Gerard Antoni Ciołek

(24 września 1909 Wyżnica na Bukowinie – 15 lutego 1966 Zakopane)

architekt, historyk sztuki ogrodowej, planista ogrodów 

rodzina

syn Adolfa, urzędnika skarbowego, i Ludwiki z domu Melz (Meltz)

w czerwcu 1939 roku poślubił Reginę (1917–2005), córka Tadeusza Najdera i Emili z domu Pollak 

dzieci: Krzysztof Oskar (1940–1953); Tadeusz Maciej (ur. 1947), antropolog i architekt informacji; Tomasz Paweł (ur. 1949), architekt i projektant 

biogram

            Wyżnica należała w tym czasie do Austro–Węgier, a gdy po I wojnie światowej znalazła się w Rumunii, rodzina Ciołków wyemigrowała do Polski, do Lublina

           Naukę gimnazjalną rozpoczął w polskiej szkole w Czerniowcach, a kontynuował w Państwowym Gimnazjum im. St. Staszica w Lublinie, gdzie działał również w harcerstwie. Po uzyskaniu matury rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Jeszcze jako student został zatrudniony w Zakładzie Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej. Został asystentem u profesora Oskara Sosnowskiego, pod wpływem którego zainteresował się budownictwem ludowym i dziedzictwem kulturowym. Jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej odbył liczne podróże naukowe po Finlandii, Szwecji i Danii. Później zajął się historią parków i ogrodów oraz urbanistyką i planistyką.

           Po wybuchu II wojny światowej służył w stopniu podporucznika w obronie przeciwlotniczej w Wilnie, skąd po przegranej kampanii wrześniowej powrócił do Warszawy. W czasie okupacji niemieckiej był żołnierzem Armii Krajowej, brał udział w tajnym nauczaniu na tajnej Politechnice Warszawskiej jako wykładowca urbanistyki i planowania ogrodów. Po wybuchu powstania warszawskiego dowodził obroną Biblioteki Krasińskich oraz brał udział w szturmie PASTy. Po upadku Powstania został internowany w obozie jenieckim na Pomorzu koło Lubeki. Po wyzwoleniu dołączył do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej stacjonującej w Belgii i Niemczech, skąd powrócił do Polski, do Olsztyna, gdzie połączył się z żoną i synem Krzysztofem Oskarem. Powrócił wraz z rodziną do Warszawy, gdzie został wykładowcą w Instytucie Architektury Politechniki Warszawskiej. 

           Osiadł w Krakowie, gdzie został kierownikiem Katedry Zasad Planowania Wydziału Architektury przy Akademii Górniczej, a następnie profesorem i kierownikiem Katedry Planowania Przestrzennego Politechniki Krakowskiej. Prowadził badania z zakresu historii sztuki ogrodowej, był twórcą podstaw naukowej ochrony i kształtowania krajobrazu, propagatorem zakładania muzeów budownictwa wiejskiego na wolnym powietrzu. Współuczestniczył w projektowaniu tatrzańskiego Schroniska Górskiego PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, brał udział w rekonstrukcji ponad 100 założeń parkowych w Polsce, między innymi Arkadia, Wilanów, Baranów Sandomierski, Krasiczyn, Nieborów. Zebrał archiwum dokumentujące kilkanaście tysięcy parków i ogrodów w Europie.

           Był członkiem wielu towarzystw naukowych, między innymi Komitetu Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie, Państwowej Radzie Ochrony Przyrody, Rady Pienińskiego Parku Narodowego, Komitetu Zagospodarowania Ziem Górskich PAN i wielu innych organizacji naukowych i społecznych.

           Zamiłowany turysta tatrzański i narciarz, zmarł w Tatrach, na atak serca, zjeżdżając na nartach z Gąsienicowej Hali

           Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 93, rząd 4, miejsce 9).

wybrane publikacje:

1948 – Piękno przyrody i piękno sztuki w planowaniu przestrzennym w Polsce

1954 - Ogrody polskie. Przemiany treści i formy

1955 - Zarys historii kompozycji ogrodowej w Polsce

1963 - Zasady ochrony i kształtowania krajobrazu

1984 - Regionalizm w budownictwie wiejskim w Polsce

kalendarium

1921 – wraz z rodzicami opuścił Bukowinę

1929 – ukończył Państwowe Gimnazjum im. St. Staszica w Lublinie

1935 – jeszcze jako student został zatrudniony w Zakładzie Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej

1936 – ukończył studia architektury na Politechnice Warszawskiej

1937 – starszy asystent

1937 – zainteresował się historią parków i ogrodów oraz urbanistyką i planistyką

1938 – delegat Zakładu na kongres architektury ogrodowej i ochrony krajobrazu organizowany w Niemczech

1938 – rozpoczął pracę nad doktoratem

1939 IX – brał udział w obronie przeciwlotniczej Wilna

1940–1944 – przebywał w Warszawie

1944 – obronił pracę doktorską na temat „Regiony budownictwa wiejskiego w Polsce”

1944 VIII – IX – brał udział w Powstaniu Warszawskim

1945 XII – powrócił do Polski, objął stanowisko dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska i Swojszczyzny w Ministerstwie Kultury i Sztuki

1946–1966 – prowadził wykłady w Instytucie Architektury Politechniki Warszawskiej

1948 – zamieszkał w Krakowie, został kierownikiem Katedry Zasad Planowania Wydziału Architektury przy Akademii Górniczej w Krakowie

1952 – objął kierownictwo Katedry Urbanistyki

1954 – profesor nadzwyczajny Politechniki Krakowskiej i kierownik Katedry Planowania Przestrzennego

1958 – odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

1963 - założył Katedrę Planowania Krajobrazu i Terenów Zielonych na Politechnice Krakowskiej

1965 – profesor zwyczajny

1989 I 27 – Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków ustanowił Nagrodę im. Gerarda Ciołka

źródła:

Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Jankowski Wojciech, Ciołek Gerard, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, Poznań 2006