
1773 – powrócił do Warszawy
2009 – z okazji Świąt Zmartwychwstania Pańskiego Poczta Polska wydała serię dwóch znaczków pocztowych przedstawiających jego obrazy: Złożenie do grobu (1747) i Chrystus Zmartwychwstały (1758) przechowywanych w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie
2020-2021 – w MNK pierwsza monograficzna wystawa jego prac Geniusz baroku. Szymon Czechowicz (1698-1775)
źródła:
Edward Rastawiecki, Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, Warszawa 1850
Józefa Orańska, Szymon Czechowicz 1689-1775, Poznań 1948
Michał Baliński, Fundacya zakonu i kościoła XX. Kapucynów w Warszawie, w Alleluja, 1840
Zbigniew Michalczyk, Szymon Czechowicz (1689-1775), Warszawa 2007
Łukasz Gołębiowski Opisanie Warszawy, Warszawa 1827
Mariusz Karpowicz, Sztuka polska XVIII wieku, Warszawa 1985
Zuzanna Prószyńska, Słownik Artystów Polskich, Warszawa 1971
Wielka encyklopedia malarstwa polskiego, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2011
Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 1997
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005