Mieczysław Czaja
(12 kwietnia 1903 Gorlice – 30 grudnia 1958 Nawojowa koło Nowego Sącza)
zootechnik, biolog
rodzina
z rodziny nauczycielskiej
syn Józefa i Wandy z Leszczyńskich
żona Krystyna Skurczyńska (zmarła 1999 VII 12), dzieci Hanna Krystyna, zootechnik, genetyk, kierownik
biogram
Pochodził z rodziny góralskiej z Nowego Targu i zawsze zajmował się żywo wszelkimi sprawami gospodarczymi, związanymi z Podhalem i Tatrami, zwłaszcza pasterstwem.
Studiował, a następnie prowadził wykłady w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie oraz na uniwersytecie w Wilnie, studia uzupełniające odbył na Uniwersytecie Hanowerskim. W czasie okupacji pracował jako inspektor (Krakowskiej Izby Rolniczej) hodowli owiec na Podhalu.
Po wojnie rozpoczął pracę w Katedrze Hodowli Szczegółowej Wydziału Rolniczego UJ, został współorganizatorem Instytutu Zootechniki w Krakowie, w którym pełnił funkcję wicedyrektora. Został powołany na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i równocześnie objął Katedrę Szczegółowej Hodowli Zwierząt Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Przeszedł do Polskiej Akademii Nauk, gdzie do śmierci zajmował stanowisko sekretarza Wydziału V Nauk Rolniczych i Leśnych.
Miał duże osiągnięcia w zakresie metod selekcji, żywienia i wychowu bydła czerwonego, trzody chlewnej typu słoninowego, rodzimej odmiany kur zielononóżek, wyhodował nową rasę owiec uszlachetniając owcę prymitywną – wrzosówkę. Prowadził prace nad restytucją łosia w Puszczy Kampinoskiej oraz hodowlę tarpanów w Popielnie. Aktywnie uczestniczył w powstaniu Instytutu Fizjologii i Żywienia Zwierząt w Jabłonnie oraz Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt w Jastrzębcu.
Jest autorem około 100 prac naukowych z dziedziny fizjologii i hodowli zwierząt gospodarskich i leśnych (również o ich ochronie). Był gorliwym zwolennikiem ochrony przyrody w ogóle, a Tatr w szczególności. Był między innymi członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody, działał w Polskim Towarzystwie Zootechnicznym, w którym pełnił funkcję wiceprezesa, a później prezesa.
Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi.
Zmarł na zawał serca, jakiego doznał na widok bezprawnie rąbanego, szczególnie cennego lasu w okolicach Krynicy.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim, w Alei Zasłużonych (kwatera LXVII, rząd północ 2, miejsce 3).
wybrane prace:
1951 - Problem dziedziczenia i żywotności na przykładach produkcji zwierzęcej
1952 - Polska owca górska. Wyniki pierwszego etapu pracy
1956 - Perspektywy genetycznej analizy w zastosowaniu do selekcji zwierząt
kalendarium
1921 – ukończył szkołę średnią w Nowym Targu
1921–1926 – studiował w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie
1924–1927 – pracował w Katedrze Hodowli Zwierząt Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie
1927–1930 – kierownik zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w Mużyłowie koło Tarnopola
1928 – uzyskał doktorat w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie
1930 – był krótko kierownikiem zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w Pińczowie
1930–1939 – kierownik zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w Świsłoczy pod Wołkowyskiem
1932 – rozpoczął wykłady hodowli owiec na Uniwersytecie Wileńskim
1945 – rozpoczął pracę w Katedrze Hodowli Szczegółowej Wydziału Rolniczego UJ
1945 – uzyskał stopień doktora habilitowanego
1949 – profesor nadzwyczajny UJ
1950–1952 – wicedyrektor Instytutu Zootechniki w Krakowie
1950 – Państwowa Nagroda Naukowa III stopnia w dziedzinie nauk rolniczo-leśnych za prace z dziedziny hodowli owiec
1951 VII 22 – Złoty Krzyż Zasługi
1952–1957 – pełnił funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa
1952 - równocześnie objął Katedrę Szczegółowej Hodowli Zwierząt Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
1954 – członek PAN
1955-1957 – kierował Zakładem Hodowli Doświadczalnej Zwierząt PAN
1956 – zorganizował i został przewodniczącym Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN
1956 – profesor zwyczajny
źródła:
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Adam Wawrzyniec Bochenek [w:] Słownik biologów polskich, Warszawa 1987
Tadeusz Wośkowski, Dzieje studiów rolniczo-lasowych w ośrodku lwowsko-dublańskim, Warszawa 2011