Wilhelm Michał Anton Creizenach
(4 czerwca 1851 Frankfurt nad Menem – 13 maja 1919 Drezno)
niemiecki historyk literatury, germanista i anglista
rodzina
z zasymilowanej do kultury niemieckiej rodziny żydowskiej
syn Teodora (1818–1877), nauczyciela szkoły średniej, poety, hebraisty, wybitnego znawcy twórczości Goethego, i Luise Amalie Flerscheim (1824–1907), córki bankiera
Wilhelm Creizenach (1851-1919), źródło: "Nowości Ilustrowane" 1980, nr 22
biogram
Gimnazjum ukończył we Frankfurcie, następnie studiował historię i filologię germańską na uniwersytecie w Getyndze, neofilologię (germanistykę, romanistykę i anglistykę) na uniwersytecie w Lipsku oraz indoeuropejską składnię porównawczą i sanskryt pod kierunkiem Bertholda Delbrücka na uniwersytecie w Jenie. W Lipsku otrzymał doktorat za pracę Judas Ischarioth in Legende und Sage des Mittelalters – analiza legend i podań średniowiecznych. Został docentem w Katedrze Historii Literatury Powszechnej uniwesytetu w Lipsku. W Jenie pracował równocześnie w bibliotece uniwersyteckiej. Po przedstawieniu pracy Zur Entstehungsgeschichte des neueren deutschen Lustspiels – studium genezy nowoczesnej niemieckiej komedii, ważne dla historii literatury i teorii dramatu, został docentem w Katedrze Historii Literatury Powszechnej uniwersytetu w Lipsku i wykładał literaturę nowożytną.
Został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie stanął na czele Katedry Germanistyki, był dyrektorem Seminarium Germanistycznego, wprowadził lektorat języka niemieckiego, pełnił też funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego. Stworzył najsilniejszy w Polsce ośrodek neofilologiczny. Przyczynił się do stworzenia Katedry Filologii Romańskiej na UJ oraz założył bibliotekę Seminarium Germanistycznego. Prowadził wykłady z historii literatury niemieckiej od średniowiecza do romantyzmu, historii języka niemieckiego oraz twórczości Szekspira. Specjalizował się w historii literatury niemieckiej — od średniowiecza do epoki romantyzmu — ze szczególnym naciskiem na teatr i dramat. Zajmował się również historią języka, edycjami tekstów (między innymi utworów klasycznych), a także literaturą angielską — zwłaszcza dramatem angielskim od czasów średniowiecza po epokę elżbietańską. W swoim dorobku miał też zainteresowania folklorem — na przykład opracował tekst „Beiträge zur Volkskunde” dotyczący badań nad dawnymi tekstami bożonarodzeniowymi i misteriami.
Zasiadał w Komisji Egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli szkół średnich. Współpracował z „Czasem”, gdzie zamieszczał recenzje teatralne, życzliwy dla Polaków, występował przeciw pruskim wywłaszczeniom. Był współzałożycielem kółka towarzysko–dyskusyjnego Zeitgenossen, przyjaźnił się z filologiem Kazimierzem Morawskim, znany był w Krakowie jako dowcipny człowiek, twórca i bohater anegdot (tzw. Creizenach-Witze). Był członkiem Akademii Umiejętności, a także Niderlandzkiego Towarzystwa Literackiego w Liege i Niemieckiego Towarzystwa Szekspirowskiego.
Wycofał się z nauczania i przeniósł się do Drezna, aby poświęcić się do zakończenia swego życia pracy nad pięcioma tomami historii współczesnego dramatu. Monumentalne dzieło – kompleksowa historia dramatu: od średniowiecza, przez renesans i reformację, aż po dramat angielski do epoki szekspirowskiej; uważane za klasyczne opracowanie w historii dramatu.
Zmarł w Dreźnie w ubóstwie i osamotnieniu, swoją bibliotekę (około 2 500 woluminów) zapisał w testamencie Bibliotece Jagiellońskiej.
wybrane prace:
1873 - Legenden und Sagen von Pilatus
1878 - Versuch einer Geschichte des Volksschauspiels von Doctor Faust
1881 - Die Bühnengeschichte des Goethe'schen "Faust"
1883 - "Faust" w pomyśle Lessinga
1886 - Studien zur Geschichte der Dramatischen Poesie im siebzehnten Jahrhundert
1887 - O młodych latach Schillera
1893–1916 - Geschichte des neueren Dramas t. 1-5
1896 - Beiträge zur Volkskunde: Zur Geschichte der Weihnachtsspiele und des Weinachtsfestes. Nach Handschriften der Krakauer Universitätsbibliothek - praca łącząca literaturoznawstwo z badaniami folklorystycznymi i językowo-historycznymi
1904 - O niemieckim opracowaniu "Hamleta" Szekspirowskiego z XVII wieku
1909 - Badania nad komedią Szekspira „Poskromienie złośnicy”
1910 – The Early Religious Drama
kalendarium
1854 – ochrzczony w kościele ewangelickim
1870–1872 – studiował w Getyndze
1872–1874 – studiował w Lipsku
1873 – obronił doktorat w Lipsku
1875-1876 – studiował w Jenie
1876–1878 – asystent w bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego
1879 – habilitacja w uniwersytecie w Lipsku
1882/1883 - asystent biblioteczny w Bibliotece Narodowej w Paryżu
1883 – powołanie na profesora literatury niemieckiej na UJ
1883–1913 – był profesorem języka i literatury niemieckiej UJ
~1885 – utworzenie i objęcie kierownictwa seminarium germanistyki/anglistyki/skandynawistyki na UJ — został jego pierwszym dyrektorem
1886 – profesor zwyczajny UJ
1890 – przyczynił się do stworzenia Katedry Filologii Romańskiej na UJ
1895 – członek korespondent Akademii Umiejętności
1901/1902 – dziekan Wydziału Filozoficznego
1904 – członek czynny AU
1913 – zakończył działalność dydaktyczną, wyjechał do Drezna
źródła:
Adam Kleczkowski, Wilhelm Creizenach, [w:] Polski Słownik Biograficzny. T. 4, Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1938, reprint Kraków 1989
Biogramy uczonych polskich – Nauki społeczne , t. 1, Wrocław 1983
Meyers Konversations-Lexikon, Lipsk 1875