Jan Cybis
(16 lutego 1897 Wróblin, Śląsk – 13 grudnia 1972 Warszawa)
malarz i krytyk sztuki, pedagog, publicysta
rodzina
syn Jana (1864-1930), rolnika i stolarza ze wsi Naczęsławice, i Marii (1871-1904) z domu Heida, gospodarskiej córki, która wniosła w posagu dom i parę morgów ziemi we Wróblinie (niem. Fröbel)
Jan Cybis (1897-1972)
jego starsze rodzeństwo to Alois (1894-1957) i Agnes (Agnieszka, 1896-1975). Po Janie z tego małżeństwa urodził się jeszcze trzeci syn – Robert (1898-1917).
Matka tej czwórki zmarła w 1904 roku na gruźlicę. Ojciec wkrótce ożenił się powtórnie z Anną z domu Giga, a z drugiego małżeństwa przyszło na świat pięć sióstr: Anna (1905-1992), Maria (1906-1993), Walburga (1908-1979), Franciszka (1909-1991) i Magdalena (1913-). Cztery najstarsze nie wyszły za mąż i pozostały do śmierci w domu rodzinnym we Wróblinie, prowadząc sklep w rodzinnym domu. W swoich Dziennikach Cybis nazywa je czasem żartobliwie „babską komuną”. Wszyscy trzej młodzi Cybisowie – Alois, Johann i Robert – służyli w wojsku pruskim podczas pierwszej wojny światowej. Najmłodszy, Robert, poległ w 1917 roku nad Marną.
żona:
-
Hanna Rudzka (1897-1988), malarka, pochodząca z Lublina
-
Helena (1911-1986) z Zarembów, córka dyrektora Liceum Krzemienieckiego
dzieci: Jacek (1941-), architekt; Jan Jerzy (1945-2013)
biogram
Rozpoczął naukę w Królewskim Gimnazjum Katolickim w Głogówku, jego nauczyciel, Hans Bloch, zainteresował go malarstwem. Podczas I wojny światowej służył w armii pruskiej. Po wojnie podjął studia prawnicze na Śląskim Uniwersytecie im. Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu, które przerwał dla studiów artystycznych. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych i Przemysłu Artystycznego we Wrocławiu u Otto Muellera, następnie w krakowskiej ASP u Józefa Mehoffera, Ignacego Pieńkowskiego i J. Pankiewicza oraz w paryskiej filii krakowskiej ASP.
W Krakowie przyjął obywatelstwo polskie i spolszczył swoje nazwisko z Cibis na Cybis.
Został współzałożycielem i członkiem Komitetu Paryskiego i wraz z Sewerynem Boraczokiem, Józefem Czapskim, Józefem Jaremą, Arturem Nachtem, Tadeuszem Potworowskim, Hanną Rudzką, Zygmuntem Waliszewskim, Janiną Przecławską-Strzałecką, Januszem Strzałeckim i Marianem Szczyrbułą wyjechał do Paryża i wstąpił do prowadzonej tam przez Pankiewicza filii macierzystej uczelni. Uczestniczył w pierwszej wystawie kapistów w Galerie Zak w Paryżu oraz w prezentacji ich malarstwa w Galerie Moos w Genewie.
Po powrocie do kraju osiadł w Krakowie, z całą energią zaczął organizować życie artystyczne. Został redaktorem wydawanego w Krakowie „Głosu Plastyków", na łamach którego propagował kapistowską estetykę.
Malował głównie martwe natury i pejzaże, stworzył własny styl, uprawiał obok techniki olejnej akwarelę i rysunek.
Został laureatem wielu nagród i wyróżnień, brał udział w licznych prezentacjach polskiej sztuki za granicą, między innymi w Wenecji (Biennale 1948), São Paulo (V Międzynarodowe Biennale Sztuki 1959), Aleksandrii (Muzeum Sztuk Pięknych, 1959), Brukseli (Pałac Sztuk Pięknych, 1959), Sztokholmie (Królewska Akademia Sztuki, 1959), Paryżu (Musée National d'Art Moderne, 1961), Oslo (Galeria Narodowa, 1961), Essen (Folkwang Museum, 1962), Nancy (Mus?e des Beaux-Arts, 1967), Edynburgu (Szkocka Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej, 1969), Chicago (1969), Waszyngtonie (1969) i Nowym Jorku (1969).
Warszawski okręg ZPAP przyznaje corocznie prestiżową nagrodę jego imienia.
Jego dorobek na trwałe wpisał się w kanon estetyki malarstwa nie tylko polskiego. Jego prace znajdują się w najbardziej prestiżowych kolekcjach muzealnych i prywatnych. Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu utworzyło Galerię imienia Jana Cybisa, posiadającą największy w Polsce zbiór prac Jana Cybisa. W opolskiej kolekcji znajduje się ponad osiemdziesiąt obrazów olejnych, a także ponad osiemset prac (rysunków i akwarel) wykonanych na papierze.
Pochowany na Powązkach w Warszawie.
wybrane prace:
1956 – przełożył Mistrzów dawnych E. Fromentina
1980 – wydano jego Notatki malarskie
obrazy:
1923 - Madonna
1925 – La Ciotat
1926 – Pejzaż z Collioure
1931 - Martwa natura z gołębiem
1932 - Kobieta przy stole
1935 - Martwa natura czerwona
1936 - Akt na zielonym posłaniu
1936 - Kwiaty w kielichu
1939 - Kwiaty i motyle
1947 - Motyw z Paryża
1947 - Akt
1948 – Martwa natura z butelką w plecionce
1949 - Młyn w Suffczynie
1949 – Akt na krześle
1955 - Bukiet i waza
1955 - Gdańsk
1958 – Martwa natura z lampą i termosem
1964 - Ustka
1965-1970 – Modelka i kwiaty
1966 – Głuchołazy – most
1966 – Martwa natura z kuflem
1968 – Kwiaty
1970 - Ulica w Głogówku
1971 - Pejzaż z różowym dachem
1971-1972 – Poranek w Starym Sączu
kalendarium
1908 – zaczął uczęszczać na korepetycje z języka łacińskiego do miejscowego proboszcza Hugo Hanke
1908 – wysłany do gimnazjum w Głogowie
1916 – po zdaniu matury powołano go na dwa lata do wojska
1919 II – rozpoczął studia prawnicze we Wrocławiu
1919–1921 – studiował w Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu
1921 – przeniósł się do Krakowa, zdał egzamin do ASP
1922–1924 – studiował w krakowskiej ASP
1923 – członek Komitetu Paryskiego
1924 VII – poślubił Hannę Rudzką
1924 IX 1 – z grupą przyjaciół wyruszył do Paryża
1924-1931 – przebywał w Paryżu
1927/1928 – z żoną spędził zimę w Polsce
1929 – otrzymał nagrodę w konkursie malarskim ogłoszonym przez paryski Związek Polskich Artystów
1931 – z żoną Hanną Rudzką osiadł w Krakowie
1932 – w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie została zorganizowana jego pierwsza indywidualna wystawa
1933–1939 i 1945–1948 – redaktor wydawanego w Krakowie „Głosu Plastyków"
1939 – związał się Heleną Zarembą
1939 IX – dotarł do Krzemieńca, gdzie spędził pierwsze lata wojny
1943 – z żoną i synem Jackiem przedostał się do Warszawy
1945 – wybrany Prezesem Okręgu Warszawskiego Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP)
1945 – na wystawie „Ruiny Warszawy” za rysunek „Most Poniatowskiego” zdobył nagrodę Ministra Kultury i Sztuki
1946-1950 i 1957-1968 – profesor warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych
1946 – odwiedził dom rodzinny we Wróblinie
1947 – Prezydent RP Bolesław Bierut odznaczył go Orderem Odrodzenia Polski V klasy
1948 – wziął udział w XXIV Biennale w Wenecji
1949 – otrzymał Order Sztandaru Pracy II klasy
1951 – za nie poddanie się socjalistycznym nakazom pozbawiony został katedry malarskiej ASP
1955 – otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia w dziedzinie sztuki
1955–1957 – wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie
1956 II – w Zachęcie została otwarta jego wystawa indywidualna (120 obrazów olejnych, 54 akwarele, 47 rysunków)
1956 – otrzymał w Paryżu narodową nagrodę plastyczną (1 000 dolarów) amerykańskiej fundacji im. S. Guggenheima za obraz „Kobieta przy stole”
1957 – powrócił na swoją macierzystą katedrę malarstwa w warszawskiej ASP
1957 – otrzymał pracownię malarską wraz z mieszkaniem przy ulicy Karowej
1957-1960 – pełnił funkcję prezesa Zarządu Głównego ZPAP
1965 – została zorganizowana jego indywidualna wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie (91 obrazów olejnych, 48 akwarel i gwaszy)
1966 VII – na zaproszenie władz wojewódzkich gościł wraz z żoną w Głuchołazach, zwiedzał miasteczka i wsie Opolszczyzny, powstały akwarele, szkice i gwasze z motywami pejzażowymi
1968 – przeszedł na emeryturę
1973 – warszawski okręg ZPAP ustanowił doroczną nagrodę jego imienia w zakresie malarstwa
źródła:
Jan Cybis: Notatki malarskie - dzienniki 1954-1966, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980
Jolanta Chrzanowska-Pieńkos: Leksykon sztuki polskiej XX wieku, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań 1996
Piotr Bujak, Jan Cybis. Wielki Pan z małej wioski, [w:] Źródło. Wybitne postacie związane z gminą Głogówek, Głogówek 2013
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005
Wielka encyklopedia malarstwa polskiego, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2011